ΒULLYING

Bullying. Ποιες είναι οι αιτίες πίσω από το φαινόμενο του παιδικού τραμπουκισμού και πως αναγνωρίζεται το παιδί-θύμα αλλά και το παιδί θύτης;
Aπό τη Μυρτώ Σιμιτοπούλου

Με δυο λόγια το bullying είναι εκφοβισμός, τραμπουκισμός, ψυχολογική και σωματική βία – και τα τελευταία χρόνια έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας, πλήττοντας παιδιά σχολικής ηλικίας σε όλες σχεδόν τις χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου. Σήμερα, οι «νταήδες» του σχολείου έχουν εξελιχθεί και οι μέθοδοί τους έχουν πάρει διάφορες μορφές, πέρα από την «κλασσική» σωματική ποικιλία: ποικίλουν από τη λεκτική βία, τη ψυχολογική απειλή και την καζούρα έως τη διάδοση αβάσιμων κουτσομπολιών, την κλοπή χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων, τα κακόβουλα σχόλια και την αποστολή χυδαίων βίντεο.

Εάν υποψιάζεσαι ότι το παιδί σου αποτελεί στόχο τέτοιων περιστατικών, είναι λογικό να ανησυχείς, ιδιαίτερα όταν αρνείται να μιλήσει γι αυτό. Συνήθως το κάνει αυτό επειδή φοβάται ότι οι γονείς του μπορεί να περιπλέξουν το θέμα κι αυτό να του στοιχίσει περισσότερη καζούρα και βία. Ένας άλλος λόγος είναι ότι το παιδί δεν θέλει να θεωρηθεί «καρφί» και να απομονωθεί ή να τιμωρηθεί από τα άλλα παιδιά. Επίσης, πολλά κορίτσια κυρίως, που παρενοχλούνται σεξουαλικά, φοβούνται ότι αν μιλήσουν θα θεωρηθούν τα ίδια ένοχα. Ωστόσο, η γονική παρέμβαση είναι ζωτικής σημασίας. Ενημέρωσε τη διεύθυνση του σχολείου. Σίγουρα το σχολείο μπορεί να το αντιμετωπίσει. Εάν δεν αντιδράσεις, στην ουσία συμμαχείς με το τύρρανο του παιδιού σου. Εάν δράσεις, όντως υπάρχει περίπτωση να χειροτερέψει η κατάσταση και να χρειαστεί να μετακινήσεις το παιδί σου σε άλλο σχολείο, μπορεί όμως να βοηθήσεις να αποκαλυφθεί ότι υπάρχουν και άλλα παιδιά-θύματα κι έτσι η διεύθυνση του σχολείου να αναγκαστεί να λάβει μέτρα.

Πολύ συχνά, το σχολείο ρίχνει το φταίξιμο στο παιδί-θύμα. Αρνείται να δεχθεί ότι ο σχολικός μηχανισμός υστερεί σε ευαισθητοποίηση και σε οργάνωση, προκειμένου να αντιμετωπίσει τέτοια φαινόμενα. Περιγράφει το παιδί ως υπερευαίσθητο, υπονοώντας ότι οι γονείς είναι νευρωτικοί. Για το σχολείο, είναι πολύ πιο εύκολο να αγνοήσει το πρόβλημα από το να ασχοληθεί με αυτό, ειδικά όταν δεν έχει επαρκή κάλυψη σε ειδικευμένο προσωπικό. Έτσι, οι γονείς μπορεί να αισθανθούν και οι ίδιοι θύματα του συστήματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις η επίσκεψη στον ψυχολόγο ή στον παιδοψυχολόγο είναι φυσικά η μόνη σωτηρία. Οι παιδοψυχολόγοι επισημαίνουν πως τέτοιου είδους καταστάσεις, ειδικά όταν το παιδί αρνείται να συνεργαστεί, απαιτούν ψύχραιμο χειρισμό. Συστήνουν να του μιλήσουμε ήρεμα και να το διαβεβαιώσουμε ότι το φταίξιμο δεν είναι δικό του.

Πολλοί γονείς που αντιμετωπίζουν τέτοιου είδους προβλήματα αναρωτιούνται εάν κάποια παιδιά είναι πιο ευάλωτα από κάποια άλλα. Σε αυτό οι ειδικοί απάντούν ότι «όλα τα παιδιά ενδέχεται να γίνουν στόχοι κακόβουλων συμπεριφορών από συμμαθητές τους, υπάρχουν όμως κάποιοι παράγοντες που μπορεί να κάνουν ένα παιδί πιο τρωτό. Για παράδειγμα, τα συνεσταλμένα και άτολμα παιδιά, εκείνα που δεν έχουν φίλους ή που έχουν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο».

