iStock
Οι φράσεις που σας βοηθούν να αντιμετωπίσετε την παθητική επιθετικότητα στη δουλειά, στις σχέσεις και στην οικογένεια, χωρίς να παρασυρθείτε σε έναν ανούσιο καβγά.
Έχετε σχολάσει στην ώρα σας και ένας συνάδελφος σχολιάζει με νόημα "φεύγεις κιόλας;". Λέτε στον σύντροφό σας ότι θα βγείτε με φίλους και εκείνος απαντά "εσύ πάντως για όλους τους άλλους βρίσκεις χρόνο". Ή προσπαθείτε να εξηγήσετε σε ένα μέλος της οικογένειάς σας τι σας ενόχλησε και ακούτε ως απάντηση "εντάξει, εγώ φταίω για όλα".
Αυτές οι φράσεις έχουν κάτι κοινό: μεταφέρουν δυσαρέσκεια, θυμό ή απογοήτευση χωρίς να εκφράζουν άμεσα αυτό που πραγματικά ενοχλεί τον άνθρωπο που τις λέει. Πρόκειται για μορφές παθητικά επιθετικής επικοινωνίας, οι οποίες συχνά αφήνουν τον αποδέκτη σε αμηχανία. Να απαντήσει σε αυτό που ειπώθηκε ή σε αυτό που υποψιάζεται ότι κρύβεται πίσω από τις λέξεις; Να ζητήσει εξηγήσεις ή να ανταποδώσει την ειρωνεία;
Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο TIME, η αποτελεσματικότερη προσέγγιση είναι να απαντάμε με μεγαλύτερη σαφήνεια και λιγότερη ένταση από εκείνη που είχε το αρχικό σχόλιο. Στόχος δεν είναι να αποδείξουμε ότι ο άλλος μάς προσβάλλει, αλλά να του δώσουμε την ευκαιρία να εκφράσει αυτό που πραγματικά θέλει να πει, χωρίς να αναλάβουμε την ευθύνη να αποκρυπτογραφούμε κάθε υπονοούμενο.
Γιατί κάποιος καταφεύγει στην παθητική επιθετικότητα;
Η άμεση έκφραση των συναισθημάτων απαιτεί ευαλωτότητα. Είναι διαφορετικό να πεις "με ενόχλησε αυτό που έκανες" και διαφορετικό να αφήσεις μια αιχμή, ελπίζοντας ότι ο άλλος θα καταλάβει το μήνυμα. Όπως εξηγεί η Melissa Gluck, ψυχολόγος στη Νέα Υόρκη, ορισμένοι άνθρωποι δεν έχουν μάθει να εκφράζουν άμεσα την πληγή ή τη δυσαρέσκειά τους, ενώ για άλλους αυτός ο τρόπος επικοινωνίας έχει γίνει οικείος από το οικογενειακό τους περιβάλλον.
Στις ερωτικές σχέσεις, η έμμεση έκφραση δυσαρέσκειας μπορεί να λειτουργεί και ως δοκιμή. Σύμφωνα με την έρευνα του Levi R. Baker, καθηγητή Ψυχολογίας στο University of North Carolina at Greensboro, κάποιος ενδέχεται να χρησιμοποιεί ένα αιχμηρό σχόλιο για να διαπιστώσει αν ο σύντροφός του θα αντιληφθεί ότι έχει πληγωθεί και θα ενδιαφερθεί να μάθει τι συμβαίνει. Πίσω από την ειρωνεία μπορεί να κρύβεται η ανάγκη για επιβεβαίωση, ενδιαφέρον ή συναισθηματική εγγύτητα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο αποδέκτης οφείλει να δικαιολογεί κάθε συμπεριφορά ή να μαντεύει τι αισθάνεται ο άλλος. Η κατανόηση των πιθανών κινήτρων βοηθά να επιλέξουμε την απάντησή μας, χωρίς να ακυρώνει τον αντίκτυπο που έχουν τα σχόλια.
