Σαν να γεννήθηκε από την κρητική γη | Το οίκημα που δεν θα μπορούσε να έχει χτιστεί πουθενά αλλού
Με το Askianos,το νέο boutique ξενοδοχείο στον Λίσταρο της νότιας Κρήτης, η αρχιτέκτονας Ναταλία Κοκοσαλάκη μεταφράζει τις διαχρονικές αξίες της κρητικής αρχιτεκτονικής σε μια σύγχρονη γλώσσα, όπου το τοπίο, το φως και η καθημερινότητα γίνονται μέρος του σχεδιασμού.
Στον Λίσταρο, στη νότια Κρήτη, απέναντι από τον Ψηλορείτη και με το βλέμμα να φτάνει έως τα Μάταλα και το Λιβυκό πέλαγος, η αρχιτεκτονική αντιμετωπίζεται ως συνέχεια του φυσικού τοπίου και της ιστορίας του. Το boutique ξενοδοχείο Askianos , η νέα δημιουργία του γραφείου Kokosalaki Architecture είναι ένα αρχιτεκτόνημα που συνομιλεί αθόρυβα με τον τόπο του. Η πρόθεση δεν ήταν να σχεδιαστεί ένα "κρητικό" κτίριο, αλλά ένα έργο που θα μπορούσε να γεννηθεί μόνο σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο.
Η προσέγγιση της Ναταλίας Κοκοσαλάκη ξεκινά από μια βασική πεποίθηση: η αρχιτεκτονική αποκτά ουσία όταν κατανοεί τις αξίες ενός τόπου αντί να αναπαράγει τις εικόνες του. Αντί για μια νοσταλγική ανάγνωση της παράδοσης, το έργο αναζητά όσα παραμένουν επίκαιρα σήμερα· τη σχέση με το κλίμα, τη σημασία της σκιάς, των ενδιάμεσων χώρων, της πέτρας, του φωτός και της φυσικής μετάβασης από το μέσα προς το έξω.
"Η σχέση μου με την Κρήτη δεν είναι μόνο αρχιτεκτονική· είναι κυρίως βιωματική. Είναι ένας τόπος που έχει μια σπάνια αίσθηση μέτρου. Τίποτα δεν περισσεύει και τίποτα δεν χρειάζεται να αποδείξει την αξία του. Το φως, η πέτρα, ο αέρας και η σκιά δεν είναι απλώς στοιχεία του τοπίου· είναι τα βασικά υλικά με τα οποία χτίζεται η καθημερινότητα", εξηγεί η Ναταλία Κοκοσαλάκη, επικεφαλής του γραφείου Kokosalaki Architecture.
Από την πρώτη επίσκεψη στο οικόπεδο, το βλέμμα προς τα Παξιμάδια, οι κορυφογραμμές του Ψηλορείτη και το καθημερινό ηλιοβασίλεμα μετατράπηκαν σε βασικά εργαλεία του σχεδιασμού. Η αρχιτεκτονική ακολουθεί τη μορφολογία του εδάφους, επιτρέποντας στο τοπίο να καθορίζει τη σύνθεση και όχι το αντίστροφο. Κάθε άνοιγμα, κάθε αυλή και κάθε σημείο στάσης σχεδιάστηκε για να ενισχύει αυτή τη διαρκή συνομιλία με τη φύση.
"Δεν με ενδιαφέρει να αναπαράγω την τοπική αρχιτεκτονική. Με ενδιαφέρει να καταλάβω γιατί λειτουργεί τόσο καλά. Γιατί η ζωή απλώνεται φυσικά από μέσα προς τα έξω, γιατί μια αυλή μπορεί να γίνει το πιο σημαντικό δωμάτιο του σπιτιού, γιατί τα σπίτια μοιάζουν σαν να υπήρχαν πάντα εκεί. Θέλω η αρχιτεκτονική να ανήκει στον τόπο, όχι να προσπαθεί να ξεχωρίσει από αυτόν", διευκρινίζει.
Το αρχιτεκτονικό σύνολο οργανώνεται σε δύο διώροφους όγκους, οι οποίοι διαβάζονται ως ένα ενιαίο σύνολο, χωρισμένοι από ένα καλντερίμι. Η επιλογή αυτή παραπέμπει στον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκαν διαχρονικά οι οικισμοί της Κρήτης, δημιουργώντας φυσικές διαδρομές και ενδιάμεσους χώρους συνάντησης. Στον έναν όγκο κυριαρχεί μια ταράτσα στραμμένη προς το ηλιοβασίλεμα, ενώ στον δεύτερο, που εφάπτεται στον φυσικό βράχο, διαμορφώνεται μια προστατευμένη εσωτερική αυλή, σύγχρονη ερμηνεία των αυλών των παραδοσιακών κρητικών κατοικιών.
Η μεγάλη τοξωτή είσοδος με τα γιγάντια πελέκια παραπέμπει διακριτικά στην ενετική παρουσία στο νησί, χωρίς να λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο. Αντίθετα, εντάσσεται οργανικά στη σύνθεση, όπως και κάθε επιμέρους αρχιτεκτονική λεπτομέρεια.