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις εξαρτώνται από τον τύπο και την έκταση της παρενόχλησης και από το πως αισθάνεται το παιδί για τον εαυτό του. Κάποια παιδιά διαθέτουν προστατευτικούς μηχανισμούς που τα κάνουν πιο ανθεκτικά: ενημερώνουν άμεσα κάποιον ενήλικο και δεν αμφισβητούν το αναφαίρετο δικαίωμά τους να τα σέβονται οι άλλοι. Εάν δεν διαθέτουν τέτοιους μηχανισμούς, αισθάνονται ανάξια και ταπεινωμένα, αφού τέτοιου είδους επεισόδια συνήθως εκτυλλίσσονται μπροστά σε κόσμο κι έτσι το θύμα ντροπιάζεται. Εάν το παιδί ήδη υποφέρει από χαμηλή αυτοεκτίμηση, θα ρίξει το φταίξιμο στον εαυτό του. Πολλά νέα κορίτσια επηρεάζονται πολύ εύκολα στην κρίσιμη εκείνη ηλικία κατά την οποία σχηματίζουν την ταυτότητά τους και διαμορφώουν την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

ΜΗΠΩΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟ;
- Εάν κάποιοι σου κάνουν παράπονα, ακουσέ τα με ανοιχτό μυαλό. Δεν πρόκειται να βοηθήσεις το παιδί σου δημιουργώντας αμυντική ή αρνητική στάση.
- Συχνά, τα παιδιά που παριστάνουν τους «μάγκες» προβάλλουν στα θύματά τους το δικό τους αίσθημα απελπισίας ή ανεπάρκειας. Ανακάλυψε τι είναι αυτό που βασανίζει το παιδί. Βοηθησέ το να βρει τρόπους να εκφράσει τα συναισθήματά του και να τονώσει την αυτοπεποίθησή του.
- Ζήτησε να ακούσεις από το παιδί τη δική του εκδοχή των γεγονότων. Προσπάθησε να κατανοήσεις εάν συνειδητοποιεί ότι αυτά που λέει ή κάνει, προκαλούν πόνο.
- Τα παιδιά που θέλουν να καταδυναστεύουν τους άλλους μπορεί να έχουν δει ή βιώσει λεκτική ή σωματική βία στο σπίτι. Υπάρχει κάτι στη δική σου συμπεριφορά που ενδεχομένως να επηρέασε αρνητικά τη δική του;
- Συζήτησε με το παιδί τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να διορθώσει τα λάθη που έχει κάνει. Επαίνεσε και αντάμειψε κάθε προσπάθεια βελτίωσης.

ΕΣΥ ΕΧΕΙΣ ΥΠΑΡΞΕΙ ΠΟΤΕ ΘΥΜΑ;
Όσοι έχουν πέσει θύμα bullying στην παιδική τους ηλικία υποστηρίζουν ότι αυτή η εμπειρία έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία της ζωής τους. Τα προβλήματα που βιώνουν ως ενηλικες περιλαμβάνουν έντονα αμυντική στάση -σε βάρος των σχέσεών τους, αφού αισθάνονται ότι όλοι είναι εχθρικοί απεναντί τους - , χρόνια έλλειψη αυτοπεποίθησης που υπονομεύει τις φιλοδοξίες τους και περιοδική κατάθλιψη. Για να διαπιστώσεις αν αντίστοιχες εμπειρίες σε στοιχειώνουν ακόμα, έλεγξε τη συμπεριφορά σου. Για παράδειγμα, μήπως σου είναι αδύνατον να πεις όχι; Mήπως με τον τρόπο σου αποτρέπεις τους άλλους από το να σε πλησιάσουν; Eάν, ναι, επαναξιολόγησε τα γεγονότα της παιδικής σου ηλικίας, αυτή τη φορά από μια άλλη, πιο αντικειμενική οπτική γωνία. Αντί να θεωρείς ότι είναι απόρροια ενός αδύναμου χαρακτήρα, δες τα ως την έκβαση ατυχών περιστάσεων που δεν υφίστανται σήμερα. Μπορεί όταν συνέβαιναν να ήταν πραγματικά βασανιστικά, δεν υπάρχει όμως λόγος να σε κρατάνε πίσω για πάντα.

Ευχαριστούμε για τις πολύτιμες συμβουλές και την επιστημονική τεκμηρίωση τη Φωτεινή Ξενάκη, σχολική ψυχολόγο της Σχολής Μωραϊτη.