Αν ο έρωτας χρειάζεται το παραμύθι του για να ευδοκιμήσει, μήπως η αλήθεια είναι μια υπερτιμημένη αρετή στις σχέσεις; Από τον Αντώνη Τζαβάρα

Κάπου στα ράφια των DVDάδικων υπάρχει μια ταινία του Ρίκι Ζερβέ. Έχει τίτλο Η Επινόηση του Ψέματος και είναι μια πικρή ρομαντική κομεντί. Είναι απλώς μια ταινιούλα –τίποτα σπουδαίο–, αλλά το εύρημα πάνω στο οποίο στηρίζεται παρέχει τροφή για ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από τις σχέσεις των ανθρώπων. Ο κόσμος στον οποίο ζει ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Ζερβέ είναι ένας κόσμος στεγνής αλήθειας. Το ψέμα δεν υπάρχει ως concept. Οι άνθρωποι είναι τίμιοι και ειλικρινείς και το αποτέλεσμα αυτού είναι ότι οι ζωές τους αφόρητα βαρετές. Ακόμα και οι ταινίες που βλέπουν στο σινεμά ή στην τηλεόραση είναι βαρετές. Απ' τη στιγμή που δεν υπάρχει ψέμα, δεν υπάρχει και παραμύθι, μυθοπλασία. Οι εταιρείες παραγωγής γυρίζουν μόνο ντοκιμαντέρ.

Εκτός από βαρετός, ο κόσμος αυτός είναι και πολύ σκληρός. Όταν ο Ζερβέ βγαίνει ραντεβού με μια ωραία, στυλάτη και πλούσια γκόμενα (την Τζένιφερ Γκάρνερ), το μόνο που ακούει από το στόμα της είναι η οδυνηρή αλήθεια: ότι εκείνος είναι ένας κοντός, χοντρός, φτωχός και άσημος ανθρωπάκος με ιδιόρρυθμη μύτη, που κατά πάσα πιθανότητα θα κάνει κοντόχοντρα παιδάκια με ιδιόρρυθμες μύτες. Δεν θα έκανε ποτέ κάτι μαζί του. Δέχτηκε να πάει στο ραντεβού μόνο και μόνο επειδή την παρακάλεσε η μαμά της, που είναι φίλη με τη μαμά του Ζερβέ. Αισθάνεται άσχημα που βρίσκεται εκεί, γατί ρίχνει το επίπεδό της. Την προσβάλλει να τη βλέπουν να κάθεται στο τραπέζι του. Στην πορεία της ταινίας (χωρίς spoiler) ο Ζερβέ ανακαλύπτει ότι έχει την ικανότητα να λέει ψέματα, κι ότι αυτό είναι το πιο χρήσιμο προσόν που μπορεί να διαθέτει κανείς σε μια κοινωνία που λέει αλήθειες. Χάρη στο ψέμα πλουτίζει, γίνεται διάσημος και, προφανώς, ρίχνει το κορίτσι. Στην αρχή τουλάχιστον (μετά μπαίνουν τα spoiler).

Sweet little lies

Σε γενικές γραμμές, αυτή η ταινιούλα με θέμα το ψέμα «λέει» αρκετές αλήθειες. Η πιο σημαντική: η αλήθεια πονάει. Όχι πάντα, ούτε αναγκαστικά, αλλά όταν πονάει, πονάει μόνο αυτόν που την ακούει. Αυτός που τη λέει λυτρώνεται, ξεθυμαίνει, ξεφορτώνεται τις αποσκευές του, πετάει τους σκελετούς από τα ντουλάπια του ή απλώς επιλέγει να μη διαταράξει την όποια προσωπική του ισορροπία, ακόμα κι όταν ξέρει ή υποψιάζεται ότι η αλήθεια του θα σακατέψει την όποια ισορροπία αυτού που θα την ακούσει. Από αυτήν την άποψη, τουλάχιστον, η αλήθεια είναι μια απολύτως εγωιστική επιλογή.

