ΑΠΕ-ΜΠΕ
Με πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Jean-Luc Godard, όλο και περισσότεροι άνθρωποι, αφού ζήσουν όπως ήθελαν, αποφασίζουν να πεθάνουν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο.
Πρώτο έτος στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και το μάθημα που μας ξάφνιασε ευχάριστα –και από τα ελάχιστα που θυμάμαι να απολαμβάνω– ήταν το "Εισαγωγή στις κινηματογραφικές σπουδές". "Old Hollywood", "Nouvelle Vague", "Σοβιετικό Μοντάζ" ήταν κάποιες από τις έννοιες που θα αναλύαμε κατά τη διάρκεια του μαθήματος, αφού πρώτα παρακολουθούσαμε ενδεικτικές ταινίες των ειδών αυτών. Το Àu bout de souffle του Jean-Luc Godard ήταν η τρίτη ταινία, μετά το All About Eve και τον Πολίτη Κέιν, στη λίστα της ύλης και εκείνη που θα μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση. Παραδέχομαι πως τη στιγμή της προβολής δεν καταλάβαινα τι παρακολουθούσα – θυμάμαι μόνο ότι κάθε φορά που ο Jean-Paul Belmondo έκανε τη χαρακτηριστική κίνηση με τα χείλη του έριχνα πονηρές ματιές στις συμφοιτήτριές μου, οι οποίες επίσης είχαν την έκφραση της απορίας, που κατέληγε σε πνιχτά γέλια.
Θα περνούσαν λίγες ημέρες μέχρι τη "συμμόρφωσή" μας, όταν θα καταφέρναμε να εντρυφήσουμε στο έργο του Γάλλου δημιουργού κατά την ανάλυση στο αμφιθέατρο και θα καταλαβαίναμε το μεγαλείο και την κληρονομιά που ο Godard άφησε στους νεότερους κινηματογραφιστές. Ωστόσο, η σύνδεσή μου με τον Γάλλο πρωτοπόρο του κινηματογράφου είχε ξεκινήσει από πολύ πιο πριν, όταν στο σπίτι μου οι γαλλικές ταινίες και μουσική ήταν εκείνες με τις οποίες οι γαλλοτραφείς γονείς μου είχαν μεγαλώσει, επομένως η γαλλική κουλτούρα ήταν σαν μια κληρονομιά που έπρεπε να διατηρήσω. Στο άκουσμα, λοιπόν, της είδησης του θανάτου του Godard ένιωσα πως έφυγε από τη ζωή ένας από τους οικείους μου, ένας μακρινός θείος για τον οποίο μου μιλούσε παλιότερα ο πατέρας μου. Το ίδιο είχε συμβεί κάποιους μήνες νωρίτερα όταν είχε πεθάνει ο Jean-Paul Belmondo. Ωστόσο, εκείνο που διαφοροποίησε την ιστορία θανάτου του σκηνοθέτη από τις άλλες των Γάλλων "προγόνων" μου ήταν ο τρόπος με τον οποίο έφυγε.
Ευ-θανασία: Υπάρχει ευτυχισμένος θάνατος;
Ως σκηνοθέτης, είχε μάθει να ελέγχει τα πάντα στις ταινίες του, από τις κινήσεις των ηθοποιών και το μοντάζ μέχρι τη μουσική και τα φώτα, όπως κάνει ένας μαέστρος, που σχεδόν μαγικά καταφέρνει να ενώσει διαφορετικά όργανα, ήχους, νότες, ώστε να δημιουργήσει μια τέλεια μελωδία. Αντιμετωπίζοντας ίσως τη ζωή του σαν μια ταινία, ήθελε να βάλει ο ίδιος σε αυτήν το τέλος που της άρμοζε. Σύμφωνα με τον νομικό του σύμβουλο Patrick Jeanneret, ο οποίος μίλησε στα μέσα μία μέρα μετά την είδηση του θανάτου του, ο Godard πέθανε μέσω υποβοηθούμενης αυτοκτονίας στο σπίτι του στην Ελβετία, καθώς έπασχε από διάφορα προβλήματα υγείας. "Δεν μπορούσε να ζήσει όπως εσύ κι εγώ, επομένως αποφάσισε με σπουδαία διαύγεια, όπως είχε σε όλη του τη ζωή, να πει: "Τώρα είναι αρκετά”" εξήγησε ο Jeanneret.
