"Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο": Η Κλαίρη Χατζηγιάννη δεν έγραψε απλά ένα βιβλίο για το ageism, αλλά ένα μανιφέστο γυναικείας υπερηφάνιας
Το βίβλιο της Κλαίρης Χατζηγιάννη "Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο" εξετάζει τον ηλικιακό ρατσισμό, όχι μόνο ως ζήτημα των μεγαλύτερων ηλικιών, αλλά ως μια προκατάληψη που μπορεί να μας ακολουθεί σε ολόκληρη τη ζωή μας.
Ο ηλικιακός ρατσιμός είναι μία ακόμα νέα έννοια που έχει μπει στον δημόσιο διάλογο. Τον πολεμάμε σημαντικά λιγότερο από τον σεξισμό, καθώς ακόμα ίσως δεν ξέρουμε να τον εντοπίσουμε. Είναι κι αυτός μια βαθιά ριζωμένη προκατάληψη, που, όπως εύστοχα σημειώνει η Κλαίρη Χατζηγιάννη με το βιβλίο της "Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο", δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους μεγάλης ηλικίας. Για την ίδια ξεκινά στο οικογενειακό τραπέζι και την ηλικία των 10 ετών.
Με επαγγελματική δραστηριότητα στη στρατηγική επικοινωνία, την επικοινωνία brands και τις σχέσεις με τα μέσα ενημέρωσης, η Κλαίρη Χατζηγιάννη ασχολείται επίσης με τον εφαρμοσμένο αυτοσχεδιασμό και είναι ομιλήτρια, storyteller και εκπαιδεύτρια ενηλίκων.
Διαβάστε Επίσης
Το βιβλίο αυτό έρχεται σαν μία φυσική εξέλιξη στη διαδρομή της, μία διαδρομή που έχει στο επίκεντρο την επικοινωνία, την επαφή, την κατανόηση του συνομιλιτή. Για αυτό δεν αποτελεί έκπληξη πως η Κλαίρη Χατζηγιάννη ξετυλίγει το κουβάρι του ηλιακιακού ρατσισμού μέσα από το προσωπικό της βίωμα, διατρέχοντας τις δεκαετίες της ζώης της από την ηλικία των 10 ετών μέχρι και σήμερα.
Η Κλαίρη Χατζηγιάννη μιλά στο madamefigaro.gr για τον πρωτότυπο τρόπο με τον οποίο επέλεξε να μελετήσει το φαινόμενο του ηλικιακού ρατσισμού, το φύλο, που παίζει κρίσιμο ρόλο στο πρίσμα υπό το οποίο τον εξετάζει, και τις προκαταλήψεις από τις οποίες δε γλιτώνει κανείς μας.
Κυρία Χατζηγιάννη, στο βιβλίο σας το ageism συνδέεται άρρηκτα με το φύλο. Θεωρείτε ότι οι γυναίκες είναι πράγματι πιο ευάλωτες στις διακρίσεις λόγω ηλικίας; Και, αν ναι, ποιοι κοινωνικοί μηχανισμοί επιτρέπουν στους άνδρες να παραμένουν περισσότερο προστατευμένοι απέναντι σε αυτές;
Το βιβλίο είναι βιωματικό. Περιγράφω όσα έζησα ως κοριτσάκι, ως έφηβη και αργότερα ως γυναίκα. Οπως αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, η γυναικεία εμπειρία να κυριαρχεί στις σελίδες του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ηλικιακός ρατσισμός έχει φύλο. Μας αφορά όλους, σε κάθε ηλικία.
Σκεφτείτε πόσα αγόρια έχουν ακούσει: "εγώ, στην ηλικία σου, είχα πάει φαντάρος, δούλευα ήδη και είχα και οικογένεια να θρέψω!". Το έχετε ακούσει; Μια καθημερινή κουβέντα, που όμως κρύβει την απαίτηση να ακολουθήσει ένας νέος άνθρωπος το χρονοδιάγραμμα της ζωής κάποιου άλλου.
