iStock
Είναι τα κενά μνήμης πρώιμο σημάδι άνοιας; Οι ειδικοί εξηγούν πότε είναι φυσιολογικά και ποια σημάδια χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Σου έχει τύχει να προσπαθείς να θυμηθείς το όνομα ενός ηθοποιού που γνωρίζεις πολύ καλά, να αποκαλείς την κόρη σου με το όνομα της αδελφής της ή να συναντάς έναν γείτονα και να μην μπορείς, για λίγα δευτερόλεπτα, να ανακαλέσεις το όνομά του; Πρόκειται για στιγμές που λίγο-πολύ όλοι έχουμε βιώσει. Παρότι μπορεί να προκαλέσουν αμηχανία, συχνά συνοδεύονται και από μια δεύτερη σκέψη: μήπως αυτά τα μικρά κενά μνήμης αποτελούν πρώιμη ένδειξη της νόσου Αλτσχάιμερ ή κάποιας άλλης νευροεκφυλιστικής διαταραχής;
Σύμφωνα με τη νευροψυχολόγο Dr Catherine Thomas-Antérion, μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του Παρατηρητηρίου Μνήμης B2V, και τον νευρολόγο Dr Pascal Chaine, πρώην κλινικό διευθυντή στο νοσοκομείο Lariboisière, η μεγάλη πλειονότητα αυτών των περιστατικών είναι καλοήθης. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι πρέπει να αγνοούμε ορισμένα συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν γίνονται συχνότερα ή συνοδεύονται από άλλες αλλαγές στη μνήμη και τη συμπεριφορά.
Οι βασικοί ένοχοι: Κόπωση, στρες και ηλικία
Τις περισσότερες φορές, η δυσκολία να θυμηθούμε ένα όνομα ή μια συγκεκριμένη λέξη δεν σημαίνει ότι η πληροφορία έχει χαθεί από τη μνήμη μας. Πρόκειται περισσότερο για μια προσωρινή δυσκολία ανάκλησης. Όπως εξηγεί η Dr Catherine Thomas-Antérion, μπορεί να γνωρίζουμε τη λέξη, αλλά να μην έχουμε άμεση πρόσβαση σε αυτήν. Συχνά, μάλιστα, επανέρχεται αργότερα, όταν έχουμε σταματήσει να προσπαθούμε να τη θυμηθούμε ή όταν ασχολούμαστε με κάτι διαφορετικό.
Το φαινόμενο σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη λειτουργία της προσοχής. Πληροφορίες που υπό φυσιολογικές συνθήκες ανακαλούμε αυτόματα μπορεί ξαφνικά να απαιτούν μεγαλύτερη πνευματική προσπάθεια. Η έλλειψη ύπνου, το άγχος, οι επίμονες σκέψεις και η κατανάλωση αλκοόλ ή κάνναβης μπορούν να επηρεάσουν την προσοχή και, κατ' επέκταση, την ανάκληση πληροφοριών.
Η ηλικία παίζει επίσης τον ρόλο της. Καθώς μεγαλώνουμε, η ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών μειώνεται και ορισμένες καθημερινές νοητικές λειτουργίες απαιτούν μεγαλύτερη συγκέντρωση. Πρόκειται για μια φυσιολογική μεταβολή, αντίστοιχη με τις αλλαγές που παρατηρούμε στη σωματική μας κινητικότητα με την πάροδο των χρόνων.
Πότε πρέπει πραγματικά να ανησυχήσεις;
Η περιστασιακή δυσκολία να θυμηθείς ένα όνομα διαφέρει από μια γενικότερη και προοδευτική έκπτωση της μνήμης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν τα περιστατικά πολλαπλασιάζονται και αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινότητα.
Ενδείξεις που αξίζει να αξιολογηθούν είναι η συστηματική απώλεια προσωπικών αντικειμένων, η δυσκολία να θυμηθείς προγραμματισμένες υποχρεώσεις ή ραντεβού, αλλά και η σταδιακή φτωχοποίηση του λεξιλογίου. Ακόμη πιο ανησυχητικές μπορεί να είναι οι δυσκολίες στην κατανόηση της σημασίας των λέξεων, ο αποπροσανατολισμός στον χρόνο και στον χώρο, τα λάθη σε οικείες καθημερινές δραστηριότητες ή οι αλλαγές στη συμπεριφορά.
Όπως τονίζει ο νευρολόγος Dr Pascal Chaine, σημασία έχει ο συνδυασμός των συμπτωμάτων, η συχνότητα και η έντασή τους. Όταν παρατηρούνται πολλαπλές αλλαγές που επιμένουν ή επιδεινώνονται, είναι σημαντικό να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση.
