Λένα Διβάνη για Μαργαρίτα Παπανδρέου: "Ελπίζω τα σημερινά κορίτσια να μάθουν πόσο βοήθησε τη ζωή τους"
Φωτογραφία: NDP Photo Agency
Η ιδρύτρια της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας συνέδεσε το όνομά της με τις μεγάλες διεκδικήσεις για το οικογενειακό δίκαιο και την ισότητα.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου πέθανε το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου, δώδεκα ημέρες πριν συμπληρώσει τα 103 της χρόνια. Στην πολιτική κηδεία της, που τελέστηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών, την αποχαιρέτησαν τα παιδιά και τα εγγόνια της, φίλοι, συνοδοιπόροι από το γυναικείο κίνημα και εκπρόσωποι του πολιτικού κόσμου.
Ανάμεσα στα κείμενα που γράφτηκαν για εκείνη ξεχώρισε η ανάρτηση της Λένας Διβάνη. Η συγγραφέας επέλεξε να στρέψει την προσοχή μακριά από τη σχέση της Μαργαρίτας με τον Ανδρέα Παπανδρέου και να την κατευθύνει προς τη συνεισφορά της στις ελευθερίες που οι νεότερες γυναίκες θεωρούν πλέον αυτονόητες.
"Ελπίζω τα σημερινά κορίτσια να μάθουν πόσο βοήθησε η Μαργαρίτα Παπανδρέου τη ζωή τους να γίνει ευκολότερη και τις επιλογές τους πιο ελεύθερες", έγραψε. Θύμισε ότι ήρθε στην Ελλάδα ως ξένη και βρέθηκε αντιμέτωπη με όσους επέμεναν να την αποκαλούν "Μάργκαρετ" ή "Αμερικάνα", αμφισβητώντας τη θέση της στη χώρα. Εκείνη, όπως σημείωσε η Λένα Διβάνη, ταξίδεψε μέχρι τα πιο απομακρυσμένα χωριά για να μιλήσει στις γυναίκες για μια διαφορετική ζωή.
Διαβάστε Επίσης
Από το Illinois στην Ελλάδα
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε ως Margaret Esther Chant στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Oak Park του Illinois. Σπούδασε δημοσιογραφία και Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Minnesota και γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου το 1947, στην αίθουσα αναμονής ενός οδοντιατρείου στη Minneapolis.
Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στο Reno το 1951 και απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο. Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1961. Μετά το πραξικόπημα του 1967 και τη σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου, η Μαργαρίτα κινητοποιήθηκε διεθνώς για την απελευθέρωσή του. Ακολούθησαν τα χρόνια της εξορίας στη Σουηδία και στον Καναδά και η επιστροφή στην Ελλάδα μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
Ο ρόλος που επέλεξε για τον εαυτό της απείχε από την εθιμοτυπική παρουσία μιας πολιτικής συζύγου. Το 1975 εργάστηκε μαζί με άλλες έξι γυναίκες για τη δημιουργία της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας. Η προετοιμασία του καταστατικού διήρκεσε περίπου έναν χρόνο και η ΕΓΕ εξελίχθηκε σε μία από τις μαζικότερες γυναικείες οργανώσεις της Μεταπολίτευσης, αναπτύσσοντας παραρτήματα σε ολόκληρη τη χώρα. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου παρέμεινε στην προεδρία της για οκτώ χρόνια.
Διαβάστε Επίσης
Οι κατακτήσεις που άλλαξαν την καθημερινότητα των γυναικών
Η συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου χρειάζεται να τοποθετείται μέσα στη συλλογική δράση του ελληνικού γυναικείου κινήματος. Οι θεσμικές αλλαγές δεν αποτέλεσαν έργο ενός προσώπου. Η ΕΓΕ, όμως, κατόρθωσε να οργανώσει χιλιάδες γυναίκες και να μεταφέρει αιτήματα δεκαετιών στα κέντρα λήψης αποφάσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία υπήρχε πλέον το πολιτικό έδαφος για μεγάλες μεταρρυθμίσεις.
