@NewYorkInsider/ Facebook
Από τον Christian Dior και τον Yves Saint Laurent μέχρι τον Alexander McQueen και τον Nicolas Ghesquière, η νέα έκθεση του Musée des Arts Décoratifs αποκαλύπτει την ιστορία της υψηλής ραπτικής μέσα από 40 εμβληματικές δημιουργίες.
Κάποιες δημιουργίες καταφέρνουν να ξεπερνούν τον χρόνο και τον αρχικό τους προορισμό. Ένα φόρεμα μπορεί να γεννηθεί μέσα σε έναν οίκο υψηλής ραπτικής, να παρουσιαστεί για λίγα λεπτά σε μια πασαρέλα και τελικά να αποκτήσει μια πολύ μεγαλύτερη ζωή: να συνδεθεί με μια κινηματογραφική σκηνή, μια εμβληματική εμφάνιση, έναν σχεδιαστή ή μια ολόκληρη εποχή. Όταν συμβαίνει αυτό, το ένδυμα παύει να λειτουργεί μόνο ως μόδα και μετατρέπεται σε αντικείμενο πολιτισμού και μνήμης.
Αυτή ακριβώς τη διαδρομή εξετάζει η νέα έκθεση του Musée des Arts Décoratifs στο Παρίσι, "Look! 40 Years of Fashion at the Museum". Με αφορμή τα 40 χρόνια του Musée des Arts de la Mode, η έκθεση συγκεντρώνει 40 εμβληματικές δημιουργίες που έχουν περάσει από τις συλλογές και τις εκθέσεις του μουσείου, φωτίζοντας όχι μόνο την ιστορία της υψηλής ραπτικής, αλλά και το πώς ένα ένδυμα διασώζεται, αποκτά ιστορική αξία και τελικά γίνεται μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Επιχειρεί να αφηγηθεί ολόκληρη τη διαδρομή ενός ενδύματος: από τη στιγμή που γεννιέται στο ατελιέ μέχρι τη στιγμή που περνά στην ιστορική μνήμη και αποκτά τη θέση του μέσα σε μια μουσειακή συλλογή.
Για την επέτειο συγκεντρώνονται 40 εμβληματικές δημιουργίες, ενώ συνολικά η έκθεση παρουσιάζει περίπου 220 αντικείμενα από τις συλλογές των UCAD και UFAC. Μαζί με τα φορέματα και τις couture δημιουργίες συνυπάρχουν σκίτσα, πατρόν, δείγματα κεντημάτων, φωτογραφίες μόδας και αρχειακό υλικό. Με αυτόν τον τρόπο, η υψηλή ραπτική αποκαλύπτεται όχι μόνο μέσα από το τελικό αποτέλεσμα, αλλά και μέσα από όλα εκείνα τα στάδια που συνήθως παραμένουν αθέατα.
Από την ιδέα στο φόρεμα
Πριν γίνει έκθεμα, κάθε couture δημιουργία υπήρξε μια ιδέα. Ένα σκίτσο, ένα ύφασμα, μια χειρονομία πάνω στην κούκλα, ένα moodboard ή ένα πείραμα που χρειάστηκε πολλές ώρες δουλειάς για να μετατραπεί σε πραγματικό ένδυμα.
Η έκθεση μπαίνει ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία και μας μεταφέρει πίσω από τις κλειστές πόρτες των ατελιέ. Στον κόσμο της υψηλής ραπτικής, η δημιουργία δεν είναι υπόθεση ενός μόνο προσώπου. Ο σχεδιαστής μπορεί να συλλάβει τη βασική ιδέα, όμως στη συνέχεια αυτή περνά στα χέρια μιας ολόκληρης ομάδας εξειδικευμένων τεχνιτών.
Η première d’atelier, η πρώτη μοδίστρα του ατελιέ, μετατρέπει τη σχεδιαστική ιδέα σε toile, ένα πρωτότυπο από μουσελίνα πάνω στο οποίο δοκιμάζεται η φόρμα. Ακολουθούν οι secondes d’atelier, οι μοδίστρες που εργάζονται πάνω στις λεπτομέρειες και στις επαναλαμβανόμενες πρόβες, προσαρμόζοντας το ένδυμα στο σώμα μέχρι να αποκτήσει την τελική του μορφή.
Κάπου εδώ γίνεται σαφές ότι η υψηλή ραπτική δεν είναι μόνο σχεδιασμός. Είναι τεχνογνωσία. Είναι η γνώση των υλικών, η ακρίβεια της κατασκευής, η εμπειρία ενός χεριού που γνωρίζει ακριβώς πώς πρέπει να συμπεριφερθεί ένα ύφασμα.
Και η έκθεση επιμένει σε αυτό το κομμάτι της διαδικασίας, φωτίζοντας επαγγέλματα που σπάνια βρίσκονται στο επίκεντρο μιας έκθεσης μόδας. Οι οίκοι κεντημάτων Rébé και Lesage, το ατελιέ πλισέ Lognon και ο Brossin de Méré, με την παράδοση στα εμπριμέ υφάσματα και τους σύγχρονους πειραματισμούς του με την τρισδιάστατη εκτύπωση, υπενθυμίζουν ότι ένα couture φόρεμα είναι στην πραγματικότητα το αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών ειδικοτήτων.