Πριν αποδώσεις τα πάντα στη μνήμη, αναζήτησε και άλλες αιτίες
Η δυσκολία συγκέντρωσης και ανάκλησης πληροφοριών δεν οφείλεται απαραίτητα σε κάποιο νευρολογικό πρόβλημα. Για τον λόγο αυτό, το πρώτο βήμα είναι η επίσκεψη στον γενικό γιατρό, ο οποίος μπορεί να διερευνήσει εάν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία.
Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η υπνική άπνοια, ο υποθυρεοειδισμός, η αναιμία, το έντονο ή παρατεταμένο στρες και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Εφόσον κριθεί απαραίτητο, μπορεί να ακολουθήσει εξειδικευμένος έλεγχος μνήμης από νευρολόγο ή νευροψυχολόγο.
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει αναλυτική συζήτηση για τα συμπτώματα και δοκιμασίες προσαρμοσμένες στην ηλικία και στο μορφωτικό επίπεδο του εξεταζόμενου. Μία από αυτές είναι η δοκιμασία των πέντε λέξεων: ο εξεταζόμενος καλείται να απομνημονεύσει μια λίστα πέντε λέξεων και να τις ανακαλέσει σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις, όπως μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.
Αξίζει επίσης να θυμάσαι ότι το οικογενειακό ιστορικό δεν συνεπάγεται απαραίτητα αυξημένο κίνδυνο στον βαθμό που συχνά φοβόμαστε. Η Dr Catherine Thomas-Antérion επισημαίνει ότι η ύπαρξη ενός γονέα με νόσο Αλτσχάιμερ αυξάνει τον κίνδυνο κατά περίπου 1,5 φορά, ενώ όταν νοσούν και οι δύο γονείς ο κίνδυνος διπλασιάζεται. Τα στοιχεία αυτά, όπως διευκρινίζει, παραμένουν σχετικά μετριοπαθή σε σύγκριση με άλλους παράγοντες κινδύνου.
Πώς μπορείς να διατηρήσεις τη μνήμη και την πνευματική σου υγεία
Αντί να ανησυχείς υπερβολικά κάθε φορά που δεν θυμάσαι μια λέξη, οι ειδικοί προτείνουν να επενδύσεις σε δραστηριότητες που ενισχύουν τη γνωστική λειτουργία και καλλιεργούν την προσοχή.
Η ανάγνωση, η εκμάθηση νέων πραγμάτων, η συμμετοχή σε εργαστήρια δημιουργικής γραφής και η καταγραφή των βιβλίων που διαβάζεις μπορούν να συμβάλουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου και στην πνευματική ενεργοποίηση. Μάλιστα, η νευροψυχολόγος προτείνει να μην αγχώνεσαι όταν δεν βρίσκεις αμέσως την ακριβή λέξη. Η χρήση ενός συνωνύμου είναι μια απολύτως φυσιολογική στρατηγική επικοινωνίας.
Τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν επίσης να έχουν θέση σε αυτή την προσπάθεια, εφόσον χρησιμοποιούνται με μέτρο. Σύμφωνα με τον νευρολόγο Dr Pascal Chaine, ορισμένα παιχνίδια ενεργοποιούν την ταχύτητα αντίδρασης και τη μνήμη.
Εξίσου σημαντικό είναι να επιλέγεις δραστηριότητες που σου προσφέρουν ευχαρίστηση και παράλληλα περιλαμβάνουν μάθηση. Όπως επισημαίνει ο ειδικός, τέτοιες εμπειρίες ενισχύουν τη δημιουργία νέων νευρώνων και νευρωνικών συνδέσεων, συμβάλλοντας στην προσαρμοστικότητα του εγκεφάλου.
Τι να κάνεις όταν ξεχνάς ένα όνομα μπροστά σε άλλους
Υπάρχει, τέλος, και η κοινωνική αμηχανία που συνοδεύει αυτές τις στιγμές. Αν δυσκολεύεσαι να θυμηθείς το όνομα κάποιου την ώρα μιας συζήτησης, η Dr Catherine Thomas-Antérion προτείνει τρεις απλές στρατηγικές: μπορείς να στρέψεις διακριτικά τη συζήτηση σε ένα άλλο θέμα, να αναφέρεις μια προσωπική λεπτομέρεια που δείχνει ότι γνωρίζεις τον συνομιλητή σου ή απλώς να παραδεχτείς με χιούμορ ότι δυσκολεύεσαι να συγκρατήσεις ονόματα.
Σύμφωνα με την ίδια, η ειλικρίνεια συνήθως γίνεται δεκτή με κατανόηση. Και, τελικά, ένα όνομα που δεν έρχεται αμέσως στο μυαλό σου δεν αποτελεί από μόνο του λόγο ανησυχίας.
