Έλενα Βότση: "Αν η τέχνη δεν έχει τη δύναμη να προκαλέσει και να πει μια ιστορία, τότε δεν έχει και τη δύναμη να μείνει"
Με αφορμή τη νέα συλλογή της διακεκριμένης Ελληνίδας σχεδιάστριας κοσμημάτων "Fine Phallus - F*ck" συζητήσαμε για το ξάφνιασμα, την πρόκληση και την ανάγκη να προσπερνάς ό,τι δεν αξίζει την ενέργειά σου.
Η Έλενα Βότση δεν χρειάζεται συστάσεις. Μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες σχεδιάστριες κοσμημάτων, το 2003 έλαβε τη σημαντικότερη διάκριση της καριέρας της, καθώς το δικό της σχέδιο επιλέχθηκε από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή για να κοσμήσει την πρόσοψη των μεταλλίων για όλους τους μελλοντικούς Ολυμπιακούς Αγώνες, επιτρέποντας στο καλλιτεχνικό της έργο να γίνει μέρος της ιστορίας.
Μεγαλωμένη ανάμεσα στην Αθήνα και την Ύδρα, τον τόπο καταγωγής της, αλλά και τον τόπο στον οποίο ένιωσε ότι το κάλεσμά της είναι το κόσμημα, ήρθε από μικρή σε επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς μέσα από τα υπερατλαντικά ταξίδια του ναυτικού πατέρα της. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Δημήτρη Μυταρά
Γνωστή για την τολμηρή ματιά της συνδυάζει ασυνήθιστα υλικά και απρόσμενες τεχνικές, αντιμετωπίζοντας το κόσμημα με οδηγό τη διαχρονικότητα, αμφισβητώντας παράλληλα κάθε έννοια του κλασικού.
Ο φαλλός ως σύμβολο, πέρα από ταμπού
Για τη νέα της συλλογή Fine Phallus - Fuck που στάθηκε αφορμή για αυτή τη συνέντευξη η Έλενα Βότση καταπιάνεται για δεύτερη φορά στην πορεία της με το σύμβολο του φαλλού (η πρώτη ήταν με τη συλλογή Eros στα ’90s), το οποίο αντιμετωπίζει με χιούμορ και τρυφερότητα, αλλά και με τη φράση "Fuck it!”, που για εκείνη συνοψίζει ένα στάδιο ωριμότητας.
Σχεδιαστικά αντιμετωπίζει το φαλλό με μινιμαλιστική διάθεση απογυμνώνοντάς τον από την έμφυτη "επιθετικότητά του” και προσφέροντάς του ένα σπάνιο μείγμα ανεπιτήδευτης κομψότητας και αυθάδειας. Ειδικότερα το βραχιόλι και το δαχτυλίδι της σειράς Fine Phallus μεταμορφώνουν το φαλλικό σχήμα σε ένα ρέον και συνεχές κατασκεύασμα που προκαλεί το θεατή να κοιτάξει δεύτερη ίσως και τρίτη φορά και κοσμεί το χέρι σαν φυλαχτό, απαλλαγμένο από εύκολα υπονοούμενα.
Με αυτή τη νέα συλλογή η Έλενα Βότση μας καλεί να αμφισβητήσουμε, να επανεξετάσουμε, αλλά κυρίως να αγκαλιάσουμε εκείνη τη στιγμή στη ζωή μας που πλέον επιλέγουμε πού θα ξοδέψουμε την ενέργειά μας, μια στιγμή που έρχεται - δικαίως - μεγαλώνοντας και ωριμάζοντας. Αλλά ακόμα και αν δεν βρίσκεσαι εκεί, ή αν έχεις χάσει αυτό το μονοπάτι, τα κοσμήματα "Fuck” λειτουργούν σαν πυξίδα. Και τι καλύτερο από το μια πυξίδα να είναι και στολίδι;
Κα. Βότση, βλέποντας τη συλλογή Fine Phallus · Fuck σκέφτηκα πως είχα καιρό να δω κάτι τόσο αναπολογητικά διασκεδαστικό στον κόσμο του ελληνικού κοσμήματος. Μπορείτε να μας βάλετε για λίγο μέσα στο μυαλό σας και να μας πείτε πώς γεννήθηκε η ίδια η συλλογή;
Όταν ξεκίνησα τη συλλογή Eros, πίσω στα 90’s ο φαλλός είχε εκεί μια κυρίαρχη θέση, ξεκάθαρα ως ένα σύμβολο άμεσα συνδεδεμένο με τον έρωτα, την ερωτική πράξη και το αποτέλεσμα αυτής - τη γονιμότητα. Ήταν τότε εμφανώς ένα σύμβολο γονιμότητας. Με τα χρόνια, όμως, αυτό άλλαξε. Για μένα έγινε κάτι πολύ περισσότερο: αυτονομήθηκε και απέκτησε περισσότερες ιδιότητες και συμβολισμούς.
Για το "Fuck it", με μεγάλη ειλικρίνεια θα σας έλεγα ότι φτάνεις σε μια ηλικία, που σταματάς να εξηγείς και να "δικαιολογείς" και απλά απαντάς με ένα αυθόρμητο "fuck it". Μια φράση που είτε τη "φωνάζεις" από μέσα σου είτε έχεις τη δύναμη να την εκφράσεις με λόγια. Όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως θα θέλαμε, μπορούμε πάντα να λέμε "fuck it" μαζί με ένα χαμόγελο!