Η ταινιούλα έχει δίκιο και σε μία ακόμη βασική διαπίστωση: η Αλήθεια είναι δόγμα. Και οφείλεις να τη σέβεσαι ως τέτοιο. Λέγεται μονορούφι (και όχι μισή), στην ώρα της (και όχι όταν τα πράγματα ζορίσουν ή όταν τα πράγματα γίνουν ευνοϊκότερα) και δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης ή ανατροπής της. Ίσως γι' αυτό και η εφαρμογή της στις ερωτικές σχέσεις είναι όχι μόνο ανέφικτη, αλλά κατά πάσα πιθανότητα και μάταιη. Ο ελάχιστα δογματικός Όσκαρ Ουάιλντ συνήθιζε να λέει ότι το πρόβλημα με την απλή και καθαρή αλήθεια είναι ότι σπανίως είναι καθαρή και ποτέ απλή. Ένας από τους πιο διάσημους δογματικούς της ανθρώπινης σκέψης, ο Φρίντριχ Νίτσε, όταν κλήθηκε να αξιολογήσει τη χρησιμότητα /λειτουργία της αλήθειας στις διαπροσωπικές σχέσεις, προτίμησε να βάλει πολύ νερό στο κρασί του και να προκρίνει έναντί της την ειλικρίνεια της στιγμής.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι οι σχέσεις σηκώνουν και δικαιούνται δύο αλήθειες: το «σ' αγαπώ» και το «χωρίζουμε». Όλα τα ενδιάμεσα και όλα τα υπόλοιπα χτίζονται ή γκρεμίζονται στιγμή με τη στιγμή και δένονται ή σπάνε με στιγμιαία ειλικρίνεια. Και κατά κάποιο τρόπο είναι ψέματα. Κάποια εξ αυτών είναι ωραία ψέματα, που αξίζει να ειπωθούν, όπως το «θέλω να περάσω τη ζωή μου μαζί σου». Και κάποια άλλα είναι στενάχωρα ψέματα και καλύτερα να μην ακουστούν, όπως το «απόψε δεν θέλω να βγούμε, γιατί δεν μπορώ ούτε να σε βλέπω και προτιμώ να κάτσω εδώ μόνος μου και να ξύνω τη μασχάλη μου». Κάθε ουσιαστική σχέση ξεκινάει με την υπέροχη αλήθεια του «σ' αγαπώ», εκτοξεύεται με τις ειλικρινείς στιγμές του ενθουσιασμού, προστατεύεται με τα ψέματα των στιγμών της απογοήτευσης ή της σκέτης κούρασης και κλείνει τον κύκλο της με την αδυσώπητη αλήθεια του χωρισμού. Που κατατίθεται όταν πια οι στιγμές της κούρασης είναι τόσες περισσότερες από τις στιγμές του ενθουσιασμού που τα ψέματα είναι σκέτο χάσιμο χρόνου κι όχι παράταση κοινής ζωής και ευτυχίας.

Στη θεωρία είνα πολύ εύκολο να απορρίψεις τα «αθώα», προστατευτικά ψέματα, αλλά στην πράξη είναι αδύνατο να ζήσεις χωρίς αυτά. Ή, τουλάχιστον να ζήσεις μαζί με κάποιον άλλο. Αρκεί, βέβαια, να έχεις στο μυαλό σου ότι ψέματα μπορούν να προστατεύσουν μια ερωτική σχέση, όταν λέγονται για να προστατεύσουν το σύντροφο. Όταν τα χρησιμοποιείς για να προστατεύσεις τον εαυτό σου, όταν αρχίσεις να κρύβεσαι πίσω απ' αυτά, τότε καλύτερα να τα παρακάμψεις και να πας απευθείας στη στιγμή της αλήθειας του τέλους, που -ούτως ή άλλως- θα έρθει. Τα ένοχα ψέματα είναι ο αλάθητος προπομπός του ερχομού της.