Με τον νόμο 1329 του 1983 αναμορφώθηκε ριζικά το οικογενειακό δίκαιο. Καταργήθηκε ο θεσμός της προίκας, αναγνωρίστηκε η ισότητα των συζύγων, αντικαταστάθηκε η πατρική εξουσία από τη γονική μέριμνα που ασκούν και οι δύο γονείς και καταργήθηκε η υποχρεωτική αλλαγή του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο. Παράλληλα, έπαψαν οι νομικές διακρίσεις εις βάρος των παιδιών που είχαν γεννηθεί εκτός γάμου.
Είχε προηγηθεί η καθιέρωση του πολιτικού γάμου το 1982. Την ίδια δεκαετία θεσμοθετήθηκε το συναινετικό διαζύγιο και αποποινικοποιήθηκε η μοιχεία, ενώ το 1986 ψηφίστηκε ο νόμος 1609 που επέτρεψε την τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η ΕΓΕ είχε συμμετάσχει ενεργά στις κινητοποιήσεις για την αναπαραγωγική αυτονομία και την προστασία της υγείας των γυναικών.
Η δράση της δεν περιορίστηκε στην Αθήνα. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ταξίδεψε σε πόλεις, νησιά και χωριά, μιλώντας με αγρότισσες και εργαζόμενες και υποστηρίζοντας τη δημιουργία τοπικών οργανώσεων και γυναικείων συνεταιρισμών. Στον δημόσιο λόγο της συνέδεε τη νομική ισότητα με την οικονομική ανεξαρτησία, την εργασία, τη συμμετοχή στην πολιτική και τη δυνατότητα μιας γυναίκας να αποφασίζει για την προσωπική και οικογενειακή της ζωή.
Η γυναίκα πίσω από τον δημόσιο διασυρμό
Η Λένα Διβάνη αναφέρθηκε και στον τρόπο με τον οποίο η Μαργαρίτα Παπανδρέου αντιμετώπισε το τέλος του γάμου της. Η σχέση του Ανδρέα Παπανδρέου με τη Δήμητρα Λιάνη μετατράπηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σε δημόσιο θέαμα, με τη Μαργαρίτα να τοποθετείται επίμονα στον ρόλο της εγκαταλελειμμένης και απατημένης συζύγου.
"Λούστηκε πολύ εξευτελισμό χωρίς ποτέ να αποδεχθεί τη στάμπα του θύματος", έγραψε η Λένα Διβάνη, επισημαίνοντας ότι δεν χρησιμοποίησε τη δημόσια παρουσία της για να επιτεθεί στον πρώην σύζυγο και πατέρα των παιδιών της.
Χρόνια αργότερα, στην αυτοβιογραφία της "Έρωτας και Εξουσία", η ίδια μίλησε ανοιχτά για τις απιστίες, την οδύνη και το τέλος του γάμου τους. Δεν απέκρυψε όσα έζησε ούτε παρουσίασε τον εαυτό της ως άμοιρο ευθυνών. Σε μία από τις τελευταίες μεγάλες συνεντεύξεις της είχε δηλώσει ότι το δυσκολότερο ήταν να φανταστεί τη ζωή της χωρίς τον Ανδρέα, προσθέτοντας ότι τον αγαπούσε αρκετά ώστε να τον αφήσει ελεύθερο.
Η δημόσια διαδρομή της συνεχίστηκε μέσα από το συγγραφικό της έργο, αλλά και πρωτοβουλίες για την ειρήνη, την κοινωνική δικαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Υπήρξε επίσης μία από τις ιδρύτριες του Κέντρου Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη.
"Δεν τη γνώριζα, μακρόθεν την παρακολουθούσα", έγραψε ολοκληρώνοντας την ανάρτησή της η Λένα Διβάνη. "Πάντα τη θεωρούσα σπάνια γιατί ποτέ δεν έγινε βάρος πάνω στη γη και τη χώρα μας. Φεύγοντας την άφησε καλύτερη".
