Ο HPV είναι μια ομάδα περισσότερων από 200 συγγενών ιών, οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της δερματικής επαφής και της σεξουαλικής δραστηριότητας.
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο 4ος πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες. Γίνεται ολοένα και πιο αντιμετωπίσιμος μέσω του εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και, από τα τέλη του 2025, μέσω ενημερωμένων, πιο προσιτών
κατευθυντήριων γραμμών ελέγχου.
Τι είναι ο ιός HPV και πώς μεταδίδεται
Ο HPV είναι μια ομάδα περισσότερων από 200 συγγενών ιών, οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της δερματικής επαφής και της σεξουαλικής δραστηριότητας. Όπως εξηγεί o Δρ Νικόλαος Μαχαιριώτης, Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α. με εξειδίκευση στην Ενδομητρίωση και την Ελάχιστα Επεμβατική Χειρουργική "είναι ο πιο συχνός σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός παγκοσμίως, με τους περισσότερους σεξουαλικά ενεργούς ανθρώπους να μολύνονται κάποια στιγμή στη ζωή τους".
Στρατηγικές πρόληψης και ο στόχος του ΠΟΥ για το 2030
Η γνώση της επιδημιολογίας του HPV και του ρόλου της στην πρόκληση καρκίνου έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη δύο κύριων στρατηγικών για την πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση, συγκεκριμένα: (1) πρωτογενή πρόληψη μέσω εμβολιασμού κατά του HPV και (2) δευτερογενή πρόληψη μέσω διαλογής και διαχείρισης προκαρκινικών αλλοιώσεων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), έχει ξεκινήσει μια παγκόσμια πρωτοβουλία για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως πρόβλημα δημόσιας υγείας, θέτοντας ένα ρεαλιστικό όριο εξάλειψης τεσσάρων κρουσμάτων ανά 100.000 γυναίκες.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου έως το 2030, ο ΠΟΥ έχει προτείνει μια στρατηγική παρέμβασης τριπλού πυλώνα 90–70–90:
- 90% των κοριτσιών πλήρως εμβολιασμένων με το εμβόλιο HPV έως την ηλικία των 15 ετών·
- 70% των γυναικών που ελέγχονται χρησιμοποιώντας ένα τεστ υψηλής απόδοσης έως την ηλικία των 35 και 45 ετών·
- 90% των γυναικών με αλλοιώσεις του τραχήλου της μήτρας που λαμβάνουν κατάλληλη θεραπεία και φροντίδα (θεραπεία προκαρκινικών σταδίων και διαχείριση διηθητικών καρκίνων)
Η εφαρμογή των προγραμμάτων εμβολιασμού παγκοσμίως
Παρόλο που οι χώρες υψηλού εισοδήματος έχουν ήδη προχωρήσει αρκετά στην εφαρμογή της παραπάνω πολιτικής, η εμπειρία στις χώρες χαμηλού εισοδήματος ποικίλλει σημαντικά. Πάνω από 140 χώρες έχουν εφαρμόσει τον εμβολιασμό κατά του HPV σε εθνικά προγράμματα με το σχήμα των δύο δόσεων σε 80 χώρες και σχήματα μίας δόσης σε 60.
Ανισότητες και η ανάγκη για Παγκόσμια Δράση
Περίπου 660.000 νέα κρούσματα και 350.000 θάνατοι σημειώθηκαν το 2022. Η πλειονότητα των νέων κρουσμάτων και θανάτων (περίπου 85% και 90% αντίστοιχα) εμφανίζεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου είναι ο τρίτος πιο συχνός καρκίνος μεταξύ των γυναικών. Η επίμονη λοίμωξη από τον ιό HPV είναι η κύρια αιτία, με τις γυναίκες που ζουν με HIV να έχουν 6 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν την ασθένεια. Ενώ τα κρούσματα μειώνονται στις χώρες υψηλού εισοδήματος λόγω του προληπτικού ελέγχου, αναμένεται να αυξηθούν παγκοσμίως κατά 57% έως το 2050, εάν δεν κλιμακωθούν τα προληπτικά μέτρα.
Παράγοντες κινδύνου και πρόληψη
Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου τραχήλου της μήτρας. Το κάπνισμα, το αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, η χρήση αντισυλληπτικών δισκίων για άνω των 5 ετών, οι πολλαπλοί ερωτικοί σύντροφοι και κυρίως η έλλειψη προληπτικών test. Όπως τονίζει ο Δρ Μαχαιριώτης "Είναι θεμελιώδους σημασίας η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπιση από τον γυναικολόγο. Είναι πολύ ευκολότερη η απόφαση για θεραπεία, εφόσον η γυναίκα έχει ολοκληρώσει τον οικογενειακό της προγραμματισμό και ανιχνευθεί σε πρώιμο στάδιο. Υπάρχουν όμως εξειδικευμένες επιλογές για διατήρηση της γονιμότητας, όταν χρειάζεται σε νέες γυναίκες που δε θα υποβληθούν σε ριζική θεραπεία".
Οι θεραπευτικές επιλογές
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι συχνά θεραπεύσιμος. Η θεραπεία εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου, την εξάπλωση που έχει κάνει προκειμένου να προσδιοριστεί το στάδιο. Συνήθως, περιλαμβάνει χειρουργική επέμβαση, χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία. Μπορεί, επίσης, να περιλαμβάνει θεραπεία με στοχευμένα φάρμακα για τη θεραπεία του καρκίνου.
Οι βασικές ενημερώσεις για το 2025/ 2026 περιλαμβάνουν την εισαγωγή τραχηλικών δειγμάτων για τον έλεγχο HPV, την επιτάχυνση των παγκόσμιων προσπαθειών εξάλειψης που στοχεύουν στις μετρήσεις 90-70-90 και τις εξελίξεις στην ανοσοθεραπεία.