1. "Δεν είμαι σίγουρη πώς το εννοείς. Μπορείς να μου το εξηγήσεις;"
Όταν κάποιος κάνει ένα σχόλιο που αφήνει περιθώρια για διαφορετικές ερμηνείες, η πιο χρήσιμη αντίδραση είναι συχνά μια απλή ερώτηση.
Αν, για παράδειγμα, ένας φίλος σχολιάσει "ωραία, πρέπει να είναι πολύ ωραίο να έχεις τόσο ελεύθερο χρόνο", μπορείτε να απαντήσετε ζητώντας του να εξηγήσει τι εννοεί. Με αυτόν τον τρόπο, δεν τον κατηγορείτε ευθέως για την πρόθεσή του, αλλά ούτε προσποιείστε ότι δεν αντιληφθήκατε την αιχμή.
Μια εναλλακτική είναι να πείτε: "Μου φαίνεται ότι κάτι θέλεις να μου πεις πιο άμεσα. Ισχύει;". Η ερώτηση ανοίγει τον δρόμο για μια ειλικρινή συζήτηση, χωρίς να μετατρέπει τη στιγμή σε αντιπαράθεση για τον τόνο της φωνής ή τις προθέσεις του άλλου.
2. "Νιώθω ότι κάτι σε απασχολεί. Θέλεις να το συζητήσουμε;"
Όταν πρόκειται για κάποιον με τον οποίο έχετε στενή σχέση, μια πιο ήπια προσέγγιση μπορεί να είναι αποτελεσματικότερη. Ένα ειρωνικό σχόλιο από τον σύντροφο ή έναν στενό φίλο μπορεί να εκφράζει απογοήτευση που δεν έχει βρει ακόμη τον τρόπο να ειπωθεί καθαρά.
Αντί να ανταποδώσετε την ειρωνεία, μπορείτε να αναγνωρίσετε ότι κάτι φαίνεται να συμβαίνει και να αφήσετε χώρο για συζήτηση. Η Melissa Gluck προτείνει να προσφέρουμε στον άλλον την ευκαιρία να μιλήσει, χωρίς να απαιτούμε να αποκαλύψει αμέσως τι αισθάνεται.
Αν, ωστόσο, επιμείνει ότι όλα είναι καλά, δεν χρειάζεται να συνεχίσετε να πιέζετε. Δεν είναι δική σας ευθύνη να ανακαλύψετε κάθε συναίσθημα που κάποιος επιλέγει να μην εκφράσει.
3. "Θέλω να περάσουμε χρόνο μαζί. Ας κανονίσουμε κάτι για αύριο."
Στις ερωτικές σχέσεις, ένα σχόλιο όπως "για όλους τους άλλους βρίσκεις χρόνο" μπορεί να κρύβει την αίσθηση ότι ο σύντροφός σας μένει σε δεύτερη μοίρα.
Αν αντιλαμβάνεστε ότι πίσω από την αιχμή υπάρχει πραγματική ανάγκη για περισσότερο κοινό χρόνο, μπορείτε να την αναγνωρίσετε χωρίς να ακυρώσετε τις δικές σας ανάγκες. Για παράδειγμα: "Απόψε θα βγω με τους φίλους μου, αλλά θέλω να περάσουμε χρόνο μαζί. Τι θα έλεγες να πάμε για φαγητό αύριο;".
Η απάντηση αυτή διαχωρίζει δύο ζητήματα: την επιθυμία του άλλου για εγγύτητα και το δικαίωμά σας να διατηρείτε την προσωπική σας ζωή. Μπορείτε να δείξετε ενδιαφέρον και να προτείνετε μια συγκεκριμένη λύση, χωρίς να αισθανθείτε ότι πρέπει να εγκαταλείψετε τα σχέδιά σας για να αποδείξετε την αγάπη σας.
4. "Χρειάζεσαι κάτι ακόμη από εμένα πριν φύγω;"
Στον επαγγελματικό χώρο, η σαφήνεια συχνά αποδεικνύεται πιο χρήσιμη από μια συζήτηση γύρω από τα συναισθήματα και τις προθέσεις του συναδέλφου.
