Αντιμέτωπη με τον digital κορεσμό, η Gen Z φαίνεται να αποσύρεται σιωπηλά από το εθιστικό ψηφιακό περιβάλλον και να επανέρχεται στην αληθινή ζωή.
Στο τελευταίο της μυθιστόρημα Je suis Romane Monnier (εκδ. Gallimard) η πολυβραβευμένη μυθιστοριογράφος Delphine de Vigan μας συστήνει την πρωταγωνίστριά της Romane, η οποία, εξουθενωμένη από την ψηφιακή εποχή, επιλέγει να εξαφανιστεί. Προτού αποσυρθεί, η Romane Monnier εμπιστεύεται το smartphone της σε έναν άγνωστο αφήνοντας πίσω της κάθε ψηφιακό αποτύπωμα. "Άραγε, όταν χάνεται ο τεράστιος όγκος προσωπικών πληροφοριών από stories, e-mails και φωνητικά μηνύματα, χάνεται μαζί τους και το ίδιο το πρόσωπο;" αναρωτιέται η συγγραφέας. Και όταν αυτά τα δεδομένα χαθούν ή τροποποιηθούν, οι χρήστες θρηνούν όπως θα θρηνούσαν για την απώλεια ενός αληθινού φίλου;
Διαβάστε Επίσης
Ο άγνωστος άνδρας που παραλαμβάνει το κινητό της βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ψηφιακή άβυσσο. Φωτογραφίες, κείμενα, μηνύματα, φωνητικές ηχογραφήσεις τον μεταμορφώνουν σε ψηφιακό ηδονοβλεψία και του αλλάζουν κυριολεκτικά τη ζωή. Το μυθιστόρημα πραγματεύεται την "αιώνια ψηφιακή παρουσία" μετά θάνατον ή μετά από εκούσια εξαφάνιση και μπορεί να μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά η πραγματικότητα δεν απέχει και πολύ από αυτό. Πλέον δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που ευχαρίστως εγκαταλείπουν τα κοινωνικά δίκτυα απαυδισμένοι από την τοξικότητα που πλημμυρίζει τα ψηφιακά μέσα.
Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα των Financial Times, κυρίως οι νέοι είναι αυτοί που πρώτοι απαξιώνουν τα κοινωνικά δίκτυα και τα εγκαταλείπουν. Η συγκεκριμένη έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 250.000 ατόμων από περισσότερες από πενήντα χώρες μέχρι και το τέλος του 2025 και έδειξε ότι οι χρήστες του Διαδικτύου ηλικίας 16 ετών και άνω περνούσαν "μόνο" 2 ώρες και 20 λεπτά την ημέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (μείωση περίπου 10% σε σχέση με το 2022). Ο χρόνος που αφιερώνεται στο Διαδίκτυο συρρικνώνεται όλο και περισσότερο. Αντιμέτωπη με το φαινόμενο που πλέον περιγράφεται ως "ψηφιακός κορεσμός", η Γενιά Ζ φαίνεται να επαναφέρει τον πραγματικό κόσμο στο επίκεντρο των εμπειριών της και να επανεκτιμά την πραγματική ζωή.
Η ανάγκη της αποσύνδεσης
Για περισσότερο από μία δεκαετία τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θεωρούνταν το αυτονόητο πεδίο κοινωνικοποίησης των νεότερων γενεών. Όσο πιο νέος ήσουν, τόσο περισσότερες ώρες περνούσες online. Όμως αυτό αλλάζει και τα δεδομένα δείχνουν καθαρά μια στροφή προς την αποσύνδεση. Το anti-social media κίνημα δεν είναι μια ενιαία παγκόσμια οργάνωση με επίσημη δομή, αλλά ένα φαινόμενο που συνεχώς διευρύνεται, καθώς ολοένα και περισσότεροι νέοι αναζητούν τρόπους για να περιορίσουν ή να διακόψουν τη χρήση των ψηφιακών πλατφορμών.
Διαβάστε Επίσης
Πλέον υπάρχουν διαδικτυακές κοινότητες, όπως το subreddit r/nosurf, όπου τα μέλη μοιράζονται στρατηγικές για να αποφεύγουν τα social media, αλλά και ιστοσελίδες, όπως η antisocialmovement.com, που προβάλλουν την ιδέα της απομάκρυνσης από τις πλατφόρμες και προσφέρουν τρόπους να το πετύχει κανείς, με πλήρη οδηγό για ψηφιακό detox. Ποιο είναι το κίνητρο πίσω από αυτή την τάση; Όπως δηλώνει στις σχετικές έρευνες η Gen Z, η αδιάκοπη παρουσία στα social media προκαλεί άγχος, διάσπαση προσοχής και συχνά δημιουργεί μια στρεβλή αίσθηση κοινωνικής σύνδεσης.