Frankly my dear, I don’t give a damn

Αντίθετα με την αλήθεια, το ψέμα έχει διαβαθμίσεις και υποκατηγορίες. Η μοναδική απολυτότητα του ψέματος είναι ότι βαρύνει αυτόν που το λέει. Ο ψεύτης, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, πέφτει μες στα αίματα. Τα μικρά, αθώα, ψέματα αφήνουν μικρές κηλίδες τύψεων, τα ένοχα σε στέλνουν απευθείας στο σφαγείο, για μακελειό και λουτρό αίματος. Αυτό -πρακτικά- σημαίνει ότι η κάθε σχέση έχει συγκεκριμένες αντοχές ακόμα και στα μικρά, αθώα ψέματα: αν μαζευτούν πολλά, στο τέλος θα την αφαιμάξουν. Εκεί που υπήρχε ζωή και πάθος και λαχτάρα, θα απομείνει μόνο μια θλιβερή νεκρή φύση κι εκεί που υπήρχαν εραστές ή ερωτευμένοι, θα απομείνουν δύο άδεια βάζα.

Υπάρχουν και τα ψέματα που λέγονται προκειμένου να γεννηθεί μια σχέση. Τα ψέματα του φλερτ, του κυνηγιού. Που δεν είναι ακριβώς αθώα και που δεν είναι εντελώς ένοχα. Είναι τα ψέματα που όλοι ψιλογουστάρουμε και που οι Γάλλοι τα λατρεύουν τόσο, ώστε να έχουν στήσει γύρω τους τουλάχιστον δύο κατηγορίες θεατρικών έργων. Ο Προυστ (εντελώς Γάλλος) έφτασε να τα θεωρεί αναγκαία, απαραίτητα στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης «εξίσου σημαντικά με την αναζήτηση της ηδονής, που -επιπλέον- υπαγορεύονται από αυτήν την αναζήτηση». Ο Κοκτό (επίσης Γάλλος) τα ανέδειξε ερήμην τους, όταν παρατήρησε ότι η αλήθεια είναι υπερβολικά γυμνή, με αποτέλεσμα να μη διεγείρει τους άντρες. Εννοείται ότι υπάρχουν και τα αισχρά ψέματα, οι λαμογιές, η απάτη, οι κατά συρροήν δικαιολογίες, αλλά αυτά ούτε τα αγάπησε, ούτε τα εκθείασε κανείς, ούτε και χώρεσαν ποτέ σε μια συζήτηση για σχέσεις. Πολλώ δε μάλλον στις σχέσεις αυτές καθ' αυτές.

Η πιο ύπουλη κατηγορία ψεμάτων είναι αυτά που γεννιούνται υποσυνείδητα, στους αμυντικούς προμαχώνες μια σχέσης και που πριν προσγειωθούν στην καθημερινότητα ενός ζευγαριού, φροντίζουν να αυτοσυστηθούν στους δύο συντρόφους ως αθώα. Είναι τα ψέματα που ούτε φτιάχνουν ούτε συντηρούν το παραμύθι που χρειάζονται δυο άνθρωποι για να αξίζει να ζουν μαζί. Είναι αυτά που όταν το παραμύθι πεθάνει δεν το αφήνουν να αποδημήσει εις Κύριον. Τα ψέματα που μασκαρεύουν τη ρουτίνα μιας συμβίωσης συντηρώντας μια ψευδαίσθηση της παλιάς της αίγλης. Τα καλά νέα είναι ότι για ένα διάστημα τα καταφέρνουν. Τα κακά νέα είναι ότι όταν αυτό το διάστημα περάσει, από τη σχέση δεν θα έχει απομείνει ούτε καν ένα γοητευτικό πτώμα, μόνο ένα μπαγιατεμένο κουφάρι με άσχημη μυρωδιά.

