ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΑ ΠΑΙΔΙΑ

Eρώτηση-παγίδα: Μια Ελληνίδα παντρεύεται ένα Γερμανό, αποφασίζουν να ζήσουν στην Ισπανία και μεταξύ τους συννενοούνται στα αγγλικά. Τα παιδιά τους ποια γλώσσα θα μιλήσουν; H απάντηση είναι «όλες». Σου ακούγεται σαν τον Πύργο της Βαβέλ;
Aπό τη Νέλλη Καλαμαρά

Πολύγλωσσα χαρακτηρίζονται τα παιδιά που μιλούν περισσότερες από μία γλώσσες σε πολύ μικρή ηλικία. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν οι γονείς είναι διαφορετικής εθνικότητας, όταν μια οικογένεια ζει σε ξένη χώρα ή όταν οι γονείς προσλαμβάνουν κάποια au pair, ώστε το παιδί τους να μάθει «από την κούνια» μια ξένη γλώσσα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το παιδί μιλάει με την ίδια άνεση δυο ή και περισσότερες γλ΄΄ωσσες σαν να ήταν όλες η μητρική του. Απεύθύναμε κάποια ερωτήματα στην κ. Αρσινόη Αψούρη, παιδοψυχίατρο, ώστε να μπορέσουμε να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για τα πολύγλωσσα παιδιά.

Ποια είναι τα θετικά και ποια τα αρνητικά για τα πολύγλωσσα παιδιά;
Ξεκινούν τη ζωή τους με μεγάλα πλεονεκτήματα. Γι' αυτά τα παιδιά, θεωρείται φυσικό για το μονόγλωσσο παιδί να κατακτήσει τη μητρική του γλώσσα. Είναι σημαντικό, επίσης, ότι τα πολύγλωσσα παιδιά φαίνεται να έχουν περισσότερες δεξιότητες στο διάβασμα και στο γράψιμο. Επιπλέον, προσαρμόζονται με μεγαλύτερη ευκολία, καταλαβαίνουν και σέβονται τις πολιτισμικές διαφορές και δείχνουν μεγαλύτερη ανοχή στη διαφορετικότητα. Υπάρχουν όμως και κάποια αρνητικά. Κατ' αρχάς, αν και δεν έχει αποδειχτεί επιστημονικά, έχει παρατηρηθείότι τα πολύγλωσσα παιδιά παρουσιάζουν μια μικρή καθυστέρηση στην έναρξη της ομιλίας, της τάξεως των 3 έως 8 μηνών, καθώς καλούνται να μάθουν το διπλάσιο λεξιλόγιο από ότι τα μονόγλωσσα παιδιά.

Αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες μαθησιακές, επικοινωνιακές ή άλλου τύπου δυσκολίες;
Tα παιδιά ξοδεύουν αρχικά πολύ χρόνο ακούγοντας τις γλώσσες, πριν ξεκινήσουν τελικά γύρω στα δύο τους χρόνια να μιλούν. Όμως, η μετέπειτα γλωσσική τους εξέλιξη δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τη χρήση των δύο ή και περισσότερων γλωσσών. Το αν θα παρουσιάσουν κάποια μαθησιακά ή επικοινωνιακά προβλήματα δεν έχει να κάνει με το αν είναι πολύγλωσσα ή μονόγλωσσα.

Υπάρχουν κάποιοι κανόνες για τους γονείς που μεγαλώνουν πολύγλωσσα παιδιά;
Δεν υπάρχουν κλισέ και χρυσές συνταγές. Το πότε και το που θα επιλέξουν να μιλήσουν τη μια γλώσσα ή την άλλη είναι επιλογές που πρέπει να χαρακτηρίζονται από ευελιξία, καθώς επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες και είναι αποτέλεσμα δυναμικών συσχετισμών. Για παράδειγμα, είναι λογικό το ζευγάρι και τα παιδιά στις κοινωνικές τους συναναστροφές να υιοθετήσουν τη γλώσσα που θα τα φέρει πιο κοντά στον κοινωνικό τους περίγυρο.

