ΕΛΕΝΑ ΜΑΥΡΙΔΟΥ

<p style="margin-bottom: 0cm;"><span data-scaytid="1" data-scayt_word="Συνάντηση">Συνάντηση</span> <span data-scaytid="2" data-scayt_word="με">με</span> την <span data-scaytid="3" data-scayt_word="-χωρίς">-χωρίς</span> <span data-scaytid="4" data-scayt_word="υπερβολές">υπερβολές</span>- <span style="font-weight: normal;"><span data-scaytid="5" data-scayt_word="καλύτερη">καλύτερη</span> νέα <span data-scaytid="6" data-scayt_word="ηθοποιό">ηθοποιό</span> του <span data-scaytid="7" data-scayt_word="ελληνικού">ελληνικού</span> <span data-scaytid="9" data-scayt_word="θεάτρου">θεάτρου</span>.</span></p>

Ένα μαύρο φορτηγό που αναγράφει με άσπρα γράμματα «Εταιρεία Θεάτρου Χώρος» ταξιδεύει σε κάθε γωνιά της Ελλάδας ανεβάζοντας παραστάσεις σε θέατρα, πλατείες, κλειστούς και ανοιχτούς χώρους. Η θεατρική ομάδα του Σίμου Κακάλα, της Έλενας Μαυρίδου, της Δήμητρας Κούζα και της Στέλλας Τενεκετζή, μαζί φυσικά με τον οδηγό, βρίσκεται επί μήνες στο δρόμο δίνοντας μια σύγχρονη διάσταση στα παραδοσιακά μπουλούκια, τους περιοδεύοντες θιάσους που άκμασαν κυρίως στα τέλη του 19ου αιώνα και στο πρώτο μισό του 20ού διασώζοντας σπουδαία έργα της ελληνικής θεατρικής παράδοσης, όπως η Γκόλφω, και «εκπαιδεύοντας» θεατρικά την ελληνική επαρχία. «Σαν το Θίασο του Θόδωρου Αγγελόπουλου;» ρωτάω την Έλενα. «Κάπως έτσι» μου απαντάει γελώντας. Η Έλενα Μαυρίδου αποφοίτησε το 2001 από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, γνώρισε τον Σίμο το 2002, ενώ η εταιρεία τους ξεκίνησε επίσημα το 2004 με την πρώτη παρουσίαση της Γκόλφως στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Από τότε μέχρι σήμερα το μαύρο φορτηγάκι τους έχει κάνει πολλές και σημαντικές στάσεις: Επίδαυρος, Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, θέατρο Χώρα, θέατρο Θησείον του Μιχαήλ Μαρμαρινού, Νευροκόπι, Κρήτη, παντού. Και οι παραστάσεις τους σου μένουν χαραγμένες στη μνήμη για καιρό.

Είδα πρώτη φορά την Έλενα επί σκηνής πριν από χρόνια στο Λιωμένο Βούτυρο του Σάκη Σερέφα στο θέατρο Χώρα στην εξαιρετική σκηνοθεσία του Σίμου Κακάλα – μια ερμηνεία που της χάρισε τα βραβεία «Κάρολος Κουν» και «Μελίνα Μερκούρη». Το χειμώνα που μας πέρασε ανέβασαν μια εντελώς διαφορετική εκδοχή εκείνης της παράστασης, τόσο σε σκηνοθεσία όσο και σε δραματουργική επεξεργασία, το Λιωμένο Βούτυρο Revisited, στο θέατρο του Μιχαήλ Μαρμαρινού. Οι κριτικές από το θεατρόφιλο κοινό ήταν εξίσου διθυραμβικές. Και αυτή είναι η ιδιαιτερότητα της Εταιρείας Θεάτρου Χώρος: Επιστρέφουν σε έργα που έχουν ήδη ανεβάσει και τα παρουσιάζουν εκ νέου, αποδεικνύοντας τη μαγεία του θεάτρου, τις πολλαπλές «αναγνώσεις» που έχει ένα θεατρικό κείμενο, τόσο σκηνοθετικά όσο και ερμηνευτικά. Αφορμή, ωστόσο, για τη συνάντησή μας ήταν η περιοδεία τους με την παράσταση Ερωφίλη Synopsis, η τρίτη και τελευταία εκδοχή τους στο σπουδαίο έργο του Γεωργίου Χορτάτση.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ότι καταπιάνεστε περισσότερες από μία φορές με το ίδιο έργο. Ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο επιστρέφετε τόσο νωρίς;
Η αλήθεια είναι ότι το έχουμε ήδη κάνει με την Γκόλφω, την Ερωφίλη, το Λιωμένο Βούτυρο και τον Απόκοπο του Μπεργαδή. Αν και δεν έχουμε ανεβάσει ακόμα τον Ορέστη, κινούμαστε γύρω από τον άξονα Γκόλφω-Ερωφίλη-Ορέστης με στόχο να καταλήξουμε από το πιο σύγχρονο έργο στο πιο παλιό. Οπότε, ήταν μονόδρομος ότι αυτή η πορεία θα μας οδηγούσε στην τραγωδία. Ανεβάζοντας τον Ορέστη, πιστεύω ότι θα κλείσει αυτός ο κύκλος.

