Leïla Ka: "Mια γυναίκα δεν είναι ποτέ μία μόνο εικόνα -αποτελείται από στρώματα, αντιφάσεις και διαρκείς μεταμορφώσεις"
Συνέντευξη με την ανερχόμενη Γαλλίδα χορογράφο που συμμετέχει στο φετινό Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας με την παράσταση Maldonne.
Η Leïla Ka έχει δημιουργήσει χορογραφίες για τη Beyoncé, την Τελετή Απονομής των Βραβείων César, τη Zaho de Sagazan και το Εθνικό Μπαλέτο της Χιλής. Αντλώντας από αστικές και σύγχρονες επιρροές, έχει καταφέρει μέσα σε λίγα μόλις χρόνια να ξεχωρίσει στον χώρο του χορού. Το Maldonne, που παρουσιάζεται στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, είναι το τέταρτο έργο της και η πρώτη ομαδική δημιουργία της που έχει για το Διεθνές Βραβείο Χορού στο Sadler’s Wells στο Λονδίνο και έχει ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο.
Πέντε χορεύτριες με μακριά, φλοράλ φορέματα κινούνται με ελεγχόμενο και συγχρονισμένο τρόπο. Όμως αυτό που ξεκινά ως εύθραυστη συγχρονία μετατρέπεται σύντομα σε ένα χάος από lip-sync και κινήσεις που άλλοτε συμπληρώνουν και άλλοτε απωθούν η μία την άλλη.
Τα φορέματα – σαράντα κομμάτια από καταστήματα μεταχειρισμένων – διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Δεν φοριούνται απλώς, αλλά μετασχηματίζονται: δένονται σε φαλλικά σχήματα, χρησιμοποιούνται σαν μαστίγια ή ως στηρίγματα στα οποία γαντζώνονται τα σώματα, ενώ ακούγεται το Dance Me to the End of Love του Leonard Cohen.
Γιατί τελικά τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, καθώς η Leïla Ka θέτει υπό αμφισβήτηση τη γυναικεία ταυτότητα, ανατρέποντάς τη διαρκώς.
Στην παράσταση Maldonne η θηλυκότητα παρουσιάζεται ως κάτι που διαρκώς μεταβάλλεται και είναι γεμάτο αντιφάσεις. Πώς ορίζετις τη σύγχρονη γυναικεία ταυτότητα και τι θέλησες να αποδομήσεις μέσα από αυτή την παράσταση;
Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να ορίσω τη σύγχρονη γυναικεία ταυτότητα, και νομίζω πως το Maldonne γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την αδυναμία — ή μάλλον από την άρνηση να την ορίσει κανείς μια για πάντα. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι η πολλαπλότητα, οι αντιφάσεις, οι εντάσεις. Μια γυναίκα μπορεί να είναι δυνατή και εύθραυστη, αστεία και τραγική, ελεύθερη και παγιδευμένη, βίαιη και τρυφερή, όλα μέσα στο ίδιο σώμα, μερικές φορές ακόμη και μέσα στην ίδια κίνηση.
Στο Maldonne ήθελα να αποδομήσω την ιδέα μιας θηλυκότητας που είναι ευανάγνωστη, προβλέψιμη και τακτοποιημένη. Ήθελα να δείξω γυναίκες που ξεφεύγουν από τις εικόνες που προβάλλονται πάνω τους. Περνούν από τη μία κατάσταση στην άλλη, από τον έναν ρόλο στον άλλο, χωρίς ποτέ να επιτρέπουν να περιοριστούν σε μία και μοναδική ταυτότητα.
