ONASSIS STEGI
Η Bella Freud έρχεται στη Στέγη και φέρνει μαζί της το Fashion Neurosis, το podcast όπου η μόδα γίνεται αφορμή για πιο προσωπικές εξομολογήσεις.
Υπάρχουν ερωτήσεις που μοιάζουν υπερβολικά απλές για να οδηγήσουν κάπου. "Τι φοράς σήμερα;" είναι μία από αυτές. Κι όμως, στα χέρια της Bella Freud μπορεί να γίνει η αρχή μιας ολόκληρης αφήγησης. Γιατί ένα ρούχο δεν είναι ποτέ μόνο ένα ρούχο. Μπορεί να είναι μια ανάμνηση, μια άμυνα, μια επιθυμία, ένας τρόπος να παρουσιαστούμε στους άλλους ή ακόμη και ένας τρόπος να κρυφτούμε από αυτούς.
Η Bella Freud το γνωρίζει καλά. Έχει περάσει δεκαετίες σχεδιάζοντας ρούχα που έχουν τη δική τους προσωπικότητα, από τα χαρακτηριστικά πλεκτά με τις λέξεις και τις φράσεις μέχρι τα αυστηρά ανδρόγυνα κοστούμια και τα κομμάτια που ισορροπούν ανάμεσα στο βρετανικό understatement, την ποπ κουλτούρα και μια διακριτική ειρωνεία. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η σχεδιάστρια αποφάσισε να εξερευνήσει έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας. Αντί να μιλά για τη μόδα μέσα από τις συλλογές της, άρχισε να την εξετάζει μέσα από τους ανθρώπους που τη φορούν.
Κάπως έτσι γεννήθηκε, τον Οκτώβριο του 2024, το Fashion Neurosis with Bella Freud.
Η ιδέα έχει κάτι από performance, κάτι από συνέντευξη και κάτι από ψυχαναλυτική συνεδρία, χωρίς να είναι ψυχανάλυση. Οι καλεσμένοι της ξαπλώνουν σε έναν καναπέ και η Bella τους ζητά να μιλήσουν για τα ρούχα που θυμούνται, αυτά που αγαπούν, αυτά που τους κάνουν να νιώθουν ο εαυτός τους. Από εκεί και πέρα, η συζήτηση ακολουθεί τη δική της διαδρομή. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα παλτό και να καταλήξει στην παιδική ηλικία. Από ένα ζευγάρι παπούτσια να περάσει στην εικόνα του σώματος. Από ένα φόρεμα να οδηγήσει σε μια σχέση, μια ανασφάλεια ή μια στιγμή που κάποιος αποφάσισε για πρώτη φορά ποιος θέλει να είναι.
Εκεί η μόδα δεν αντιμετωπίζεται ως επιφάνεια, αλλά ως κανάλι εισόδου προς κάτι βαθύτερο.
Ένας καναπές με οικογενειακή ιστορία
Η εικόνα των καλεσμένων που ξαπλώνουν στον καναπέ δεν είναι τυχαία. Η Bella Freud είναι, άλλωστε, δισέγγονη του Sigmund Freud. Η συγγένεια με τον πατέρα της ψυχανάλυσης προσφέρει στο podcast ένα προφανές, αλλά και παιχνιδιάρικο, πλαίσιο. Εκεί όπου ο Sigmund Freud ζητούσε από τους ασθενείς του να ξαπλώσουν και να μιλήσουν ελεύθερα, η Bella προσκαλεί καλλιτέχνες, ηθοποιούς, μουσικούς, συγγραφείς και δημιουργούς να κάνουν κάτι παρόμοιο.
Μόνο που ο δικός της κόσμος έχει διαφορετικό λεξιλόγιο. Δεν υπάρχει η πρόθεση της θεραπείας. Υπάρχει μόνο η γνήσια περιέργεια.
Τι θυμάσαι από το πρώτο ρούχο που αγάπησες; Γιατί ένα συγκεκριμένο φόρεμα σε έκανε να αισθανθείς όμορφα; Ποιο κομμάτι της γκαρνταρόμπας σου δεν θα αποχωριζόσουν ποτέ; Υπήρξε κάποιο ρούχο που σε έκανε να νιώσεις άβολα με το σώμα σου; Πότε κατάλαβες ότι η εμφάνισή σου μπορούσε να λειτουργήσει ως τρόπος έκφρασης;
Οι ερωτήσεις της Bella συχνά είναι καθημερινές. Οι απαντήσεις, όμως, δεν μένουν εκεί.