Τα έργα στα οποία κινούμαστε και επιστρέφουμε είναι μια επιλογή – μια ανάγκη κυρίως– του σκηνοθέτη μας Σίμου Κακάλα για να μπορέσουμε να ερευνήσουμε την ελληνική σκηνική μας ταυτότητα, τι ακριβώς είμαστε και τι μπορούμε να κάνουμε σε σχέση με το θέατρο. Έτσι, λοιπόν, ξεκινήσαμε μια έρευνα σε σχέση με τα μπουλούκια, τις θεατρικές μάσκες και την άμεση επαφή με το κοινό, στοιχεία που υπάρχουν σε όλες μας τις δουλειές και προσπαθούμε να εξελίσσουμε διαρκώς δοκιμάζοντας νέες φόρμες.

Ποια είναι η κοινή συνισταμένη αυτού του άξονα Γκόλφω-Ερωφίλη-Ορέστης;

Και τα τρία αυτά έργα έχουν έντονο το τραγικό στοιχείο. Επίσης, είναι έργα πολύ δημοφιλή και αγαπητά στο κοινό. Η Γκόλφω, για παράδειγμα, είναι ένα έργο-σταθμός στην πορεία των μπουλουκιών. Όταν όλα σταματούσαν, υπήρχε πάντα η Γκόλφω. Οι παλιοί μπουλουκτσήδες έλεγαν ότι «όταν τα πράγματα δυσκόλευαν, βγάζαμε την Γκόλφω».

Κάνετε, δηλαδή, μια ακαδημαϊκή-θεατρολογική προσέγγιση στα έργα που ανεβάζετε;

Αυτό ακριβώς προσπαθούμε. Όταν αποφασίσαμε να ανεβάσουμε την Γκόλφω, η επιθυμία μας ήταν να ερευνήσουμε τη σχέση μας με το τώρα. Γι’ αυτό και προσθέσαμε το στοιχείο των Manga, των ιαπωνικών καρτούν. Επειδή ηλικιακά είμαστε η γενιά που μεγάλωσε με γιαπωνέζικα κινούμενα σχέδια, όπως, για παράδειγμα, η Κάντυ Κάντυ, αλλά από την άλλη όλοι είπαμε το ποίημά μας στη σχολική γιορτή των εθνικών επετείων – ο Σίμος ήθελε να συνδυάσει αυτά τα δύο λαϊκά στοιχεία των διαφορετικών πολιτισμών και γενιών.

Ο συνδυασμός δημοφιλών ειδών της μαζικής κουλτούρας άλλωστε είναι και αυτό που χαρακτηρίζει τη μεταμοντέρνα εποχή μας.

Στην εποχή μας έχουν γίνει τα πάντα. Θα «δανειστείς», λοιπόν, πολλά στοιχεία από διαφορετικά είδη και θα τα συνδυάσεις ώστε να δημιουργήσεις ένα νέο αποτέλεσμα. Σήμερα, για να ανεβάσεις ένα κλασικό έργο, πρέπει να έχεις κάτι να πεις ή μια καινούρια πρόταση να κάνεις. Διαφορετικά, υπάρχει και το σύγχρονο έργο, το οποίο θα ανανεώσει και θα φέρει το καινούριο στο θέατρο.