Tα τελευταία χρόνια στην Ελβετία η υποβοηθούμενη αυτοκτονία, την οποία επέλεξε, μεταξύ άλλων, και ο Γάλλος δημιουργός ταινιών, έχει αποκτήσει πολλούς υποστηρικτές και κερδίζει συνεχώς έδαφος σαν κάτι το ιδανικό, αν μιλάμε για το τέλος μιας ιστορίας. Στην πράξη μοιάζει με την ευθανασία, ωστόσο, ακόμα κι αν περιλαμβάνει τον όρο "αυτοκτονία", δεν έχει καμία σχέση με την αυτοχειρία όπως την έχουμε στο μυαλό μας. Η υποβοηθούμενη αυτοκτονία στην Ελβετία, που, σύμφωνα με το νομοθετικό πλαίσιο του Ελβετικού Ποινικού Κώδικα και πιο συγκεκριμένα του άρθρου 115, θεωρείται νόμιμη (λόγω παράλειψης), αφορά τη βοήθεια που κάποιος μπορεί να προσφέρει σε έναν άνθρωπο ή την προσκόμιση των απαραίτητων μέσων, ώστε να τον διευκολύνει να αφαιρέσει ο ίδιος τη ζωή του, απουσία ιδιοτελών κινήτρων. Τυπικά η ευθανασία ή η υποκίνηση σε αυτοκτονία από ιδιοτελή κίνητρα είναι παράνομη, ωστόσο το "παραθυράκι" αυτό δίνει την ευκαιρία σε ανθρώπους που το έχουν ανάγκη να αποχαιρετήσουν τον μάταιο τούτο κόσμο με τον τρόπο που επιθυμούν.
Από την άλλη, θα αναρωτηθείς σε τι διαφέρει από μια απλή αυτοκτονία. Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο-ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Λάκκα, "η αυτοκτονία ακολουθεί μια κατάσταση απελπισίας και συχνά είναι προϊόν κατάθλιψης, όταν το άτομο είναι πεπεισμένο πως δεν υπάρχει διέξοδος, αποφεύγοντας να έρθει αντιμέτωπο με την πραγματικότητα". Η ειδοποιός διαφορά, κατά την ειδικό, έγκειται στο ότι "η υποβοηθούμενη αυτοκτονία αποτελεί μια πράξη η οποία έχει γίνει μετά από διεξοδική σκέψη και όταν δεν υπάρχει αντικειμενικά –αν μπορούμε να το θέσουμε έτσι– μια λύση.
Ο άνθρωπος αυτός βρίσκεται σε μια μη αναστρέψιμη κατάσταση και, αφού έχει ταλαιπωρηθεί αρκετά –συμβαίνει συνήθως σε ανθρώπους που πάσχουν από ανίατα νοσήματα–, νιώθει την ανάγκη να φύγει από τη ζωή με αξιοπρέπεια". Δεν ξεφεύγει δηλαδή από μια πραγματικότητα για να βρει διέξοδο στον θάνατο, απλά για εκείνον η ζωή του πραγματικά δεν μπορεί να βελτιωθεί, επομένως προχωρά σε ένα αξιοπρεπές τέλος.
Στο κομμάτι της αξιοπρέπειας έχουν πατήσει αρκετές εταιρείες υποβοηθούμενης αυτοκτονίας στην Ελβετία, οι περισσότερες από τις οποίες ιδρύθηκαν από τη δεκαετία του ’80 και μετά, όπως η Dignitas, που πήρε το όνομά της από τον σκοπό της να χαρίσει την "πολυτέλεια" αυτή σε ανθρώπους στο τέλος της ζωής τους.
Ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος
Ο διάσημος Γάλλος σκηνοθέτης δεν ήταν ο πρώτος που επέλεξε την υποβοηθούμενη αυτοκτονία και σίγουρα δε θα είναι ο τελευταίος. Πριν από λίγους μήνες και ο Alain Delon είχε μοιραστεί την επιθυμία του να πεθάνει με αυτό τον τρόπο, ζητώντας την αρωγή του γιου του, Anthony, ο οποίος ήταν σύμφωνος να τον βοηθήσει. "Η ευθανασία είναι το πιο λογικό και φυσικό πράγμα να κάνεις. Από μια ηλικία και στιγμή κι έπειτα έχουμε το δικαίωμα να φεύγουμε γαλήνια από αυτό τον κόσμο, χωρίς την υποστήριξη ενός νοσοκομείου ή μηχανημάτων" είχε πει σε συνέντευξή του το 2021 ο ηθοποιός, που το 2019 είχε υποστεί διπλό εγκεφαλικό. Πρόσφατα ο Mark Fleischman, συνιδιοκτήτης του φημισμένου Studio 54, κατέφυγε στον ίδιο δρόμο αντιμετωπίζοντας ένα νόσημα που τον είχε αφήσει για χρόνια παράλυτο, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να ζει, όπως οι υπόλοιποι, τη ζωή του, με τους γιατρούς να μην μπορούν να διαγνώσουν από τι έπασχε. Δίχως αμφιβολία, οι άνθρωποι αυτοί δε θα είναι οι τελευταίοι.
Φωτο: ΑΠΕ-ΜΠΕ