Στις γυναίκες, βέβαια, συμβαίνει κάτι επιπλέον. Το ageism συναντά κι άλλες κοινωνικές προκαταλήψεις. Από μικρές μας υποδεικνύουν πότε να δημιουργήσουμε οικογένεια και πότε να καταξιωθούμε επαγγελματικά ενώ, παράλληλα, να δείχνουμε πάντα φρέσκιες και νέες. Και μιας και αναφέρω την εμφάνιση, εδώ ο ηλικιακός ρατσισμός συναντά τον σεξισμό. Ακόμη και το καλοπροαίρετο "δεν σου φαίνεται η ηλικία σου" θεωρείται κομπλιμέντο. Γιατί άραγε;
Οι άνδρες δεν είναι απρόσβλητοι από τις διακρίσεις, αλλά η κοινωνία δείχνει συχνά μεγαλύτερη επιείκεια, αφού ο χρόνος γι’ αυτούς συνδέεται περισσότερο με την ωριμότητα και το κύρος. Και αυτή η διαφορετική αντιμετώπιση δεν είναι τυχαία. Τη μαθαίνουμε στην οικογένεια, τη βλέπουμε στα πρότυπα που προβάλλουν τα μέσα ενημέρωσης και τη συναντάμε στην εργασία, όπου η ίδια ηλικία μπορεί να θεωρείται πλεονέκτημα για έναν άνδρα και μειονέκτημα για μια γυναίκα.
Ο στόχος, όμως, δεν είναι να μπούμε σε αντιπαράθεση φύλων ή να συγκρίνουμε ποιος αδικείται περισσότερο. Η ουσία είναι να βλέπουμε τον άνθρωπο πέρα από ηλικία και φύλο. Να μην αφήνουμε έναν αριθμό να αποφασίζει τι δικαιούται να είναι ή να γίνει.
"Έχετε εντοπίσει ποτέ στον εαυτό σας μια κρίση με βάση την ηλικία απέναντι σε μια άλλη γυναίκα; Και τι αλλάζει όταν συνειδητοποιούμε ότι αναπαράγουμε οι ίδιες τις διακρίσεις που μας περιορίζουν;"
Η ερώτησή σας με κάνει να χαμογελώ αμήχανα, γιατί αυτό είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα να παραδεχτούμε. Δεν πρόκειται πάντα για μια σκληρή κουβέντα ή μια συνειδητή προκατάληψη. Μπορεί να είναι μια απλή σκέψη ή μια μικρή ατάκα που μας ξεφεύγει σχεδόν αυθόρμητα.
Ακούμε, για παράδειγμα, ότι μια γυναίκα γύρω στα πενήντα αποφάσισε να κάνει μεταπτυχιακό, να ακολουθήσει μια άλλη επαγγελματική πορεία ή ακόμη και να ερωτευτεί. Και αντί να χαρούμε για εκείνη, μπορεί να σχολιάσουμε με έκπληξη: "Μα καλά, τώρα της ήρθε;".
Μπορεί να το ξεστομίσουμε χωρίς κακή πρόθεση. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη μικρή φράση έχουμε ήδη αποφασίσει ότι υπάρχει κάποια ηλικία, πέρα από την οποία θεωρούμε μη φυσιολογικές κάποιες επιλογές των άλλων. Σαν να υπάρχει ημερομηνία λήξης στη μάθηση, στην αλλαγή, στον έρωτα, στη ίδια τη χαρά και την ελευθερία της ζωής!
Δεν θα βγάλω τον εαυτό μου έξω από αυτή τη νοοτροπία. Μεγάλωσα ακούγοντας τέτοιες κουβέντες στο σπίτι, στις παρέες, στην εργασία. Τις συνήθισα τόσο πολύ, που κάποια στιγμή έγιναν και δικές μου σκέψεις. Το σημαντικό είναι να μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτές τις στιγμές και να αναρωτιόμαστε γιατί μας ξενίζει η επιλογή ενός άλλου ανθρώπου.
Ξέρετε… με την ίδια ευκολία που λέμε σε κάποιον "είναι αργά πια για σένα", μπορεί κάποια στιγμή να αρχίσουμε να το λέμε και στον εαυτό μας. Και αυτό είναι ένα από τα πιο ύπουλα του ageism, ότι κάποια στιγμή δεν χρειάζεται πια κανείς άλλος να μας περιορίσει. Εχουμε μάθει να το κάνουμε μόνοι μας.
Μια φράση από το βιβλίο σας που ξεχώρισα είναι ότι "η υπομονή είναι ένα εργαλείο συμμόρφωσης". Πώς μπορούμε να διακρίνουμε την υπομονή που μας βοηθά να προχωρήσουμε από εκείνη που τελικά μας κρατά εγκλωβισμένες;
Θα σας πω κάτι που μάλλον πολλοί από εμάς το έχουν βιώσει. Για χρόνια άκουγα το "κάνε υπομονή" σχεδόν κάθε φορά που εξέφραζα μια σκέψη, μια επιθυμία ή μια φιλοδοξία. Κυρίως, όταν ήμουν νέα. Επρεπε να κάνω υπομονή μέχρι να φτάσω στην "κατάλληλη" ηλικία. Και πάντα αναρωτιόμουν, ποιος είναι τελικά αυτός ο κανόνας που αποφασίζει πότε είναι η σειρά μου.