Πως μπορεί κανείς να εξασφαλίσει πως θα μιλήσουν τέλεια και τις 2 γλώσσες;
O βαθμός της επιτυχημένης γλωσσικής προσέγγισης στα παιδιά εξαρταται από το:
- Πόσο συνεπείς είναι οι γονείς στη χρήση των γλωσσών που χρησιμοποιούν και κατά πόσο βρίσκουν τα κατάλληλα ερεθίσματα για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των παιδιών για την κάθε γλώσσα. Το παιχνίδι, τα παραμύθια και η μουσική είναι μερικά φυσικά ερεθίσματα.
- Αν τα παιδιά έχουν χρόνο να ακούσουν και να εξασκηθούν στις γλώσσες που χρησιμοποιούνται στο σπίτι.
- Κατά πόσο τα ίδια τα παιδιά αντιλαμβάνονται την ανάγκη μέσα στην καθημερινότητα του σπιτιού να μιλήσουν τη δεύτερη γλώσσα.
- Σε ποιο βαθμό υποστηρίζονται από την ίδια την οικογένεια αλλά και από το ευρύτερο περιβάλλον να χρησιμοποιούν τις γλώσσες που ακούγονται στο σπίτι.

Αφού μιλήσουν πλέον με άνεση τις δύο ή περισσότερες γλώσσες, ποια είναι η κατάλληλη στιγμή για να αρχίσουν να μαθαίνουν τη γραμματική και το συντακτικό τους;

Σίγουρα, είναι άλλο να μιλάω και άλλο να μαθαίνω μια γλώσσα. Η οργανωμένη και δομημένη διδασκαλία των γλωσσών θα γίνει αργότερα στα σχολεία που θα επιλέξουν οι γονείς. Εξαρτάται πάντα από τις βλέψεις των γονιών -άλλοι αρκούνται στο να μπορούν τα παιδιά να συννενοηθούν με τους ξένους παππούδες και τις γιαγιάδες και άλλοι θέλουν να φτάσουν στο επίπεδο που να μπορούν να σπουδάσουν με απόλυτη άνεση στη ξένη χώρα.

Πρέπει οι γονείς να επιδιώκουν να περάσουν στα παιδιά, εκτός από τη γλώσσα, και την κουλτούρα της χώρας τους;
Kάθε γλώσσα «κουβαλάει» τα πολιτιστικά στοιχεία, την παράδοση, τα ήθη, τα έθιμα και την κουλτούρα του λαού που τη μιλάει. Οι γονείς πρέπει να προσπαθούν να μάθουν στα παιδιά τους όλο αυτό το «σύστημα», είτε με συχνές επισκέψεις και διακοπές στη χώρα καταγωγής τους είτε κάνοντας παρέα με άλλους ανθρώπους από αυτή τη χώρα ή μέσα από τις καθημερινές οικογενειακές συνήθειες. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό τα παιδιά να αποκτήσουν βιωματική επαφή με τις χώρες από τις οποίες προέρχονται οι γονείς τους, για να μη χάσουν την πολιτιστική κληρονομιά τους.

Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για να αρχίσουν τα παιδιά να ακούνε και να μαθαίνουν τις διαφορετικές γλώσσες των γονιών τους;

Aκόμη και κατά τη διάρκεια του τοκετού, αφού έρευνες έχουν δείξει πως τα έμβρυο είναι σε θέση να διαχωρίζουν ήχους. Είναι σημαντικό σε κάθε περίπτωση, από τη στιγμή που θα γεννηθούν τα παιδιά να ακούν και τις 2 γλώσσες, προκειμένου στη συνέχεια να τις αναπαράγουν.

Ευχαριστούμε θερμά την κ. Αρσινόη Αψούρη, παιδοψυχίατρο, Ψυχολογικές Υπηρεσίες Δρ. Νομικού, Γοργοποτάμου 2, Νέα Φιλοθέη, τηλ. 210 6810592, www.nomikou.gr