Onassis Mandra: Η εγκατάσταση "clinamen" που πλαισίωσε το show του Saint Laurent έρχεται στην Αθήνα
Φωτογραφια: Laurent Lecat
Το "clinamen" του Céleste Boursier-Mougenot φέρνει μουσική από νερό και πορσελάνη στην Onassis Mandra, από 26 Σεπτεμβρίου έως 5 Δεκεμβρίου 2026.
Κάθε φορά που δύο λευκά πορσελάνινα μπολ συναντιούνται πάνω στο νερό, ένας καινούργιος ήχος προστίθεται στη σύνθεση. Από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Δεκεμβρίου 2026, το "clinamen" του Γάλλου εικαστικού και συνθέτη Céleste Boursier-Mougenot παρουσιάζεται στην ανακαινισμένη Onassis Mandra, στην Πλάκα, με τρεις κυκλικές πισίνες και εκατοντάδες σκεύη που επιπλέουν, παρασύρονται από ένα ήπιο ρεύμα και παράγουν μουσική μέσα από την επαφή τους.
Η διαδικασία έχει μια ιδιαίτερη αμεσότητα, καθώς το βλέμμα μπορεί να ακολουθήσει την κίνηση που γεννά κάθε ήχο, να παρατηρήσει πώς τα μπολ πλησιάζουν και απομακρύνονται, πώς συγκεντρώνονται για λίγο και έπειτα σκορπίζουν. Πάνω στην μπλε επιφάνεια, η λευκή πορσελάνη σχηματίζει μια παρτιτούρα που βλέπουμε την ώρα που την ακούμε, με τις αποστάσεις και τις συναντήσεις των αντικειμένων να καθορίζουν τη συνέχεια.
Διαβάστε Επίσης
Ποιος συνθέτει όταν κανείς δεν παίζει
Ο Boursier-Mougenot προέρχεται από τη μουσική και εργάστηκε ως συνθέτης για τη θεατρική ομάδα του Pascal Rambert, προτού στραφεί στις εγκαταστάσεις και αρχίσει να δημιουργεί έργα που αναπτύσσονται μέσα στον εκθεσιακό χώρο. Αυτή η καταγωγή βοηθά να καταλάβουμε την προσέγγισή του, αφού τα αντικείμενα τον ενδιαφέρουν και για τις μουσικές δυνατότητες που μπορούν να αποκαλύψουν όταν τοποθετηθούν στις κατάλληλες συνθήκες.
Στο "clinamen", κάθε μπολ έχει επιλεγεί ξεχωριστά, με κριτήριο τον ιδιαίτερο ήχο του. Πίσω από την ανάλαφρη κίνηση βρίσκεται επομένως μια προσεκτική προετοιμασία, η οποία αφήνει χώρο σε όσα θα προκύψουν όταν τα αντικείμενα αρχίσουν να αλληλεπιδρούν.
Η National Gallery of Victoria, όπου το έργο παρουσιάστηκε το 2013, έχει συνδέσει αυτή τη μέθοδο με την παράδοση του John Cage και την αξιοποίηση του τυχαίου στη μουσική. Ο δημιουργός οργανώνει ένα σύστημα, χωρίς να προδιαγράφει κάθε λεπτομέρεια του αποτελέσματος, και μπορεί έπειτα να σταθεί απέναντί του ως ακροατής, παρακολουθώντας μαζί με το κοινό μια σύνθεση που συνεχίζει να διαμορφώνεται. Το ενδιαφέρον μετακινείται έτσι και προς την ίδια την ακρόαση, προς την περιέργεια για αυτό που πρόκειται να συμβεί.
Η μικρή απόκλιση του Επίκουρου
Ένα κλειδί για τη σκέψη πίσω από το έργο βρίσκεται στον τίτλο του. Το λατινικό "clinamen" συνδέεται με την επικούρεια παρέγκλιση των ατόμων, όπως την περιγράφει ο Λουκρήτιος. Στην αρχαία αυτή αντίληψη, αν τα άτομα κινούνταν όλα παράλληλα, προς την ίδια κατεύθυνση και με την ίδια ταχύτητα, δεν θα μπορούσαν να συγκρουστούν και να σχηματίσουν συνδυασμούς. Μια ελάχιστη, απρόβλεπτη απόκλιση, ωστόσο, επιτρέπει τη συνάντηση και, μαζί της, τη δυνατότητα να δημιουργηθεί κάτι.
