top article

Είναι γύρω στις οκτώ το βράδυ. Η ώρα που γυρίζεις από τη δουλειά και το μόνο που θες είναι να χαθείς μέσα σε μια φαρδιά φόρμα, να παραγγείλεις πίτσα και να δεις το House of Cards. Ακούς ένα μπιπ στο κινητό και βλέπεις μέιλ από τη δουλειά. "Χρειάζεται επειγόντως να προστεθεί ένα excel στην παρουσίαση αύριο, δε βρίσκω την έντιτορ. Έχεις την καλοσύνη να το αναλάβεις;". Φυσικά και δεν έχεις την καλοσύνη. Φυσικά και θες να απαντήσεις να πάνε να πνιγούν. Αλλά, αντί γι’ αυτό, πληκτρολογείς ένα ξεψυχισμένο "Φυσικά και θα το κάνω, σε τρεις ώρες το στέλνω" κι αρχίζεις δουλειά. Μπίνγκο.

Υπάρχουν κλινικές όπου πας για να γλιτώσεις από τα ναρκωτικά. Θεραπευτήρια όπου καταφεύγεις για να σταματήσεις να πίνεις, να καπνίζεις, να είσαι στο Ίντερνετ όλη την ώρα, να ψωνίζεις ακατάπαυστα, ακόμη και κέντρα για εθισμένους στο σεξ υπάρχουν. Κανένα όμως για να θεραπευτείς από το "καλό παιδί" μέσα σου. Έξω σε λένε "people-pleaser", ο άνθρωπος που δε θέλει να χαλά χατίρι, που λέει παντού και πάντα "ναι" και αναλαμβάνει να πλύνει τα άπλυτα των άλλων, λες και κουβαλάει στην πλάτη του την ευθύνη της Γης, και που, αν πει "όχι", θα πέσει ο ουρανός να τον πλακώσει. Να τον απορρίψει. Να τον απολύσει. Να τον αντικαταστήσει. Όλα αυτά μαζί.

Το μανιφέστο του Όχι

Δεν είναι πάντα κακό να λες "ναι" και να είσαι, ως ένα βαθμό, πρόθυμος και για δουλειές που δεν είναι δική σου ευθύνη. Σε κάποιες εργασίες, μάλιστα, η άμεση και θετική ανταπόκριση είναι απαραίτητη. Όταν είσαι πυροσβέστης, ας πούμε. Σε άλλες, πάλι, μια γρήγορη απάντηση είναι σίγουρα ένα συν, όπως συμβαίνει με την εξυπηρέτηση πελατών. Όμως στις περισσότερες περιπτώσεις το να προσπαθείς πάση θυσία να τους κρατάς όλους ευχαριστημένους οδηγεί σε αμέλεια άλλων, πολύ πιο σοβαρών πραγμάτων, που είτε δε γίνονται ποτέ είτε γίνονται τις ώρες που κανονικά θα έπρεπε να σκέφτεσαι και να φροντίζεις και να επενδύεις στο πιο σημαντικό κεφάλαιο που έχεις στη ζωή σου: τον εαυτό σου.

Τα κακά νέα είναι ότι χρειάζεσαι δουλειά με τον εαυτό σου για να φτάσεις να συνειδητοποιήσεις ότι όλα ξεκινούν από σένα. Τα καλά νέα είναι ότι δεν είσαι η μόνη περίπτωση σ’ αυτή την κατηγορία σύγχρονης αστικής ψυχοπάθειας. Μέχρι και η Μπιγιονσέ παραδέχτηκε ότι είναι crowd-pleaser και η Τζέσικα Άλμπα αποκάλυψε ότι στα 20 της έπασχε από έλλειψη αυτοπεποίθησης και ήθελε να τους κάνει όλους χαρούμενους, φαντάσου τώρα εσύ. Το σύνδρομο του καλού παιδιού που λέει πάντα "ναι" είναι μια κατάσταση που μαστίζει εκατοντάδες ανθρώπους γύρω μας. Αλλά ελάχιστοι από τους "ασθενείς" το συνειδητοποιούν. Σοβαρά τώρα, συναντώ με όλο και μεγαλύτερη συχνότητα ανθρώπους έτοιμους να ριχτούν στο αντάρτικο για να πάψουν να λένε "ναι" σε όλα, να αναζητούν σαν σκυλάκια του Παβλόφ την αποδοχή και να γίνουν επιτέλους "ο εαυτός τους". Πολύ λίγους όμως που είναι έτοιμοι να το πετύχουν. Η αποδοχή των άλλων είναι σαν εξωτερικός θερμοστάτης σε μπόιλερ νερού: τον κατεβάζουν και παγώνουμε, τον ανεβάζουν και παίρνουμε φωτιά. Η ιδέα ότι κάποιος μπορεί να στραβώσει τα μούτρα του από την άρνησή μας, αλλά εμείς να συνεχίσουμε να είμαστε φανταστικοί άνθρωποι ούτε καν περνά από το μυαλό. Όπως δεν περνά η σκέψη ότι, παρά την κριτική και την απόρριψη, η αξία μας παραμένει εκεί ψηλά. Για μεγάλο διάστημα της ζωής αυτό μας κρατά δέσμιους της ανασφάλειας και σαν τον Σίσυφο προσπαθούμε να ανέβουμε το βουνό των προσδοκιών των άλλων –πραγματικές ή φανταστικές– και μόλις φτάσουμε, τίποτα δεν είναι αρκετό για να μας κρατήσει: γλιστράμε ξανά στην άβυσσο της αμφισβήτησης και φτου κι απ’ την αρχή.