Η Kate Moss έχει μιλήσει για τη σχέση της με τα τακούνια, η Julianne Moore έχει επιστρέψει σε αναμνήσεις από τα πρώτα χρόνια της ζωής της, ο Rick Owens έχει μιλήσει για το σώμα του και την εφηβεία του, ενώ πρόσωπα όπως η Cate Blanchett, η Rosalía, η Marina Abramović, η FKA twigs, ο David Byrne, ο Nick Knight, η Annie Leibovitz και ο David Cronenberg έχουν περάσει από τον καναπέ της.
Κάθε επεισόδιο είναι διαφορετικό ακριβώς επειδή διαφορετικός είναι ο άνθρωπος που κάθεται απέναντί της. Και η Bella δεν προσπαθεί να επιβάλει μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Ακούει.
Αυτό είναι ίσως και το μυστικό της επιτυχίας του podcast. Σε μια εποχή συνεντεύξεων που συχνά μοιάζουν σχεδιασμένες για να παραχθεί ένα σύντομο απόσπασμα για τα social media, το Fashion Neurosis επιμένει στη διάρκεια και στη σιωπή. Στην παύση. Στην αφήγηση που δεν χρειάζεται να οδηγήσει αμέσως σε κάποιο punchline.
Η φωνή της Bella Freud είναι χαμηλή, ήρεμη, σχεδόν υπνωτιστική. Δεν βιάζει τη συζήτηση. Αφήνει τον συνομιλητή της να θυμηθεί.
Όταν ένα ρούχο γίνεται ανάμνηση
Η προσέγγιση αυτή δεν είναι άσχετη με τον τρόπο που η ίδια αντιλαμβάνεται τη μόδα. Για τη Bella Freud, τα ρούχα δεν είναι απλώς αντικείμενα που φοριούνται. Είναι φορείς ιστοριών.
Ένα πουλόβερ μπορεί να συνδέεται με μια συγκεκριμένη εποχή της ζωής μας. Ένα ζευγάρι παπούτσια μπορεί να θυμίζει μια πρώτη έξοδο. Ένα σακάκι μπορεί να είναι η εικόνα που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας όταν θέλουμε να δείχνουμε δυνατοί. Ένα παλιό μπλουζάκι μπορεί να μην έχει καμία αντικειμενική αξία και να είναι, παρ' όλα αυτά, το πιο πολύτιμο πράγμα στη ντουλάπα μας.
Αυτή η σχέση ανάμεσα στο ένδυμα και τη μνήμη βρίσκεται εδώ και χρόνια στην καρδιά της δουλειάς της.
Τα πλεκτά της με φράσεις όπως "Ginsberg is God" και "1970" έχουν γίνει αναγνωρίσιμα ακριβώς επειδή λειτουργούν σαν μικρές δηλώσεις ταυτότητας. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις ποιος είσαι όταν το ρούχο μιλά ήδη για σένα. Ή, τουλάχιστον, για την εκδοχή του εαυτού σου που θέλεις να παρουσιάσεις.
Η σχεδιάστρια έχει δημιουργήσει έναν κόσμο όπου η μόδα συναντά τη λογοτεχνία, τη μουσική, τον κινηματογράφο και την τέχνη. Έχει συνεργαστεί με τα Marks & Spencer, την King & McGaw και το δημιουργικό project του Nick Cave, Cave Things, ενώ έχει περάσει και πίσω από την κάμερα, δημιουργώντας ταινίες μικρού μήκους σε συνεργασία με τον John Malkovich.
Η δημιουργική της γλώσσα είναι αναγνωρίσιμη χωρίς να χρειάζεται να είναι φωνακλάδικη. Έχει χιούμορ, αναφορές και μια αίσθηση βρετανικής κομψότητας που δεν παίρνει τον εαυτό της υπερβολικά στα σοβαρά.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στο podcast.
Η οικογένεια Freud και η άλλη πλευρά της δημιουργίας
Το όνομα Freud θα μπορούσε εύκολα να επισκιάσει οποιοδήποτε άλλο επίτευγμα. Στην περίπτωση της Bella, όμως, είναι περισσότερο μια διαρκής παρουσία παρά η μοναδική ιστορία.
Είναι κόρη του ζωγράφου Lucian Freud και εγγονή του Ernst Freud, γεγονός που την τοποθετεί σε μια οικογένεια όπου η δημιουργία, η παρατήρηση και η ανθρώπινη ψυχολογία αποτελούν σχεδόν οικογενειακή γλώσσα.
Ο Lucian Freud, ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους του 20ού αιώνα, έγινε γνωστός για τα πορτρέτα και τα γυμνά του, για τον τρόπο με τον οποίο κοιτούσε το ανθρώπινο σώμα χωρίς να προσπαθεί να το κολακέψει. Η Bella ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική διαδρομή, όμως υπάρχει μια ενδιαφέρουσα συγγένεια ανάμεσα στις δύο πρακτικές.