Τα ψηφιακά campfires και η επιθυμία για ουσιαστική επαφή
Φυσικά η αποσύνδεση δε θα γίνει σε μία μέρα ούτε μαζικά. Αυτό που έχει ήδη αρχίσει να γίνεται όμως είναι ότι η Gen Z, περισσότερο από κάθε άλλη ηλικιακή ομάδα, επιλέγει να περνάει λιγότερο χρόνο σε καθιερωμένες πλατφόρμες, όπως το Facebook και το Instagram, και προτιμά πιο μικρές και πιο "προσωπικές" κοινότητες, αυτές που ονομάζονται "ψηφιακά campfires" ή ιδιωτικά γκρουπ. Ο όρος "ψηφιακά campfires" χρησιμοποιείται για να περιγράψει τους κλειστούς διαδικτυακούς χώρους όπου οι χρήστες επιλέγουν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, μακριά από τη δημόσια έκθεση των παραδοσιακών social media, καλύπτοντας ανάγκες όπως η ιδιωτικότητα, η επικοινωνία χωρίς τον φόβο της κριτικής ή της δημόσιας καταγραφής και η αναζήτηση της αυθεντικότητας.
Διαβάστε Επίσης
"Οι κίνδυνοι της υπερβολικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι πάνω κάτω γνωστοί: ευερεθιστότητα, κατάθλιψη, επικίνδυνες συμπεριφορές, εθισμός. Στην καρδιά του προβλήματος όμως βρίσκεται η σχέση μας με την πραγματικότητα κι αυτό είναι κάτι που έχει αλλάξει δραματικά" μας λέει η Αλεξάνδρα Πάλλη, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, διδάκτωρ Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών – ΕΚΠΑ. "Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας υπόσχονται μια υπέροχη πραγματικότητα, ενώ αυτό που στην ουσία προσφέρουν είναι το "ψεύτικο”".
Όπως τονίζει η ειδικός, "η ουσία βρίσκεται αλλού: στην έκπληξη, την αγάπη, την ουσιαστική σύνδεση. Οι μηχανές και οι αλγόριθμοι μας παρουσιάζουν μόνο το προβλέψιμο, αυτό που ήδη γνωρίζουμε. Έτσι, κάνουν πιο φτωχή την εμπειρία μας, την αναλυτική μας ικανότητα και τη σκέψη μας. Όσο περισσότερο ζούμε την πραγματικότητά μας με την "υποχρέωση” να την καταγράψουμε σε ένα reel, τόσο περισσότερο πιεσμένοι νιώθουμε, μέχρι που έρχεται η ψηφιακή εξουθένωση. Οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τον ψηφιακό κόσμο επειδή το σώμα τους –κυριολεκτικά– δεν αντέχει τις μεγάλες δόσεις κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες που εκκρίνεται με κάθε ειδοποίηση, νέο post ή μήνυμα. Λαχταρούν μια ζωή πιο αργή, πιο ήσυχη και πιο ιδιωτική, μακριά από τις κατακερματισμένες κοινωνικές σχέσεις, και τη διαδικτυακή μοναξιά".
Επιστροφή στην αληθινή ζωή
Ο 24χρονος Matt Richard, account manager σε μεγάλη εταιρεία, τα περασμένα Χριστούγεννα αποφάσισε να κάνει ένα δώρο στον εαυτό του: έσβησε από το κινητό του όλες τις εφαρμογές κοινωνικών δικτύων. Σήμερα, λίγους μήνες μετά, διαπιστώνει ότι η καθημερινότητά του έχει βελτιωθεί αισθητά. Ο Matt, όπως οι περισσότεροι συνομήλικοί του, χρησιμοποιούσε smartphone από την ηλικία των 11 και θεωρούσε το κινητό προέκταση του εαυτού του. Τα τελευταία χρόνια όμως άρχισε να νιώθει ότι τα social media δεν ήταν πια διασκεδαστικά, η ροή τους είχε κατακλυστεί από περιεχόμενο δημιουργημένο από τεχνητή νοημοσύνη, influencers που προωθούσαν προϊόντα και ασταμάτητη σύγκριση με τη ζωή άλλων.
"Νομίζω ότι παλιά οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το κινητό για να κάνουν διάλειμμα από τον πραγματικό κόσμο, τώρα όμως κάνουν διάλειμμα από το κινητό για να ζήσουν στον πραγματικό κόσμο" δήλωσε ο ίδιος σε συνέντευξή του στο CNBC. Στον κύκλο του πλέον όσο μικρότερη σχέση έχει κάποιος με τα social media, τόσο πιο ωραίος τύπος θεωρείται. "Τώρα είναι cool να είσαι offline, να μη χρειάζεσαι επιβεβαίωση από likes ή followers και να ζεις σαν να ήμασταν στη δεκαετία του ’80" πρόσθεσε. Πρόσφατα ο Richards ανέβασε ένα post στο LinkedIn με το οποίο ζητούσε να μιλήσει με νέους που δοκίμασαν να ζήσουν offline. Η ανταπόκριση ήταν τεράστια. Χιλιάδες εκπρόσωποι της Gen Z αλλά και millennials μοιράστηκαν προσωπικές ιστορίες και μίλησαν για social media detox, ψηφιακή εξουθένωση και επιστροφή σε αναλογικές συνήθειες.