Dior, Chanel, Saint Laurent, McQueen και οι δημιουργοί που άλλαξαν τη μόδα
Ανάμεσα στα ονόματα που συναντά ο επισκέπτης βρίσκονται μερικοί από τους σημαντικότερους δημιουργούς της σύγχρονης μόδας: Christian Dior, Yves Saint Laurent, Hubert de Givenchy, Thierry Mugler, Christian Lacroix, Alexander McQueen, Valentino, Jean Paul Gaultier, Iris van Herpen, Hussein Chalayan, Nicolas Ghesquière, Paco Rabanne, Rei Kawakubo, αλλά και ο Karl Lagerfeld μέσα από τη δουλειά του για τη Chanel.
Δεν υπάρχει όμως ένας μόνο τρόπος να δημιουργήσεις ένα ένδυμα.
Ο Yves Saint Laurent και ο Karl Lagerfeld ξεκινούσαν από το σκίτσο, χρησιμοποιώντας το χαρτί για να καθορίσουν τη σιλουέτα. Ο Azzedine Alaïa, αντίθετα, προτιμούσε να δουλεύει απευθείας πάνω στην κούκλα, κόβοντας το ύφασμα και διαμορφώνοντας το ντραπέ πάνω στο σώμα. Και μια νεότερη γενιά σχεδιαστών, όπως η Maria Grazia Chiuri, χρησιμοποιεί moodboards και οπτικά κολάζ ως αφετηρία για τη δημιουργία.
Η συνύπαρξη αυτών των διαφορετικών μεθόδων θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: σε ποιο ακριβώς σημείο γεννιέται ένα ρούχο; Στο χαρτί, στο ύφασμα, στην κούκλα, στην εικόνα ή τελικά στα χέρια εκείνων που το κατασκευάζουν;
Όταν ένα φόρεμα γίνεται εικόνα
Η ιστορία ενός ενδύματος, ωστόσο, δεν τελειώνει όταν αυτό φύγει από το ατελιέ.
Ένα φόρεμα μπορεί να συνδεθεί με μια κινηματογραφική σκηνή, μια δημόσια εμφάνιση ή μια φωτογραφία και να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή, αυτή της εικόνας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στην έκθεση είναι το μαύρο φόρεμα με την ακάλυπτη πλάτη που φόρεσε η Mireille Darc στην ταινία "Ο Μεγάλος ξανθός". Ένα ένδυμα που δημιουργήθηκε για μια συγκεκριμένη στιγμή της κινηματογραφικής ιστορίας γίνεται, δεκαετίες αργότερα, μουσειακό αντικείμενο.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με το μαύρο couture μίνι φόρεμα του Alexandre Vauthier, το οποίο φόρεσε η Rihanna στο after-party των Oscars. Ή με τη θεαματική ροζ δημιουργία του Valentino από το 2007, κατασκευασμένη από αλλεπάλληλα στρώματα μεταξωτής οργάντζας, κρεπ και μεταξιού, μια πραγματική άσκηση στην τεχνική του millefeuille.
Η μόδα αποκτά έτσι μια παράδοξη δύναμη: ένα ένδυμα που σχεδιάστηκε για να φορεθεί για λίγες ώρες μπορεί να καταλήξει να αντιπροσωπεύει μια ολόκληρη εποχή.
40 δημιουργίες για 40 χρόνια
Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκονται 40 δημιουργίες, επιλεγμένες σε σχέση με τις σημαντικές εκθέσεις που έχει παρουσιάσει το μουσείο από το 1986. Η σκηνογραφία λειτουργεί σαν μια ακόμη αναφορά στην ίδια τη διαδικασία κατασκευής: μια φωτεινή εγκατάσταση θυμίζει νήματα υψηλής ραπτικής, ενώ οι βάσεις των εκθεμάτων παραπέμπουν στις άκρες ενός πατρόν που έχει αποδομηθεί.
Η επιλογή των εκθεμάτων είναι σκόπιμα ετερόκλητη. Η ιστορία της μόδας δεν παρουσιάζεται ως μια ευθεία πορεία από τον έναν μεγάλο σχεδιαστή στον επόμενο. Δίπλα σε μια δημιουργία υψηλής ραπτικής μπορεί να βρεθεί ένα αντικείμενο που συνδέεται με τον κινηματογράφο, την κοινωνία ή την καθημερινή ζωή.
Ένα φόρεμα του 18ου αιώνα με την εντυπωσιακή φούστα pannier συνυπάρχει με ένα χρυσοποίκιλτο κιμονό του John Galliano για τον Dior από τη συλλογή Spring/Summer 1998, ενώ η κινηματογραφική δημιουργία της Mireille Darc βρίσκεται στην ίδια ιστορική αφήγηση. Το "εμβληματικό" δεν έχει εδώ μία μόνο μορφή. Μπορεί να είναι couture, μπορεί να είναι ιστορικό, μπορεί να είναι δημοφιλές, μπορεί να είναι ένα κομμάτι που απέκτησε τη σημασία του μέσα από μια εικόνα.