Εκείνος παρατηρούσε τους ανθρώπους μέσα από τη ζωγραφική. Εκείνη τους παρατηρεί μέσα από τις ιστορίες τους. Εκείνος άφηνε το σώμα να αποκαλύψει κάτι για τον άνθρωπο που ποζάρει. Εκείνη χρησιμοποιεί τα ρούχα ως αφορμή για να φτάσει σε κάτι αντίστοιχο.
Η γυναίκα πίσω από τα ρούχα
Υπάρχει και κάτι ακόμη που κάνει το Fashion Neurosis ιδιαίτερο. Η ίδια η Bella Freud δεν στέκεται απέναντι από τους καλεσμένους της σαν μια δημοσιογράφος που περιμένει την "σωστή" απάντηση. Μοιράζεται και η ίδια προσωπικές ιστορίες.
Μιλά για τα δικά της ρούχα, τις δικές της εμμονές, τις αναμνήσεις της. Έχει μιλήσει ανοιχτά για τη μακρόχρονη σχέση της με την ψυχοθεραπεία και για την ανάγκη να υπάρχει ένας άνθρωπος "με το μέρος της". Η αυτοπαρατήρηση μοιάζει να αποτελεί μέρος της προσωπικής της διαδρομής, όχι απλώς ένα concept που επινόησε για ένα podcast. Ίσως γι' αυτό οι συνομιλίες της δεν έχουν την αίσθηση μιας τυπικής συνέντευξης. Υπάρχει αμοιβαιότητα.
Η Bella ρωτά, αλλά ταυτόχρονα εκτίθεται. Ακούει μια ιστορία και θυμάται τη δική της. Ένα σχόλιο για ένα ρούχο μπορεί να την οδηγήσει σε μια δική της ανάμνηση. Έτσι, ο καναπές δεν γίνεται μόνο ο χώρος του καλεσμένου. Γίνεται ένας χώρος όπου δύο άνθρωποι συναντιούνται μέσα από τις ιστορίες που κουβαλούν τα ρούχα τους.
Από το fashion podcast σε μια παράδοξη ανθρωπογραφία
Το Fashion Neurosis έχει πλέον ξεπεράσει την αρχική ιδέα ενός podcast για τη μόδα. Η επιτυχία του -έφτασε στο Νο 1 των καλλιτεχνικών podcasts στη Βρετανία και μπήκε στην παγκόσμια δεκάδα- δείχνει ότι το κοινό δεν ενδιαφέρεται μόνο να μάθει τι φορά ένας διάσημος άνθρωπος. Ενδιαφέρεται να μάθει γιατί το φορά.
Γιατί το στιλ δεν είναι μόνο τάσεις. Είναι και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε το βλέμμα των άλλων. Είναι η ανάγκη να ανήκουμε κάπου ή, αντίθετα, να ξεχωρίζουμε. Είναι η σχέση μας με το σώμα μας και η μνήμη του σώματός μας.
Υπάρχουν ρούχα που μας κάνουν να νιώθουμε μεγαλύτεροι, μικρότεροι, πιο δυνατοί, πιο αδύναμοι, πιο όμορφοι, πιο αόρατοι. Υπάρχουν κομμάτια που δεν θα φορούσαμε ποτέ ξανά και άλλα που, ακόμη κι αν έχουν χάσει τη φόρμα τους, αρνούμαστε να πετάξουμε. Η Bella Freud καταλαβαίνει ότι εκεί βρίσκεται μια ολόκληρη ιστορία. Ίσως γι' αυτό το Fashion Neurosis να είναι τελικά λιγότερο ένα podcast για τη μόδα και περισσότερο ένα podcast για τον άνθρωπο μέσα από τη μόδα.
Διαβάστε Επίσης
Η Bella Freud στη Στέγη
Τώρα, η Bella Freud φέρνει αυτό το ιδιαίτερο σύμπαν στην Αθήνα, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Η παρουσία της αποκτά ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν πρόκειται απλώς για μια σχεδιάστρια που έρχεται να μιλήσει για τις συλλογές της. Έρχεται ως δημιουργός που έχει μετατρέψει τη μόδα σε αφορμή για συζήτηση.
Και ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα που μπορεί να μείνει από τη συνάντησή της με το αθηναϊκό κοινό να είναι τελικά το πιο απλό:
Τι φοράμε όταν κανείς δεν μας κοιτάζει;
Γιατί εκεί, μακριά από τις τάσεις, τα brands και την εικόνα που θέλουμε να προβάλλουμε, μπορεί να βρίσκεται η πιο ειλικρινής εκδοχή του στιλ μας.
Και, όπως φαίνεται να υποστηρίζει η Bella Freud μέσα από το Fashion Neurosis, ίσως να βρίσκεται εκεί και ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας μας.