Ανέφεραν ότι αντικατέστησαν τα smartphones με απλά κινητά τηλέφωνα και ότι αξιοποίησαν τον χρόνο που περνούσαν online για να υιοθετήσουν αναλογικά χόμπι, όπως οι επισκέψεις σε δισκοπωλεία για βινύλια ή το πλέξιμο, αλλά, κυρίως, εξέφρασαν τη χαρά του να βλέπουν τους φίλους τους από κοντά. Το φαινόμενο, που θεωρείται πλέον τάση για τους νεότερους ανθρώπους, είναι "viral" και η τραγική ειρωνεία είναι ότι διαδόθηκε μέσα από τα ίδια τα social media. Βίντεο στο TikTok δείχνουν νέους να διαγράφουν τις εφαρμογές τους και να προτείνουν χόμπι και δραστηριότητες εκτός οθόνης. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2025 από την Deloitte με τη συμμετοχή 4.000 Βρετανών έδειξε ότι ένας στους τέσσερις είχε διαγράψει κάποια εφαρμογή κοινωνικών δικτύων μέσα στον τελευταίο χρόνο.
Το offline trend
Από την αναβίωση του βινυλίου μέχρι την επανάσταση των dumbphones (τα παλιά κινητά τηλέφωνα με κουμπιά και βασικές λειτουργίες), η Gen Z κάνει μια ξεκάθαρη επιλογή: σταματάει να κυνηγάει την τέλεια εικόνα και αναζητά την ουσία. Δεν αποκηρύττει πάντα μετά βδελυγμίας την ψηφιακή ζωή, εγκαταλείπει όμως οτιδήποτε προάγει τον "θόρυβο" και την ατέρμονη σύγκριση με μη ρεαλιστικά πρότυπα. Την ίδια στιγμή ανεβαίνουν στην προτίμησή της πλατφόρμες όπως το Substack, που δίνει βήμα σε συγγραφείς, δημοσιογράφους και content creators να δημιουργούν newsletters, blogs, podcasts και βίντεο, χωρίς διαφημίσεις και με περιεχόμενο που δεν αξιολογείται από τον αλγόριθμο, αλλά από τους ίδιους τους δημιουργούς και το κοινό που συμμετέχει πληρώνοντας συνδρομή. Εκεί μπορεί κανείς να διαβάσει ή να γράψει κείμενα με νόημα, να αφιερώσει χρόνο στη σκέψη και την ανάλυση, αντί να καταναλώνει για ώρες βίντεο των 10 δευτερολέπτων.
Η στροφή προς το long-form περιεχόμενο είναι η πρώτη ένδειξη ότι το μυαλό μας πεινάει για βάθος, όχι για ταχύτητα. Η αλλαγή δε σημαίνει απαραίτητα ότι τα social media πεθαίνουν, σημαίνει ότι η κουλτούρα αλλάζει. Απλώς οι νέοι χρήστες τώρα θέλουν ιδιωτικότητα αντί για δημοσιότητα, ηρεμία αντί για performance και έλεγχο αντί για χάος. Στη Γαλλία τον περασμένο Φεβρουάριο δημιουργήθηκε το πρώτο Off February, ένα κοινωνικό κίνημα που πρότεινε την αποχή από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για 28 ημέρες. Αυτό το "παγκόσμιο πείραμα επιλεκτικής αποσύνδεσης" στέφθηκε με μεγάλη επιτυχία. Τον Οκτώβριο του 2025 μια πρωτοβουλία του The Offline Club, ενός λογαριασμού στο Instagram με πάνω από 600.000 followers, συγκέντρωσε περίπου εκατό νέους απέναντι από τον Πύργο του Άιφελ που συναντήθηκαν για να διαβάσουν ήσυχα ένα βιβλίο.
Όλα αυτά ακούγονται αρκετά αισιόδοξα, αλλά πόσο εφικτό είναι να επιστρέψουμε κάποτε στον πραγματικό κόσμο; "Η πραγματικότητα είναι περίπλοκη και άβολη από τη φύση της" λέει η ψυχολόγος Αλεξάνδρα Πάλλη. "Ωστόσο, από την άβολη σχέση μας με τον πραγματικό κόσμο γεννιούνται οι ιδέες και τα συναισθήματα. Η ψηφιακή ζωή υποσχέθηκε ταχύτητα, ευκολία, απελευθέρωση, τα έδωσε όλα. Μαζί έδωσε όμως και διάσπαση, υπερπληροφόρηση, κορεσμό. Η επιστροφή στην αναλογικότητα είναι μια προσπάθεια να εκτιμήσουμε ξανά την ουσία των πραγμάτων. Ας ελπίσουμε ότι το 2026 θα είναι η χρονιά που θα θυμηθούμε ότι η ζωή έχει υφή, μυρωδιά και αληθινό χρώμα".