Φαντάζομαι ότι στις διαφορετικές εκδοχές των έργων που ανεβάζετε θα έχεις περάσει λίγο πολύ από όλους τους ρόλους.

Ναι, στην Γκόλφω από τους οκτώ βασικούς ρόλους έχω παίξει τους πέντε. Το ίδιο και στην Ερωφίλη. Πέρα από το γεγονός ότι κάθε φορά αλλάζει εντελώς η παραγωγή, η έρευνα και η σκηνοθεσία ενός έργου, με τον Σίμο να δοκιμάζει κάτι τελείως καινούριο, έχει και πολύ ενδιαφέρον για τον ηθοποιό να δοκιμάζεται σε διαφορετικούς ρόλους. Για μένα αυτό είναι μαγικό, να αλλάζει η θέση μου μέσα στο έργο, γιατί με κάθε ρόλο βλέπεις το έργο τελείως διαφορετικά. Αλλάζει εντελώς η οπτική σου μέσα από τους ήρωες που υποδύεσαι την ώρα που δουλεύεις και στηρίζοντας τον κάθε ρόλο που ερμηνεύεις. Για παράδειγμα, στην Ερωφίλη είναι άλλο να είσαι ο Πανάρετος, που τον διαμελίζει ο βασιλιάς, και άλλο να είσαι ο βασιλιάς, που διαμελίζει τον Πανάρετο.

Ασχολείσαι και με τη δραματουργική επεξεργασία των κειμένων. Το να επιμελείσαι τόσο σπουδαία έργα σε κάνει ποτέ να νιώθεις πολύ μικρή μπροστά τους;

Δεν ένιωσα μικρή μπροστά τους όσο τα δούλευα. Ένιωθα πόσο σπουδαία έργα είναι εκείνα. Για παράδειγμα, τώρα που ανεβάζουμε την τρίτη εκδοχή της Ερωφίλης έχουμε μειώσει τους στίχους από 3.203 σε 700. Συνεργάστηκα με τη Ναταλία Δεληγιαννάκη, φιλόλογο στην Κρήτη, η οποία έχει ασχοληθεί πάρα πολύ με τον δεκαπεντασύλλαβο, και συγκεκριμένα με την Ερωφίλη. Δεν μπορείς να κόψεις κείμενο από την Ερωφίλη αυθαίρετα, γιατί όπως είναι η ροή του λόγου και των στίχων υπάρχει ένας ρυθμός μέσα στο έργο. Σκέψου το σαν ένα Jenga, που αφαιρώντας ένα στίχο μπορεί να τραβήξεις το λάθος τουβλάκι. Είναι ένα πολύ γερό οικοδόμημα που θέλει χρόνο και υπομονή για να αφαιρέσεις το σωστό τουβλάκι. Ό,τι κι αν βγάλεις όμως, σίγουρα κάτι αφαιρείς από το αρχικό κείμενο. Η επεξεργασία της Ερωφίλης έγινε με πολλή προσοχή και σε στάδια –μέσα σε τρία χρόνια– και προσωπικά αισθάνομαι καλά με το αποτέλεσμα.

Πόσο κλισέ είναι ο λόγος για τον οποίο έγινες ηθοποιός; Θυμάσαι εκείνη τη μία καθοριστική στιγμή που το αποφάσισες;

Λέμε για τα κλισέ, αλλά δυστυχώς δεν μπορείς να τα αποφύγεις γιατί πηγάζουν από κάποιες επαναλαμβανόμενες αλήθειες. Δεν θυμάμαι εκείνη τη μία καθοριστική στιγμή, θυμάμαι όμως ότι το ήθελα από πολύ μικρή. Το ένιωθα αρχικά ως ένστικτο και στην πορεία αποδείχτηκε μια φυσική εξέλιξη. Συμμετείχα από μικρή σε σχολικές παραστάσεις, αυτοσχεδιάζαμε με τη Δήμητρα (;;;) φτιάχνοντας θεατράκια στην αυλή του σπιτιού μας και παίζοντας τα έργα μας στους γονείς μας.