Αυτό μας βοηθάει να προχωράμε, να προσπερνάμε και να μην παίρνουμε τα λάθος πράγματα τόσο σοβαρά. Και επειδή πάντα αισθανόμουν πιο άνετα να το πω στα αγγλικά γι΄αυτό και είναι γραμμένο στην αγγλική γλώσσα. Το "fuck it” δεν φτιάχτηκε για να προκαλέσει, απαραίτητα. Στο μυαλό μου είναι περισσότερο μια φράση του τύπου "Προσπερνώ και προχωράω”.
Ο φαλλός στην αρχαία Ελλάδα ήταν ένα ιερό σύμβολο. Σήμερα μπορεί να δούμε έναν φαλλό σαν αυτόν στα κοσμήματά σας, στην καρέκλα ενός μαθητή, σχεδιασμένο από τον συμμαθητή του στο πίσω θρανίο ως αστείο, ή σε έναν τοίχο ως άτεχνο graffiti. Ακροβατεί ανάμεσα στην προσβολή, το σκωπτικό αστείο και τον συμβολισμό της γονιμότητας. Με ποιες από αυτές τις αναγνώσεις αποφασίσατε να παίξετε εσείς; Τι σημαίνει για εσάς το φαλλικό σύμβολο;
Πολύ πριν ο φαλλός γίνει το ταμπού που είναι σήμερα, ήταν φυλαχτό και, στην αρχαία Ελλάδα, σύμβολο γονιμότητας, ζωής και προστασίας. Φυλούσε σπίτια και ταξιδιώτες από το κακό. Γι’ αυτό και συναντάμε ακόμη τέτοια σύμβολα χαραγμένα σε παλιές εισόδους και κτίσματα στην Ελλάδα και την Ιταλία. Αυτόν τον συμβολισμό θέλησα να φέρω στο σήμερα, με καθαρές φόρμες, μιας και είναι ένα "σχήμα" που στόχο δεν έχει να σοκάρει, αλλά να ταξιδέψει το συμβολισμό του στο σήμερα και να μας "συνδέσει" με το παρελθόν μας.
Ο φαλλός έχει μια πολύ συγκεκριμένη, αναγνωρίσιμη μορφή, την οποία όμως εσείς μεταφέρετε σε δαχτυλίδια, σκουλαρίκια, pendants και βραχιόλια. Πώς δουλέψατε σχεδιαστικά ώστε το σύμβολο να παραμένει αναγνωρίσιμο, χωρίς το κόσμημα να γίνεται απλώς μια κυριολεκτική αναπαράστασή του;
Η αλήθεια είναι πως δεν χρειάζεται μια κυριολεκτική αναπαράσταση για να δώσεις ζωή σε κάτι. Προσωπικά, μου αρέσει η αίσθηση της "γραμμής" που δίνει το σχήμα, αλλά και το εγχάρακτο στοιχείο που του δίνει βάθος. Είναι όμορφο που από το περίγραμμα του φαλλού κιόλας, μπορεί να γίνει αναγνωρίσιμο το σχήμα του. Αυτό έχει ενδιαφέρον για μένα γιατί μου δίνει ένα ωραίο σχήμα, εικαστικά, στο οποίο, έμμεσα, υποβόσκει το στοιχείο του ερωτισμού, της πρόκλησης και του διαχρονικού συμβολισμού.
Κοινωνικά, διανύουμε μια περίοδο ακρότητας. Νέες και παλιές ιδεολογίες επαναδιατυπώνονται υπό ένα νέο πρίσμα και, μέχρι ακόμη και αυτονόητες διεκδικήσεις να γίνουν κανονικότητα, ο θόρυβος γύρω τους είναι έντονος. Ο φαλλός, ένα σύμβολο ταυτισμένο με την ανδρική δύναμη και κυριαρχία, ίσως να μη διανύει την πιο δημοφιλή περίοδο της ιστορίας του. Σας απασχόλησε αυτή η συγκυρία όταν σχεδιάζατε τη συλλογή;
Καθόλου! Ο φαλλός υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει, και αυτό δεν μας εμποδίζει να γνωρίζουμε την ιστορία και τη σημασία του. Το αρχέτυπο του φαλλού έχει μια ιστορία αιώνων, την οποία θεωρώ σημαντικό να γνωρίζουμε, ανεξάρτητα από τις διαφορετικές αναγνώσεις που μπορεί να του δίνουμε σήμερα.
Ποιο άτομο φαντάζεστε να επιλέγει τη συλλογή Fine Phallus · Fuck;
Έναν άνθρωπο που διαθέτει το χιούμορ, τη δύναμη και την αυτοπεποίθηση που χρειάζεται για να φορέσει ένα τόσο έντονο σύμβολο πάνω του. Μου αρέσει να βλέπω πως το επιλέγουν άνθρωποι που νιώθουν σιγουριά, έχουν γνώση και άποψη και που φοράνε κάτι τόσο δυνατό που ξέρουν ότι θα δημιουργήσει ένα ξάφνιασμα στον θεατή. Αυτό είναι και το στοιχείο που με ιντριγκάρει. Αν η τέχνη δεν έχει τη δύναμη να προκαλέσει, να συστηθεί και να πει μια ιστορία, τότε δεν έχει και τη δύναμη να μείνει.
Ανακάλυψε τη συλλογή Fine Phallus · Fuck, εδώ.
Διαβάστε Επίσης