Τα φλοράλ φορέματα λειτουργούν σχεδόν ως ακόμα ένας πρωταγωνιστής πάνω στη σκηνή. Πώς γεννήθηκε η ιδέα να χρησιμοποιήσεις ένα τόσο κλασικό σύμβολο της θηλυκότητας ως εργαλείο δύναμης, αντίστασης και μεταμόρφωσης;
Το φόρεμα με ενδιέφερε γιατί, τουλάχιστον στις δυτικές κουλτούρες, αποτελεί το κατεξοχήν γυναικείο ένδυμα. Φέρνει αμέσως στο μυαλό έναν ολόκληρο φαντασιακό κόσμο: τη θηλυκότητα, την απαλότητα, τη γοητεία, την κομψότητα και, μερικές φορές, ακόμη και μια μορφή υπακοής. Ήθελα να οικειοποιηθώ αυτά τα στερεότυπα, αυτές τις αναμενόμενες γυναικείες μορφές, και να τοποθετήσω τις ερμηνεύτριες μέσα σε αυτές τις εικόνες. Όχι όμως για να τις αναπαράξουν. Αντίθετα, για να τις λυγίσουν, να τις μετατοπίσουν, να τις μεταμορφώσουν, να τις ανατινάξουν.
Έτσι, αυτά τα φορέματα γίνονται καλούπια που τα κατοικούμε για να τα σπάσουμε. Επιτρέπουν στις γυναίκες της σκηνής να αναπαραστήσουν γνώριμες φιγούρες και ύστερα να τις παραμορφώσουν, να τις αναδημιουργήσουν, να τις οδηγήσουν κάπου αλλού. Κατακτούν τη δύναμη πάνω σε αυτές τις εικόνες, αντί να παραμένουν παγιδευμένες μέσα τους.
Επέλεξες να χρησιμοποιήσεις σαράντα μεταχειρισμένα φορέματα. Σε ενδιέφερε η ιστορία που κουβαλά κάθε ένδυμα, η ιδέα ότι κάθε φόρεμα έχει ήδη "ζήσει" τη ζωή μιας άλλης γυναίκας;
Ναι, αυτή η ιδέα με ενδιέφερε πολύ, αλλά όχι μόνο με έναν νοσταλγικό ή συναισθηματικό τρόπο. Αυτό που με ενδιέφερε είναι ότι πρόκειται για αληθινά φορέματα: βρεμένα, ήδη φορεμένα, που αμέσως μας αφηγούνται κάτι. Δεν είναι ουδέτερα κοστούμια φτιαγμένα ειδικά για την παράσταση. Είναι πολύ χαρακτηριστικά φορέματα, συχνά έντονα στερεοτυπικά: το φόρεμα του πάρτι, το φόρεμα της νεαρής κοπέλας, της μητέρας, το ρομαντικό φόρεμα, το κομψό φόρεμα, το ελαφρώς κιτς φόρεμα, το "καθώς πρέπει" φόρεμα, το υπερβολικά θηλυκό φόρεμα. Το καθένα κουβαλά ήδη μια εικόνα γυναίκας, μια προσδοκία, έναν τρόπο με τον οποίο την κοιτούν οι άλλοι.
Έτσι, φανταστήκαμε μια ζωή για το καθένα. Φανταστήκαμε τη γυναίκα που θα μπορούσε να το έχει φορέσει, την ηλικία της, την ιστορία της, τον χαρακτήρα της, τη σχέση της με τον κόσμο. Και πολύ γρήγορα έγινε προφανές ότι όλα έπρεπε να έχουν ένα όνομα. Το να τους δώσουμε όνομα ήταν ένας τρόπος να αναγνωρίσουμε ότι δεν ήταν απλώς αντικείμενα, αλλά σχεδόν χαρακτήρες, γυναικείες μορφές με τη δική τους υπόσταση.
Όταν μια ερμηνεύτρια φορά ένα φόρεμα στο Maldonne, δεν φορά απλώς ένα ένδυμα. Εισέρχεται σε μια πιθανή γυναίκα, σε μια εικόνα, σε έναν ρόλο. Εισέρχεται επίσης σε όλα όσα κουβαλά αυτό το φόρεμα: επιταγές, περιορισμούς, καλούπια, στερεότυπα. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το διακύβευμα του έργου: να κατοικήσεις αυτές τις μορφές, ώστε να τις μετατοπίσεις, να τις λυγίσεις, να τις υπερβείς, μέχρι να πάψουν να χωρούν στο σχήμα που τους είχε δοθεί.
