Φωτογραφία: Tristan Fewings/BFC/Getty Images for BFC/ Ideal Image
Ο σχεδιαστής ανακοίνωσε ότι η πολυαναμενόμενη έκθεση-αφιέρωμα στο έργο του στο Metropolitan Museum of Art "John Galliano: Horizons" δεν θα πραγματοποιηθεί τελικά, φέρνοντας στο προσκήνιο το ζήτημα του διαχωρισμού του καλλιτέχνη από έργο του μέσα σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο.
Έχουν περάσει μόλις λίγες ώρες από τη στιγμή που ο ίδιος ο John Galliano ανακοίνωσε μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Instagram ότι η έκθεση - αφιέρωμα προς τιμήν του "John Galliano: Horizons" του Costume Institute του Metropolitan Museum of Art - και κατά συνέπεια θεματική του Met Gala 2027 - ακυρώνεται. Από τον τρόπο κάλυψης της είδησης από τον ξένο Τύπο, φαίνεται, πως πρόκειται για ένα ζήτημα που πολλοί φοβούνται να αγγίξουν.
Πράγματι, σε αυτό το πολωμένο κλίμα, η ακύρωση της έκθεσης αφιερωμένη στο έργο του John Galliano, ενός σχεδιαστή που "έγινε cancel” πολύ πριν ο όρος γίνει δημοφιλής είναι ένα δύσκολο θέμα να πιάσει κανείς. Κυρίως, βέβαια, η απρόσμενη αυτή εξέλιξη φέρνει ξανά στο τραπέζι ένα ζήτημα αρκετά niche, το οποίο όμως επίμονα απασχολεί τον κόσμο του πνεύματος: Μπορούμε να διαχωρίσουμε τον καλλιτέχνη από το έργο του;
Διαβάστε Επίσης
Το αντισημιτικό παραλήρημα και το "ήσυχο” comeback
Η ιστορία είναι λίγο - πολύ γνωστή. Το 2011 ο John Galliano, σε κατάσταση ακραίας μέθης, επιτέθηκε λεκτικά σε ένα ένα ζευγάρι στο παρισινό μπαρ La Perle με σειρά από ρατσιστικά και αντισημιτικά σχόλια που περιλάμβαναν υπαινιγμούς για τους θαλάμους αερίων, ενώ σε άλλο χρόνο φώναξε ότι "λατρεύει τον Χίτλερ". Απολύθηκε απευθείας από τον Dior στον οποίο ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής από το 1997, δικάστηκε και εισήχθη σε κέντρο αποτοξίνωσης.
Ο εθισμός του εκείνη την περίοδο βρίσκονταν σε τρομερή κλιμάκωση. Στο ντοκιμαντέρ του Kevin Macdonald, "High & Low: John Galliano” (2023), ο ίδιος αναφέρει ότι στον αλκοολισμό είχαν προστεθεί ηρεμιστικά χάπια και αμφεταμίνες. "Δεν μπορούσα να πάω για ύπνο χωρίς να είναι παρατεταγμένα όλα τα μπουκάλια μου πλάι στο κρεβάτι. Αυτοκτονούσα, σιγά σιγά".
Τα επόμενα χρόνια, προχώρησε σε επανειλημμένες δημόσιες απολογίες και επιχείρησε να αποκαταστήσει τη σχέση του με την εβραϊκή κοινότητα. Στο Λονδίνο μελέτησε με τον ραβίνο Barry Marcus, συναντήθηκε με τον πρώην επικεφαλής της Anti-Defamation League, μία από τις σημαντικότερες αμερικανικές οργανώσεις κατά του αντισημιτισμού, Abraham Foxman, και μίλησε ανοιχτά για την προσωπική του προσπάθεια να κατανοήσει σε βάθος τον αντισημιτισμό και το Ολοκαύτωμα. Όλα με τη στήριξη της φίλης και μέντορά του, Anna Wintour.