Υπήρχε κάποιο ερέθισμα από την οικογένεια ή από το περιβάλλον σου;

Όχι κάποιο ιδιαίτερο ερέθισμα. Η Δήμητρα κι εγώ μεγαλώσαμε στη Δράμα, σε μια αυθεντική γειτονιά με έντονο το λαϊκό στοιχείο, ξεχασμένη από την αντιπαροχή, η οποία είχε μέχρι και τη δεκαετία του ’80 παλιά τούρκικα σπίτια. Σκέψου ότι του Αϊ-Γιαννιού πηδούσαμε φωτιές, ο μανάβης είχε εκείνη την παλιά ζυγαριά με τα βαρίδια και ο γαλατάς μάς άφηνε γάλα έξω από την πόρτα. Μέχρι το ’90, που η αντιπαροχή άρχισε να οργώνει τα πάντα, ήταν μια γειτονιά που διατηρούσε τα έθιμα και τις παραδόσεις και παρά τρίχα θα είχε ανακηρυχθεί διατηρητέα. Υπήρχε μια ζωντάνια, μαζευόμασταν τα βράδια έξω από τις πόρτες, τραγουδούσαμε και χορεύαμε. Υπήρχαν στοιχεία από τα δρώμενα τόσο στη γειτονιά όσο και μέσα στα σπίτια μας που πιστεύω ότι μας επηρέασαν.

Γιατί ασχολείται κάποιος με την υποκριτική; Είναι η ανάγκη του να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής; Είναι η επιθυμία του να βιώσει μέσα από τους ρόλους εμπειρίες που δεν θα ζούσε αλλιώς; Είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας;

Αυτό που μπορώ να πω με σιγουριά και που θυμάμαι έντονα από μικρή είναι ότι έπαιρνα πραγματικά μεγάλη ικανοποίηση βλέποντας τους άλλους να χαίρονται με αυτό που κάνω. Μέσα από τη δουλειά αυτό φυσικά εξελίχθηκε. Όταν, για παράδειγμα, φύγει ο θεατής από μια παράσταση και έχει κρατήσει κάποια πράγματα στη μνήμη του, αυτό μου δίνει τεράστια χαρά. Ακόμα περισσότερο αν αυτή η εικόνα που συγκράτησε μετουσιωθεί σε κάτι άλλο και ίσως μέσα στην πορεία της ζωής του να γίνει μια αναφορά σε κάτι που του συμβαίνει. Μια παράσταση ίσως να προσφέρει κάτι στο θεατή σε προσωπικό επίπεδο, αλλά ίσως να του προσφέρει και σε πολιτισμικό. Και αυτό είναι πολύ μαγικό.

Τι διαφορά έχει το κοινό της Αθήνας από το κοινό της περιφέρειας;

Εγώ μόνο καλά πράγματα έχω διαπιστώσει. Όταν παίζεις σε μια πλατεία και παρουσιάζεις τη δουλειά σου σε έναν ανοιχτό χώρο, δεν υπάρχουν αυτοί οι τέσσερις τοίχοι που βάζουν τα πράγματα σε μια τάξη, σε μια ησυχία. Η απουσία αυτής της σύμβασης σου αποκαλύπτει πολύ ωραία και χρήσιμα πράγματα για το έργο. Δημιουργεί επίσης μια άμεση επαφή με το κοινό, αφού ο θεατής μπορεί να σου απευθυνθεί πολύ άμεσα, παρορμητικά και απενεχοποιημένα. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι ο κόσμος της επαρχίας δεν μπορεί να κάνει ησυχία, κάθε άλλο. Εκ των πραγμάτων, όμως, όταν παίζεις σε έναν ανοιχτό χώρο, η συμπεριφορά του κοινού είναι διαφορετική. Βιώνουμε πολύ συγκινητικές στιγμές στις περιοδείες.

Μια συγκινητική στιγμή που θυμάσαι;

Παίζαμε την Γκόλφω σε ένα χωριό της Κρήτης και έγινε διακοπή ρεύματος. Ρωτήσαμε, λοιπόν, τον κόσμο αν ήθελε να συνεχίσουμε ή να σταματήσουμε και οι θεατές ήθελαν να συνεχίσουμε. Κάποιος, λοιπόν, έτρεξε και έφερε μια μηχανή, μια «γουρούνα» συγκεκριμένα, άναψε τους προβολείς και συνεχίσαμε την παράσταση έτσι. Η αντίδραση αυτού του θεατή ήταν πολύ συγκινητική.