Δεν υποτιμώ την υπομονή. Ίσα ίσα, τη θεωρώ δύναμη όταν είναι επιλογή δική μας και έχει σκοπό. Όμως, το πρόβλημα ξεκινά όταν η υπομονή γίνεται απαίτηση άλλων. "Μη βιάζεσαι", "μη ζητάς πολλά!", "υπομονή! θα ‘ρθει και η δική σου η σειρά".
Αυτή την απαίτηση για υπομονή τη συναντάμε στις προσωπικές μας σχέσεις, αλλά πολύ συχνά και στην εργασία. Μπορεί να περιμένουμε χρόνια μια ευκαιρία, μια αναγνώριση, μια αλλαγή, επειδή μάθαμε ότι το να διεκδικούμε κάτι περισσότερο εκλαμβάνεται ως έπαρση, εγωισμός ή κάτι άκαιρο.
Για μένα η διαφορά βρίσκεται σε μια απλή ερώτηση: όσο κάνω υπομονή, προχωρώ προς κάτι που πραγματικά επιθυμώ ή απλώς εξυπηρετώ προσδοκίες άλλων; Γιατί η υπομονή που μας βοηθά να ωριμάζουμε και να δημιουργούμε, είναι πολύτιμη. Εκείνη όμως που μας μαθαίνει να σωπαίνουμε και να παραιτούμαστε απ’ όσα επιθυμούμε, ε, ας πάψουμε να τη βαφτίζουμε "αρετή".
Είστε "ακόμα εδώ”. Τι θα λέγατε στο 10χρονο κορίτσι που κάθονταν στο οικογενειακό τραπέζι "πιο χαμηλά” από τους μεγάλους, με τη γνώση που κατέχετε για τον κόσμο και τις διακρίσεις με βάση την ηλικία σήμερα;
Ξέρετε τι σκέφτομαι; Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω σε εκείνο το οικογενειακό τραπέζι, το πρώτο που θα έκανα θα ήταν να καθίσω δίπλα σε εκείνο το μικρούλι. Να το ρωτήσω τι σκέφτεται, πώς αισθάνεται, τι ονειρεύεται. Γιατί αυτό που του έλειπε τότε ήταν κάποιος να ακούσει πραγματικά όσα είχε να πει. Θα του έλεγα: "Μίλα, κορίτσι μου! Ρώτα, διαφώνησε, κάνε και λάθη. Δεν χρειάζεται να είσαι μεγάλη για να έχει αξία η γνώμη σου. Και μην αφήσεις κανέναν να σε κάνει να μπερδέψεις το σεβασμό με τη σιωπή".
Ασφαλώς, δεν θα της υποσχόμουν ότι μεγαλώνοντας όλα θα γίνουν ευκολότερα. Ίσα ίσα! Θα της έλεγα πως θα συναντήσει πολλές φορές ανθρώπους που θα προσπαθήσουν να της υποδείξουν πότε είναι η κατάλληλη ηλικία να μιλήσει, να διεκδικήσει, να αλλάξει, ακόμη και να ονειρευτεί. Να τους ακούει, να τους σέβεται, αλλά να μην τους παραχωρήσει το δικαίωμα να αποφασίζουν για τη δική της ζωή.
Κι αν αυτό το κοριτσάκι ήταν αυτή τη στιγμή εδώ, δίπλα μου, και με ρωτούσε "Τελικά, τα καταφέραμε;", χαμογελώντας θα απαντούσα: "Δεν τελειώσαμε ακόμη! Αλλά κοίτα, μαζί γράψαμε ένα ολόκληρο βιβλίο με όσα πάντα διστάζαμε να πούμε και το μοιραζόμαστε με τους συνανθρώπους μας. Και το πιο όμορφο; Είμαστε ακόμη εδώ. ‘Εχουμε χώρο στο χρόνο και συνεχίζουμε!"
Το βιβλίο της Κλαίρης Χατζηγιάννη "Ακόμη Εδώ; Χώρο στο Χρόνο" κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Φίλντισι. Βρες το εδώ.
Διαβάστε Επίσης