"Η κυριολεκτική αναφορά στην παράδοση βρίσκεται έξω από τη λογική μας. Πιστεύω ότι η ταυτότητα ενός τόπου βρίσκεται στις αξίες που δημιούργησαν τις μορφές του και όχι στις μορφές αυτές καθαυτές. Κρατήσαμε λοιπόν ό,τι εξακολουθεί να έχει νόημα σήμερα, όπως τη σχέση με το κλίμα, τη σημασία των υπαίθριων και των ενδιάμεσων χώρων, τη φυσικότητα των υλικών, τη λιτότητα και την αίσθηση ότι κάθε στοιχείο βρίσκεται εκεί επειδή έχει λόγο ύπαρξης. Αφήσαμε πίσω οτιδήποτε θα λειτουργούσε σαν σκηνικό ή σαν μια νοσταλγική αναπαράσταση της παράδοσης. Δεν θέλαμε να σχεδιάσουμε ένα "κρητικό" σπίτι. Θέλαμε να σχεδιάσουμε ένα σπίτι που δεν θα μπορούσε να βρίσκεται πουθενά αλλού", λέει.
Η ίδια φιλοσοφία διαπερνά και την παλέτα των υλικών. Η παραδοσιακή ώχρα αναμειγνύεται στον σοβά, τα σύγχρονα ξύλινα κουφώματα συνυπάρχουν με τις τοξωτές εισόδους, ενώ οι μεταλλικές λεπτομέρειες και το κρυφό σύστημα υδρορροών ενσωματώνονται αθόρυβα στη σύνθεση. Τίποτα δεν λειτουργεί ως επίδειξη τεχνικής δεξιοτεχνίας· κάθε επιλογή υπηρετεί τη συνολική εμπειρία του χώρου.
Η ίδια συνέπεια χαρακτηρίζει και το εσωτερικό. Οι περισσότερες κατασκευές πραγματοποιήθηκαν από ντόπιους τεχνίτες, ενώ τα χειροποίητα terracotta πλακίδια, τα γαλλικού τύπου παντζούρια, τα χτιστά έπιπλα, οι vintage λευκές συσκευές και τα αυθεντικά κρητικά υφάσματα δημιουργούν μια ατμόσφαιρα που εξελίσσεται μέσα από τη χρήση και τον χρόνο.
"Σήμερα βλέπουμε πολλά όμορφα interiors που μοιάζουν να έχουν σχεδιαστεί κυρίως για να φωτογραφηθούν. Αγαπάμε όμως τους χώρους που αποκτούν βάθος όσο τους ζεις. Η ζεστασιά δεν προέκυψε από τη διακόσμηση. Χτίστηκε μέσα από το φυσικό φως, τις αναλογίες, τα υλικά και τις υφές, αλλά και μέσα από την επιλογή να μη γεμίσουμε τον χώρο με αντικείμενα. Ήθελα ο εσωτερικός κόσμος του Askianos να έχει χαρακτήρα, αλλά να μην κουράζει ποτέ. Να είναι ένας χώρος που σε κάνει να αισθάνεσαι αμέσως οικεία και που όσο περισσότερο μένεις μέσα του, τόσο περισσότερες λεπτομέρειες ανακαλύπτεις", εξηγεί.
Για τη Ναταλία Κοκοσαλάκη, η ουσία του έργου αποκαλύπτεται σε μια απλή στιγμή, όταν η αρχιτεκτονική αφήνει το τοπίο να πρωταγωνιστήσει.
"Το τέλος της ημέρας, στην ταράτσα. Εκείνη την ώρα που η ζέστη αρχίζει να υποχωρεί, ανοίγεις ένα ποτήρι κρασί και κάθεσαι χωρίς πρόγραμμα. Από τη μία πλευρά ο Ψηλορείτης, από την άλλη το Λιβυκό πέλαγος. Το φως αλλάζει σχεδόν ανεπαίσθητα και ο χρόνος μοιάζει να κυλά λίγο πιο αργά. Εκεί καταλαβαίνεις ότι το σπίτι δεν ανταγωνίζεται ποτέ το τοπίο. Απλώς σου δίνει τον καλύτερο τρόπο να το ζήσεις. Για μένα αυτή είναι η ουσία του Askianos. Η αρχιτεκτονική δεν δημιουργεί τη στιγμή· δημιουργεί τις συνθήκες ώστε η στιγμή να συμβεί."
Το Askianos αποτελεί τελικά μια μελέτη πάνω στη σχέση της σύγχρονης αρχιτεκτονικής με τη μνήμη, το τοπίο και την κατοίκηση. Ένα έργο που αποδεικνύει πως η αυθεντική ταυτότητα δεν βρίσκεται στην αντιγραφή της παράδοσης, αλλά στην κατανόηση των λόγων που την έκαναν διαχρονική.
Φωτογραφίες: George Messaritakis