Η σύνδεση αυτή προσφέρει έναν ακόμη τρόπο να πλησιάσουμε την εγκατάσταση, διαβάζοντας διαφορετικά τις διαδρομές της πορσελάνης. Η μικρή σύγκρουση αποκτά δημιουργική σημασία, αφού είναι ακριβώς η στιγμή που γεννά τον επόμενο ήχο. Το έργο προσφέρεται έτσι και ως μια σκέψη για τη δημιουργία, για όσα μπορούν να προκύψουν, δηλαδή, όταν ένα προσεκτικά σχεδιασμένο περιβάλλον αφήνει περιθώριο στην απόκλιση.
Από τα νούφαρα του Monet στο show του Saint Laurent
Στην παρισινή παρουσίαση του 2025, στην Bourse de Commerce της Pinault Collection, η επιμελήτρια Emma Lavigne παρομοίασε τα επιπλέοντα μπολ με μια σύγχρονη εκδοχή των νούφαρων του Claude Monet στο Giverny, ενώ τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου, το "clinamen" συνδέθηκε και με τη μόδα, πλαισιώνοντας στην Bourse de Commerce την παρουσίαση της ανδρικής συλλογής Saint Laurent για το καλοκαίρι του 2026, που σχεδίασε ο Anthony Vaccarello. Τα μοντέλα περπάτησαν γύρω από το έργο, προσθέτοντας στην εικόνα του τη δική τους διαδρομή, προσφέροντας τη δυνατότητα να δούμε σε αυτή τη συνύπαρξη μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη, ανάμεσα στην προγραμματισμένη κίνηση μιας επίδειξης και στις απρόβλεπτες συναντήσεις των μπολ.
Η ιστορία της εγκατάστασης, πάντως, ξεκινά πολύ νωρίτερα από την εμφάνισή της στην πασαρέλα, καθώς η αρχική εκδοχή παρουσιάστηκε το 1997 στο CAPC του Μπορντό, με τον τίτλο "Sans titre". Πρόκειται για μια ιδέα που εξελίσσεται επί δεκαετίες, αποκτώντας διαφορετικές μορφές μέσα στους χώρους που τη φιλοξενούν.
Μια νέα ακρόαση σε ένα παλιό αθηναϊκό θέατρο
Στην Αθήνα, η εγκατάσταση συναντά έναν χώρο που έχει τη δική του ιστορία θεάματος. Η Onassis Mandra διατηρεί μια υπαίθρια θεατρική σκηνή του 1909, δίπλα στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη. Οι παλιοί Αθηναίοι γνώριζαν τον χώρο και ως "Θέατρο Πύλης Αδριανού" ή "Γερμανικό", ονομασία συνδεδεμένη με τις δημοφιλείς γερμανικές οπερέτες της εποχής. Η επιστροφή σε αυτό το παλιό θέατρο αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον μέσα από ένα έργο που επαναφέρει στο επίκεντρο την ακρόαση, με τόσο διαφορετικά μέσα, με την Στέγη να ανακοινώνει την αθηναϊκή παρουσίαση ως την πρώτη υπαίθρια εκδοχή του "clinamen", με τους ήχους της πόλης και τις μεταβολές του καιρού να συμμετέχουν στην εμπειρία. Ακόμη και η βροχή προβλέπεται να προσθέτει τον δικό της ήχο στη σύνθεση.
Νομίζω πως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον αυτής της πρόσκλησης βρίσκεται και στην ελευθερία με την οποία μπορούμε να την ακολουθήσουμε, παρατηρώντας ένα μπολ ώσπου να συναντήσει το επόμενο, ακούγοντας μια αλλαγή την στιγμή που συμβαίνει ή αφήνοντας απλώς το βλέμμα να περιπλανηθεί.
Διαβάστε Επίσης
Πληροφορίες για την επίσκεψη
Το "clinamen" παρουσιάζεται στην Onassis Mandra, Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2, Πλάκα, από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Δεκεμβρίου 2026. Η έκθεση λειτουργεί από Τετάρτη έως Κυριακή, από τις 11.00 έως τις 14.30 και από τις 17.30 έως τις 21.30. Το ημερήσιο εισιτήριο κοστίζει 5 ευρώ και επιτρέπει επανειλημμένες επισκέψεις μέσα στην ίδια ημέρα. Η είσοδος για παιδιά έως και 15 ετών είναι ελεύθερη. Εισιτήρια διατίθενται ηλεκτρονικά μέσω της Στέγης και στο ταμείο της Onassis Mandra.
