Cycladic Arts | Ένα δημιουργικό καταφύγιο στην Αλυκή
Ένα παλιό οικογενειακό σπίτι στην Αλυκή τησ Πάρου μεταμορφώνεται σε χώρο συνάντησης δημιουργών μέσα από το πρόγραμμα Cycladic Arts της εικαστικού Δήμητρας Σκανδάλη.
Εικαστικός και ιδρύτρια του Cycladic Arts, η Δήμητρα Σκανδάλη μεγάλωσε στην Αλυκή της Πάρου. Από το 2011 έως και το 2019 έζησε στην Αμερική εκπονώντας το μεταπτυχιακό της στο San Francisco Art Institute, με όραμα να δημιουργήσει έναν χώρο όπου η τέχνη συναντά την παράδοση και δημιουργοί από όλο τον κόσμο ενώνονται με την τοπική κοινότητα. Το πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών Cycladic Arts, που διαχειρίζεται από το 2023, στεγάζεται στο οικογενειακό σπίτι των παππούδων της στην Αλυκή, χτισμένο το 1926, και έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για την Πάρο ως δημιουργικό πεδίο.
Μέσα από το residency το νησί μεταμορφώνεται σε ένα ζωντανό εργαστήριο ιδεών από τον Μάρτιο έως τον Νοέμβριο, όταν και φιλοξενούνται καλλιτέχνες, μουσικοί και συγγραφείς για 25 ημέρες, συνδέοντας τη μοναδική φυσική και πολιτιστική κληρονομιά του τόπου με τη σύγχρονη δημιουργία. Οι συμμετέχοντες επιλέγονται από τριμελή διεθνή επιτροπή, ενώ το πρόγραμμα έχει συνεργαστεί με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Τόρανς του Λος Άντζελες, το UC Berkeley, το Cyclades Preservation Fund και τοπικούς και μη φορείς διασφαλίζοντας τη σύνδεση της Πάρου με την εγχώρια και την παγκόσμια καλλιτεχνική σκηνή. Η Δήμητρα Σκανδάλη μας μιλάει για το Cycladic Arts και την ιδέα πίσω από τη δημιουργία του.
"Η σχέση μου με την Πάρο είναι βαθιά και ερωτική. Το νησί με εμπνέει, αλλά και με προκαλεί. Από τότε που πήρα συνειδητά την απόφαση να ζήσω μόνιμα εδώ αισθάνομαι πολύ τυχερή. Η φύση και οι παραδόσεις του τόπου γίνονται πηγή δημιουργίας. Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στην Αμερική η ανακάλυψη ενός φυκιού, του zostera marina, στις ακτές της Καλιφόρνιας με ώθησε να συνδέσω τεχνικές όπως το πλέξιμο, το κέντημα και η ύφανση, που είχα μάθει από τις γυναίκες της οικογένειάς μου, με σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές. Αυτές οι πρακτικές έγιναν τρόπος να εκφράσω τη νοσταλγία και την αγάπη μου για το νησί.
Ο χώρος του Cycladic Arts είναι το παλιό σπίτι της γιαγιάς μου. Είναι συγκλονιστικό να κρατάς ζωντανό ένα κομμάτι της οικογενειακής σου ιστορίας και να το μετατρέπεις σε ένα εργαστήριο φιλοξενίας και δημιουργίας. Η γιαγιά μου η Μοσχού μεγάλωσε 12 παιδιά φροντίζοντας το σπίτι, καλλιεργώντας τη γη και υφαίνοντας ρούχα στον αργαλειό, χωρίς νερό και ηλεκτρικό. Ο παππούς μου ο Κωνσταντής, ψαράς και έμπορος, ταξίδευε με τα καΐκια σε όλα τα γύρω νησιά. Παρά τις δυσκολίες της εποχής, το σπίτι παρέμενε ανοιχτό, ένας χώρος φιλοξενίας και συνάντησης ανθρώπων που μοιράζονταν ιστορίες, κρασί και μεζέδες – οι λεγόμενες "βεγγέρες”.
Σήμερα οι μαζώξεις των καλλιτεχνών αναβιώνουν αυτή την παράδοση, ενώ η οικογενειακή ιστορία ενσωματώνεται στα έργα και στις εκδηλώσεις του residency. Παράλληλα, οι βεγγέρες είναι ανοιχτές για όλη την τοπική κοινότητα.
Το Cycladic Arts προσφέρει έναν χώρο εργασίας και διαμονής για έως τρεις δημιουργούς κάθε φορά. Ο κάθε καλλιτέχνης εργάζεται σε ένα live-work ή ένα κοινόχρηστο στούντιο, εμπνέεται από το νησί, ενώ η επιτροπή αξιολογεί τα portfolios, την καλλιτεχνική πρόταση και τη σύνδεσή της με το περιβάλλον.
Οι θεματικές (πολιτιστική κληρονομιά, βιωσιμότητα, παραδοσιακά επαγγέλματα, τοπίο και μουσική παράδοση) λειτουργούν ως οδηγός, χωρίς να περιορίζουν την ελευθερία έκφρασης, με αποτέλεσμα κάθε residency να φέρνει μοναδικές δημιουργικές συναντήσεις και συνεργασίες, και αυτό είναι υπέροχο!".
Το μέλλον του Cycladic Arts περιλαμβάνει διεθνείς συνεργασίες, ανταλλαγές καλλιτεχνών, εκπαιδευτικά προγράμματα, προβολές ταινιών σε σχολεία του νησιού –ήδη γίνονται προβολές και στην Αντίπαρο, σε συνεργασία με τον Δήμο Αντιπάρου, στους χώρους του δημοτικού σχολείου– και δράσεις με κοινωνικό και πολιτιστικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, στον χώρο προβάλλονται κλασικές ελληνικές ταινίες των δεκαετιών του ’50, του ’60 και του ’70, προσφέροντας έτσι στην τρίτη ηλικία ένα σημείο συνάντησης και κοινωνικοποίησης, κυρίως κατά τη χειμερινή περίοδο.
Το 2026 η οικογενειακή "κατοικιά" της Δήμητρας Σκανδάλη συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής. Για την επέτειο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις που αναδεικνύουν τη συλλογική μνήμη και την καλλιτεχνική συνέχεια συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν, αλλά και νέες δράσεις, όπως συναυλία τζαζ και αυτοσχεδιασμού στους κήπους του σπιτιού, διαδραστικές δραστηριότητες με έμπνευση από τη φύση (π.χ. βαφές υφασμάτων με λουλούδια και βότανα), δράσεις για την υποστήριξη φιλανθρωπικών οργανώσεων και παρουσίαση πρωτοποριακών ιδεών, όπως μουσική παράσταση με αργαλειό.