Αν ο προϊστάμενός σας σχολιάσει "φεύγεις κιόλας;" ενώ έχει ολοκληρωθεί το ωράριό σας, μπορείτε να απαντήσετε: "Χρειάζεσαι να ολοκληρώσω κάτι ακόμη πριν φύγω;". Με αυτόν τον τρόπο, μεταφέρετε τη συζήτηση από το υπονοούμενο στο πρακτικό ζήτημα: υπάρχει κάποια συγκεκριμένη εκκρεμότητα ή πρόκειται απλώς για ένα σχόλιο;
Αν η αιχμή προέρχεται από συνάδελφο, μια σύντομη απάντηση όπως "Ναι, ολοκληρώθηκε το ωράριό μου. Καλό Σαββατοκύριακο!" μπορεί να είναι αρκετή. Δεν χρειάζεται να απολογηθείτε επειδή τηρείτε το πρόγραμμά σας, ούτε να υποθέσετε ότι κάθε σχόλιο κρύβει μια σοβαρή πρόθεση.
5. Μερικές φορές, η καλύτερη απάντηση είναι να μην απαντήσετε καθόλου
Δεν χρειάζεται κάθε ατυχές σχόλιο να εξελίσσεται σε συζήτηση. Ένας φίλος μπορεί να περνά μια δύσκολη ημέρα και να κάνει μια ασυνήθιστη, αιχμηρή παρατήρηση. Αν δεν αποτελεί μέρος μιας επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς, μπορείτε να επιλέξετε να μην της δώσετε συνέχεια.
Η διάκριση βρίσκεται στη συχνότητα και στο πλαίσιο. Ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε απέναντί σας έναν άνθρωπο που επικοινωνεί συστηματικά με παθητικά επιθετικό τρόπο. Αντίθετα, όταν τα σχόλια επαναλαμβάνονται και σας κάνουν να αισθάνεστε διαρκώς άβολα, αξίζει να αντιμετωπίσετε το ζήτημα πιο άμεσα.
6. "Δεν είναι η πρώτη φορά που το λες και αρχίζει να με πληγώνει"
Όταν η παθητική επιθετικότητα γίνεται επαναλαμβανόμενο μοτίβο, η αποφυγή δεν λύνει απαραίτητα το πρόβλημα. Σε αυτή την περίπτωση, είναι σημαντικό να περιγράψετε τι παρατηρείτε και πώς σας επηρεάζει, χωρίς να καταφεύγετε σε χαρακτηρισμούς.
Αν ένας φίλος σχολιάζει συστηματικά ότι δεν βρίσκετε χρόνο γι' αυτόν, μπορείτε να πείτε: "Δεν είναι η πρώτη φορά που κάνεις αυτό το σχόλιο. Αρχίζει να με στενοχωρεί και θα ήθελα να καταλάβω αν κάτι σε ενοχλεί".
Η προσέγγιση αυτή εστιάζει στη συγκεκριμένη συμπεριφορά και αφήνει χώρο για μια ουσιαστική απάντηση. Αν υπάρχει πραγματικό παράπονο, μπορεί επιτέλους να εκφραστεί καθαρά. Αν, αντίθετα, ο άλλος συνεχίζει να αποφεύγει τη συζήτηση, έχετε τουλάχιστον εξηγήσει με σαφήνεια πώς σας επηρεάζει η στάση του.
7. "Δεν είπα ότι είσαι κακός γονιός. Προσπαθώ να σου εξηγήσω πώς αισθάνομαι"
Στις οικογενειακές σχέσεις, η παθητική επιθετικότητα μπορεί να εμφανιστεί ως μια υπερβολική, αυτοκατηγορητική απάντηση που μετατοπίζει τη συζήτηση από το αρχικό ζήτημα.