Η μόδα που μιλά για την κοινωνία
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έκθεσης. Η μόδα δεν παρουσιάζεται απομονωμένη από τον κόσμο γύρω της.
Ένα νέον κίτρινο γιλέκο ασφαλείας λειτουργεί ως υπενθύμιση του τρόπου με τον οποίο ένα φαινομενικά ασήμαντο αντικείμενο μπορεί να αποκτήσει πολιτική και κοινωνική δύναμη. Το gilet jaune συνδέθηκε με τις κοινωνικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία το 2018, αποδεικνύοντας ότι ένα ρούχο μπορεί να γίνει σύμβολο πολύ πέρα από την αισθητική του αξία.
Δίπλα σε αυτά, μικρότερα αντικείμενα αποκαλύπτουν μια διαφορετική πλευρά της ιστορίας της μόδας: μια ξύλινη μινιατούρα που χρησιμοποιούσε η Madeleine Vionnet για να μελετά τις πτυχώσεις, αλλά και τα συρτάρια με χαρτί αφής όπου φυλάσσονται περίτεχνα παπούτσια του Roger Vivier. Είναι αντικείμενα που μοιάζουν δευτερεύοντα μπροστά σε μια εντυπωσιακή couture τουαλέτα, όμως τελικά αφηγούνται εξίσου καλά την ιστορία της δημιουργίας.
Από το ατελιέ στο μουσείο
Η δεύτερη ενότητα της έκθεσης μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τη δημιουργία στη διατήρηση. Και εκεί βρίσκεται ίσως η πιο ουσιαστική ιδέα της: τι συμβαίνει σε ένα φόρεμα όταν σταματά να είναι ένα ρούχο;
Όταν ένα αντικείμενο εντάσσεται στη μουσειακή συλλογή, δεν μπορεί πλέον να πωληθεί, να παραχωρηθεί ή να τροποποιηθεί. Αποσύρεται οριστικά από τον κόσμο της χρήσης και περνά σε έναν άλλο κόσμο, εκείνον της προστασίας και της μνήμης.
Αυτό σημαίνει ότι η δουλειά δεν τελειώνει με τον σχεδιαστή. Συνεχίζεται από τους επιμελητές, τους συντηρητές και όλους τους ανθρώπους που εργάζονται για τη διαφύλαξη των συλλογών. Οι ειδικές συνθήκες θερμοκρασίας και φύλαξης, η μελέτη των υλικών και η προσεκτική διαχείριση κάθε αντικειμένου αποτελούν μέρος της ίδιας ιστορίας.
Έτσι, ένα φόρεμα που κάποτε προοριζόταν για μια συγκεκριμένη γυναίκα και μια συγκεκριμένη περίσταση αποκτά έναν νέο ρόλο. Δεν εξυπηρετεί πλέον το σώμα. Εξυπηρετεί τη μνήμη.
Διαβάστε Επίσης
Η μόδα επανέρχεται διαρκώς στον εαυτό της
Ίσως η πιο όμορφη ιδέα που αφήνει πίσω της η έκθεση είναι ότι η μόδα δεν κινείται ποτέ πραγματικά σε ευθεία γραμμή. Οι δημιουργοί του σήμερα συνομιλούν διαρκώς με εκείνους του παρελθόντος.
Ένα couture look του John Galliano για τον Maison Margiela Artisanal από το 2024 μπορεί να αναζητήσει τις ρίζες του σε ένα φόρεμα της Madeleine Vionnet έναν αιώνα νωρίτερα. Ένα ύφασμα του 19ου αιώνα μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή σε μια δημιουργία του Dries Van Noten. Οι αναφορές μετακινούνται από δεκαετία σε δεκαετία, από οίκο σε οίκο και από γενιά σε γενιά, χωρίς ποτέ να παραμένουν ακριβώς ίδιες.
Και κάπως έτσι η έκθεση "Look! 40 Years of Fashion at the Museum” δεν είναι μόνο μια γιορτή των 40 χρόνων του Musée des Arts de la Mode. Είναι μια υπενθύμιση του γιατί η μόδα αξίζει να αντιμετωπίζεται ως πολιτιστική κληρονομιά.
Γιατί ένα couture φόρεμα δεν είναι μόνο μετάξι, κέντημα, πατρόν και ραφή. Είναι η τεχνική του ανθρώπου που το κατασκεύασε, η φαντασία του σχεδιαστή που το συνέλαβε, το σώμα που το φόρεσε, η εικόνα που το έκανε γνωστό και η εποχή που το περιέβαλε.
Και όταν όλα αυτά περάσουν, μένει το ίδιο το ένδυμα. Ακίνητο πλέον, πίσω από μια προθήκη, αλλά φορτισμένο με μια ιστορία που συνεχίζει να αλλάζει κάθε φορά που κάποιος στέκεται μπροστά του.
Η έκθεση "Look! 40 Years of Fashion at the Museum” θα διαρκέσει έως τις 4 Απριλίου 2027.