Οι αλλαγές κοστουμιών σηματοδοτούν τις διαρκείς μεταμορφώσεις των ηρωίδων. Πιστεύεις ότι τα ρούχα λειτουργούν ως μάσκες, ως κοινωνικοί ρόλοι ή ως προεκτάσεις της προσωπικότητάς μας;
Πιστεύω ότι τα ρούχα μπορούν να είναι όλα αυτά ταυτόχρονα: μάσκες, κοινωνικοί ρόλοι, προβολές, αλλά και προεκτάσεις του εαυτού μας. Στο Maldonne, τα φορέματα λειτουργούν αρχικά ως μορφές. Προτείνουν αμέσως μια εικόνα, σχεδόν έναν χαρακτήρα: την "καθώς πρέπει" γυναίκα, τη ρομαντική, τη σαγηνευτική, την κομψή, την εύθραυστη, την υπερβολική, την πριγκίπισσα, τη νοικοκυρά, τη σύζυγο, τη νεαρή γυναίκα, τη γυναίκα του αγρότη... Όταν μια ερμηνεύτρια αλλάζει φόρεμα, δεν αλλάζει απλώς εμφάνιση· αλλάζει πλαίσιο, αφήγηση, επιταγή. Αυτό όμως που με ενδιαφέρει είναι ότι αυτές οι ταυτότητες δεν παραμένουν ποτέ σταθερές. Οι ερμηνεύτριες μπαίνουν μέσα σε αυτές τις μορφές και στη συνέχεια τις μετατοπίζουν, τις υπερβαίνουν, τις φθείρουν, τις μεταμορφώνουν. Έτσι, το ένδυμα γίνεται μια μάσκα που μπορείς να φορέσεις, αλλά και να σκίσεις· ένας ρόλος που μπορείς να υποδυθείς, αλλά και να ανατρέψεις.
Πιστεύω ότι τα ρούχα μας λένε πάντα κάτι για εμάς, αλλά και κάτι για το βλέμμα των άλλων απέναντί μας. Μπορούν να μας προστατεύσουν, να μας περιορίσουν, να μας αποκαλύψουν ή να μας προδώσουν. Στην παράσταση, οι αλλαγές κοστουμιών κάνουν ορατή αυτή την αστάθεια: μια γυναίκα δεν είναι ποτέ μία μόνο εικόνα. Αποτελείται από στρώματα, αντιφάσεις και διαρκείς μεταμορφώσεις.
Η παράσταση έχει παρουσιαστεί σε πολλές διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Βλέπεις το κοινό να αναγνωρίζει κοινές εμπειρίες γύρω από τη γυναικεία ταυτότητα και την εικόνα του γυναικείου σώματος ή οι αντιδράσεις διαφέρουν από τόπο σε τόπο;
Έχουμε παρουσιάσει το Maldonne σε πολύ διαφορετικά περιβάλλοντα: στην Ιαπωνία, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Κολομβία, στην Αργεντινή, στη Γερμανία, στην Ιταλία... Και δυστυχώς, μου φαίνεται ότι ο αγώνας των γυναικών είναι παγκόσμιος. Φυσικά, οι κουλτούρες δεν είναι ίδιες, οι ιστορίες δεν είναι ίδιες και οι αντιδράσεις μπορεί να διαφέρουν. Όμως, όπου κι αν πάμε, αυτές οι γυναίκες που πέφτουν και ξανασηκώνονται, που πέφτουν ξανά και ξανασηκώνονται, αγγίζουν τους πάντες. Γιατί γυναίκες που πέφτουν, σηκώνονται, συνεχίζουν και αγωνίζονται υπάρχουν σε κάθε χώρα.
Έχω επίσης μοιραστεί αποσπάσματα από το Maldonne στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου έχουν προβληθεί περισσότερες από 18 εκατομμύρια φορές σε όλο τον κόσμο. Για μένα, αυτό δείχνει ότι αυτός ο αγώνας είναι οικουμενικός. Η παράσταση ταξιδεύει ευρέως, ιδιαίτερα σε χώρες όπου η θέση των γυναικών είναι εξαιρετικά δύσκολη, γιατί αυτά τα σώματα που πέφτουν και ξανασηκώνονται αφηγούνται κάτι που πολλές γυναίκες αναγνωρίζουν αμέσως.
Info
H παράσταση Maldonne παρουσιάζεται την Πέμπτη 23 Ιουλίου στις 22:00 στην Κεντρική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας.