Και, κάπου ανάμεσα στα ψέματα, υπάρχει και η αλήθεια. Όχι η Αλήθεια, αλλά η αλήθεια ως concept. Αυτή που θυμίζει το ψέμα στην ταινία του Ζερβέ και που για κάποιο λόγο την επικαλούνται μόνο γυναίκες (κάποιες γυναίκες, τουλάχιστον). Ή, μάλλον, δεν την επικαλούνται, την προτάσσουν – τη διαφημίζουν ως τη νέα τους ανακάλυψη. Πριν καλά καλά γίνει οτιδήποτε σοβαρό, πριν ακόμα βγουν απ' το μπαρ, πριν δώσουν το τηλέφωνό τους, πριν μάθουν έστω και στο ελάχιστο αυτόν που προς το παρόν έχουν απέναντί τους φιλοδοξούν στο άμεσο μέλλον να έχουν στο πλάι τους. Αυτό το «κοίτα να δεις, αυτό που οπωσδήποτε πρέπει να ξέρεις για μένα είναι ότι με ενδιαφέρει η αλήθεια». Σοβαρά τώρα, αυτό που ενδιαφέρει τον τύπο απέναντι είναι να δει πού βρίσκεσαι, να συνειδητοποιήσει πού βρίσκεται εκείνος και να μετρήσετε μαζί την απόσταση προς το οποιοδήποτε κοινό έδαφος, αν, φυσικά, υπάρχει. Η αλήθεια δεν είναι ούτε ζητούμενο ούτε προτεραιότητα σε μια σχέση. Μπορεί να είναι ο προορισμός της ή η μεγάλη της κατάκτηση. Καλό θα ήταν να είναι και η αφετηρία και ο θεμέλιος λίθος της, αλλά η αφορμή της δεν μπορεί να είναι. Εκτός, βέβαια, αν όντως πιστεύεις στα δόγματα, σε λένε Ιωάννα κι έχεις μακρινούς συγγενείς στη Λορένη. Σε κάθε άλλη περίπτωση, «You want the truth? You can't handle the truth» (ούτε καν Γάλλος. Αμερικανός, στην ταινία Zήτημα Τιμής).

 

Δημοφιλέστερα άρθρα

  1. Ζώδια: Εβδομαδιαίες προβλέψεις Ζώδια: Εβδομαδιαίες προβλέψεις
  2. Ζώδια Δεκέμβριος 2019: Οι αστρολογικές προβλέψεις του μήνα Ζώδια Δεκέμβριος 2019: Οι αστρολογικές προβλέψεις του μήνα
  3. 6 συνήθειες για να διατηρείς το σπίτι σου πάντα καθαρό 6 συνήθειες για να διατηρείς το σπίτι σου πάντα καθαρό
  4. Ο σύγχρονος (και πολύ πιο chic) τρόπος να φορέσεις την πλεκτή ζακέτα σήμερα Ο σύγχρονος (και πολύ πιο chic) τρόπος να φορέσεις την πλεκτή ζακέτα σήμερα
  5. Μία συνταγή για την τέλεια χριστουγεννιάτικη σοκολάτα Μία συνταγή για την τέλεια χριστουγεννιάτικη σοκολάτα
  6. Tα 8 πράγματα που έχουν στο σπίτι τους τα αγαπημένα μας Insta-girls Tα 8 πράγματα που έχουν στο σπίτι τους τα αγαπημένα μας Insta-girls
  7. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φθείρει τη σχέση σου (χωρίς να το καταλαβαίνεις) Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φθείρει τη σχέση σου (χωρίς να το καταλαβαίνεις)
  8. Είναι πράγματι υγιεινό το να περνάς μια ολόκληρη μέρα στο σπίτι; Είναι πράγματι υγιεινό το να περνάς μια ολόκληρη μέρα στο σπίτι;
  9. 11+1 ταινίες που κάθε λάτρης των ταξιδιών πρέπει να δει 11+1 ταινίες που κάθε λάτρης των ταξιδιών πρέπει να δει
  10. Αυτό το απλό τρικ θα σε βοηθήσει να κοιμάσαι καλύτερα Αυτό το απλό τρικ θα σε βοηθήσει να κοιμάσαι καλύτερα
  11. Οι πιο χαλαροί και ξεκούραστοι τρόποι να κάψεις θερμίδες Οι πιο χαλαροί και ξεκούραστοι τρόποι να κάψεις θερμίδες
  12. 3 τρόποι να αξιοποιήσεις έναν καυγά υπέρ της σχέσης σου 3 τρόποι να αξιοποιήσεις έναν καυγά υπέρ της σχέσης σου
  13. 8 διάσημα ζευγάρια δίνουν συμβουλές για μακροχρόνιες σχέσεις 8 διάσημα ζευγάρια δίνουν συμβουλές για μακροχρόνιες σχέσεις
  14. Αυτά είναι τα αντικείμενα που πρέπει να ξεφορτωθείς μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου Αυτά είναι τα αντικείμενα που πρέπει να ξεφορτωθείς μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου

Ιούλιος 2018

>