Θηλυκός αλτρουισμός

Σε πρόσφατη έρευνα του University College London βρέθηκε πως οι περισσότεροι άνθρωποι θυσιάζουν πρόθυμα διπλάσιο ποσό χρημάτων για να απαλλάξουν έναν ξένο από το βάσανο που τον ταλαιπωρεί από αυτό που θα πλήρωναν για να ανακουφιστούν από δικό τους πρόβλημα. Και από όλα τα φύλα οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς στο ρόλο του "καλού παιδιού". "Οι γυναίκες εκπαιδεύονται από νωρίς στη ζωή τους στις ευθύνες της "μάνας-τροφού” που φροντίζει τους άλλους, γι’ αυτό δέχονται αγόγγυστα να παίζουν τις καλές" σημειώνει η ψυχολόγος και συγγραφέας του Βιβλίου του όχι, δρ Σούζαν Νιούμαν. Θέλουμε να τους ευχαριστούμε γιατί νομίζουμε ότι αυτό μας κάνει καλύτερους ανθρώπους. Για πολλές γυναίκες αυτό γίνεται ρουτίνα, ακόμη και εθισμός. Δύσκολα μπορείς να καταλάβεις την ψυχολογία του people-pleaser αν δεν έχεις υπάρξει κι εσύ τέτοιος. Εγώ έχω υπάρξει. Ειδικά στην εφηβεία πίστευα ότι, για να γίνω αποδεκτή στις παρέες, έπρεπε να είμαι η κλόουν που θα τους κάνει όλους να γελάνε, που θα ετοιμάζει τα σάντουιτς στις εκδρομές και θα φτιάχνει τα CDs για τα πάρτι. Αργότερα ήμουν πολύ ευγενική για να απορρίπτω κάποιον που ενδιαφερόταν για μένα. Δεν υπήρχε περίπτωση να στήσω κανέναν σε ραντεβού, ενώ το να αφήσω αναπάντητο μέιλ για περισσότερο από μία ώρα ισοδυναμούσε με φωναχτή βρισιά στον αποστολέα. Συνεχώς απολογούμουν για λάθη που δεν είχα κάνει, για ευθύνες που κανείς δε μου είχε ζητήσει να αναλάβω. Όχι ότι έχω "θεραπευτεί" τελείως, αλλά τουλάχιστον δε νιώθω κάποια ντροπή. Πώς είναι δυνατόν σήμερα να υπάρχουν γυναίκες που ακόμη συμπεριφέρονται ως υποτελείς; Η άνοδος του φεμινισμού στα ’70s μπορεί να μας ενδυνάμωσε, ωστόσο η ατρόμητη στάση μέσα στα χρόνια –ειδικά της παγκόσμιας κρίσης– μεταλλάχθηκε σε ένα είδος σύγχρονης δουλοπρέπειας που επιβραβεύεται μέχρι και σαν competence από τους υπευθύνους ανθρώπινου δυναμικού.

Η εξουσία του θύματος

Το να κάνεις τα χατίρια όλων και να γίνεσαι ευάρεστος στους άλλους είναι κάτι που χαρίζει οφέλη, αν και αυτά τα οφέλη είναι σαν νερό αλμυρό μέσα στην έρημο: δεν ανακουφίζουν πραγματικά ούτε μας κάνουν ευτυχισμένους. Ακόμη χειρότερα, μας εθίζουν. Αν δεν έχουμε την αποδοχή, αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας. Κλονίζεται η ταυτότητά μας. Αλλά όλα μπορεί να οφείλονται σε μια παρεξήγηση. Στο μυαλό του people-pleaser η αίσθηση της "σημαντικότητάς" του είναι διογκωμένη. Ανησυχούμε για το τι θα σκεφτούν οι άλλοι για μας, ωστόσο, μόλις λάβουν την άρνησή μας, ελάχιστοι συνεχίζουν να το σκέφτονται πια, οι περισσότεροι προχωρούν παρακάτω. Όμως, οι λόγοι που μας κάνουν people-pleasers δεν είναι πάντα τόσο αθώοι όσο ο φόβος της απόρριψης. Ο people-pleaser ασκεί με τον τρόπο του μια μορφή εξουσίας πάνω στους άλλους. Τους κρατά όλους υπόχρεους. Η δική μου εμπειρία λέει ότι υπάρχουν εκεί έξω δεκάδες εκατοντάδες ευφυείς, εργατικοί και ικανοί άνθρωποι που έχουν δυσκολία να μοιράζουν ευθύνες στους άλλους, θέλουν να τα κάνουν όλα μόνοι τους γιατί πιστεύουν ότι μπορούν να κάνουν τα πράγματα γρηγορότερα και καλύτερα από οποιονδήποτε. Και στο τέλος θα βγουν και θα διατυμπανίσουν τα επιτεύγματά τους. "Control freaks" λέγονται και η πλειονότητά τους είναι κι αυτοί people-pleasers. Επίσης, το people-pleasing προσφέρει και μια απύθμενη δεξαμενή υπεκφυγών. Κομπλιμεντάρεις και τρέχεις να εξυπηρετήσεις τους άλλους γιατί "θες να τους κάνεις χαρούμενους", ωστόσο, όσο είσαι απασχολημένη και ξοδεύεις ενέργεια για τους ξένους, εξασφαλίζεις άλλοθι για όλα εκείνα τα πράγματα που ΔΕΝ κάνεις με τους δικούς σου ανθρώπους: το φίλο σου, τα παιδιά σου, εσένα την ίδια. Μπορείς πάντα να επικαλείσαι εκείνους που "δε σ’ αφήνουν να πάρεις ανάσα", ενώ όλο το πρόβλημα θα μπορούσε να λυθεί με μια μαγική λέξη: οριοθέτηση!

Πώς θα γίνεις ο... κακός εαυτός σου; Και 7 σημάδια πως είσαι people-pleaser στη σελίδα ΙΙ. 

Ιούλιος 2018

>