Για παράδειγμα, λέτε στη μητέρα σας ότι σας ενόχλησε μια επικριτική παρατήρησή της μπροστά σε συγγενείς και εκείνη απαντά "εντάξει, είμαι η χειρότερη μητέρα του κόσμου". Ξαφνικά, αντί να συζητάτε αυτό που σας πλήγωσε, βρίσκεστε στη θέση να την καθησυχάζετε ότι δεν είναι κακή μητέρα.
Η Melissa Gluck προτείνει να επαναφέρετε τη συζήτηση στο αρχικό θέμα: "Δεν είπα αυτό. Προσπαθούσα να σου εξηγήσω πώς αισθάνομαι και με στενοχωρεί όταν διαστρεβλώνεται αυτό που λέω".
Έτσι, δεν χρειάζεται να μπείτε σε μια συζήτηση για τον συνολικό χαρακτήρα ή την αξία του άλλου ως γονιού. Μπορείτε να παραμείνετε στο συγκεκριμένο περιστατικό και στο πώς σας επηρέασε.
8. "Μπορούμε να συζητήσουμε ό,τι σε ενοχλεί, αλλά δεν μπορώ να μαντεύω τι εννοείς"
Τι γίνεται όταν ο άλλος επιμένει ότι έκανε απλώς ένα αστείο ή αρνείται ότι υπήρχε οποιαδήποτε αιχμή στο σχόλιό του;
Η Laurie Weingart, καθηγήτρια οργανωσιακής συμπεριφοράς στο Carnegie Mellon University, προτείνει να διαχωρίζουμε την πρόθεση από τον αντίκτυπο. Μπορείτε να πείτε: "Μπορεί να μην ήθελες να με πληγώσεις, αλλά έτσι μου ακούστηκε".
Δεν χρειάζεται να αποδείξετε τι είχε στο μυαλό του ο άλλος για να περιγράψετε πώς βιώσατε τη συμπεριφορά του. Αν, μάλιστα, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται, είναι θεμιτό να θέσετε ένα σαφές όριο: "Είμαι πρόθυμη να συζητήσουμε ακόμη και δύσκολα θέματα. Δεν είμαι, όμως, διατεθειμένη να προσπαθώ διαρκώς να μαντέψω τι θέλεις να πεις".
Η φράση αυτή δεν αποκλείει τον διάλογο. Αντίθετα, ξεκαθαρίζει τις προϋποθέσεις του: ειλικρίνεια, σαφήνεια και διάθεση να αναλάβει ο καθένας την ευθύνη για όσα εκφράζει.
Το σημαντικότερο είναι να μην παρασυρθείτε στο παιχνίδι των υπονοουμένων
Η παθητική επιθετικότητα μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι πρέπει να απαντήσετε αμέσως, να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας ή να αποδείξετε ότι καταλάβατε τι πραγματικά εννοούσε ο άλλος. Ωστόσο, η ανταπόδοση της ειρωνείας συνήθως προσθέτει έναν ακόμη γύρο έντασης, χωρίς να λύνει το αρχικό πρόβλημα.
Μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι να ζητάτε διευκρινίσεις, να αναγνωρίζετε ένα πραγματικό παράπονο όταν το αντιλαμβάνεστε και να βάζετε όρια όταν η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται. Παράλληλα, χρειάζεται να θυμάστε ότι δεν είναι κάθε αμφίσημο σχόλιο σκόπιμη επίθεση και ότι δεν μπορείτε να γνωρίζετε με βεβαιότητα τις προθέσεις κάποιου χωρίς να τις εκφράσει.
Το ζητούμενο δεν είναι να έχετε πάντα την τελευταία λέξη. Είναι να μπορείτε να υπερασπίζεστε τη θέση σας χωρίς να εγκαταλείπετε την ψυχραιμία σας και να δίνετε στον άλλον την ευκαιρία να μιλήσει ξεκάθαρα, χωρίς να αναλαμβάνετε εσείς την ευθύνη για όσα επιλέγει να αφήσει ανείπωτα.