Ποια είναι για σένα η απόλυτη επαγγελματική καταξίωση; Τα βραβεία, η αποδοχή του κόσμου, οι καλές κριτικές;

Η επιτυχία στο θέατρο έχει προσωρινότητα. Την επιζητείς σε κάθε δουλειά που κάνεις από την αρχή, από την πρεμιέρα μέχρι την τελευταία παράσταση. Είναι σημαντικό να νιώθεις εσύ ο ίδιος πρώτα ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα και ότι εξελίσσεσαι μέσα από κάθε δουλειά. Όταν φυσικά υπάρχει ανταπόκριση από τον κόσμο, τότε η χαρά είναι διπλή. Το θέατρο χρειάζεται την αγάπη και την αποδοχή του κόσμου, χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι εγκλωβίζεσαι σ’ αυτό. Γιατί πολλές φορές, αν θέλεις να πας παρακάτω, σε κάτι καλύτερο, ίσως χρειαστεί να ρισκάρεις κάτι που έχεις ήδη κερδίσει. Κι εμένα μου αρέσει αυτό το ρίσκο. Για να αλλάξεις και να εξελιχθείς, περνάς από στάδια άχαρα. Πού θα σε βρει η πρεμιέρα είναι το θέμα.

Τι έχεις στερηθεί εξαιτίας της κρίσης;

Οικονομικά δεν έχω στερηθεί τίποτα γιατί δεν θέλω πολλά. Είμαι ικανοποιημένη με τα βασικά, να μπορώ να ζω αξιοπρεπώς. Τίποτε άλλο δεν θέλω.

Θα σε χαρακτήριζες αντικομφορμίστρια;

Θέλω να είμαι υγιής, να είναι υγιείς και οι γύρω μου, να πατάω στα δυο μου πόδια και από κει και πέρα όλα γίνονται. Νιώθω ότι δεν στερούμαι τίποτα υλικό. Αν κάτι μου περάσει φευγαλέα από το μυαλό ότι το χρειάζομαι, με μια δεύτερη σκέψη δεν το χρειάζομαι πια. Να μπορείς να ζήσεις με αξιοπρέπεια είναι το θέμα. Αυτό μου είναι υπεραρκετό. Να φανταστείς, σε μεγάλα διαστήματα περιοδείας, που βρισκόμαστε για μήνες στο δρόμο, το πρωί στήνουμε, το μεσημέρι τρώμε, το βράδυ παίζουμε, ξεστήνουμε, φορτώνουμε το φορτηγό και φεύγουμε. Την επόμενη μέρα το ίδιο. Και αυτό μπορεί να κρατήσει 4-5 μήνες. Και είμαστε πολύ καλά μέσα σ’ αυτή τη διαδικασία, περνάμε ωραία. Ένα μικρό βαλιτσάκι έχουμε ο καθένας.

Ποιο είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που έχεις;

Πολλές φορές μέσα από τη διαδικασία του θεάτρου στιγμιαία χάνεται η ιδέα της αθανασίας από το μυαλό μου. Για μερικά δευτερόλεπτα μόνο συνειδητοποιώ τη θνητότητά μου, ότι κάποια μέρα θα πεθάνω. Ο εγκέφαλος του ανθρώπου έχει ένα μηχανισμό: ο θάνατος να μην υπάρχει σε συνειδητό επίπεδο, να μην μπορεί να το νιώθει σωματικά. Μέσα από το θέατρο όμως αυτή η σχέση με το θάνατο μπορεί να έρθει. Με γειώνει στη φύση μας και αυτό το θεωρώ πολύ σημαντικό. Δεν ξέρω αν σου απάντησα στην ερώτησή σου, ωστόσο...

Ο κρυφός πόθος του καλλιτέχνη όμως δεν είναι η αθανασία;

Το θέατρο δεν έχει αυτή τη φύση. Γεννιέται και πεθαίνει κάθε μέρα, με κάθε παράσταση, και μένει μόνο στη μνήμη των ανθρώπων.

Info:

Ερωφίλη Synopsis

20/9 Πετρούπολη, 29/9 Κιλκίς, 30/9 Αλεξανδρούπολη, 3-5/10 Ιωάννινα, 7/10 Σέρρες, 8-9/10 Δράμα, 12-14/10 Λάρισα.