Από το 2014 ανέλαβε καλλιτεχνικός διευθυντής του Maison Margiela, σε ένα ήσυχο comeback που έκανε "θόρυβο” μία δεκαετία μετά, με την περίφημη συλλογή Artisanal SS 2024, που ήρθε επιτέλους να πει μία εξωφρενική ιστορία - σαν εκείνες που έλεγαν τα show του Galliano και του McQueen την περίοδο που μεσουρανούσαν και οι δύο ως τα νέα enfants terribles της μόδας - σε μία περίοδο που η μόδα βρίσκονταν σε δημιουργικό κόμμα.
Λίγους μήνες μετά ο Galliano παραιτήθηκε από τον Margiela και όλοι άρχισαν να αναρωτιούνται ποιο είναι το επόμενο βήμα του. Μετά από τα νέα της συνεργασίας του με τη Zara που αντιμετωπίστηκαν με κάποια δυσφορία από τους fashion lovers, στις 31 Ιουλίου του 2026, το Met ανακοινώνει μια έκθεση που μέχρι στιγμής έμοιαζε με την απόλυτη επιβεβαίωση της θέσης του John Galliano στην ιστορία της μόδας, το "John Galliano: Horizons", μια ρετροσπεκτίβα στο έργο του, με την οποία θα γίνονταν μόλις ο τρίτος εν ζωή σχεδιαστής που λαμβάνει τέτοια τιμή. Παραδοσιακά, η έκθεση θα λειτουργούσε και ως θεματική του Met Gala 2027.
Δεν ήταν λίγες οι φωνές που θεώρησαν απαράδεκτη την επιλογή του Galliano. Μάλιστα πολλοί έσπευσαν να πουν ότι η επιλογή της ημερομηνίας ήταν στρατηγικής σημασίας. Λίγο πριν το απόγειο του καλοκαιριού, με τα αντανακλαστικά των media πεσμένα. Αφελής τοποθετήση, καθώς, όσο και αν είχαν ξεκινήσει οι άδειες στις αίθουσες σύνταξης των παραδοσιακών media, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσεις είναι "ανοιχτά” 24/7, έτοιμα να ενθρονήσουν ή να καθαιρέσουν οποιονδήποτε για όσο διαρκεί ένα scroll.
Παρόλα αυτά, η πλειονότητα του fashion κόσμου, μη αποσιωπόντας το προβληματικό παρελθόν του σχεδιαστή, ενθουσιάστηκε με την ανακοίνωση. Η καλλιτεχνική αξία του Galliano, η δουλειά του ως απόφοιτος του Central Saint Martins, στον Givenchy, τον Dior και τον Margiela αλλά και το προσωπικό του brand είναι αδιαμφισβήτητη. Όλοι διψούσαν να δουν τις δημιουργίες, ακόμα και οι επικριτές του. Και ειδικότερα αυτοί να καταναλώσουν λαίμαργα ακόμη μία ιστορία ανόδου και πτώσης σε δημόσια θέα.
Μπορεί ο εθισμός να δικαιολογεί τον αντισημιτισμό;
Για αυτό που σπάνια μιλά κανείς σε σχέση με τον John Galliano (και με άλλα δημιουργικά, αλλά ταυτόχρονα δυστυχισμένα παιδιά της μόδας) είναι ο εθισμός. Όχι, αυτός δεν αναιρεί το αντισημιτικό του παραλήρημα, ούτε τη δήλωση λατρείας προς τον Χίτλερ. Ωστόσο, κανείς δεν μοιάζει να επικεντρώνεται στο σκοτάδι του εθισμού, αλλά και στην πίεση που μπορεί να ασκήσει σε έναν άνθρωπο μία βιομηχανία όπως αυτή της μόδας. Ο Galliano δεν επιτέθηκε ρατσιστικά επειδή ήπιε "δυο ποτηράκια παραπάνω” απ’ όσο μπορούσε να αντέξει και άρθηκαν οι αναστολές του. Ήταν εκτός εαυτού.
Όσοι περνούν στα ψιλά τον εθισμό του Galliano, μάλλον είναι αρκετά τυχεροί ώστε να μην έχουν βρεθεί κοντά σε αυτή την άβυσσο. Είτε οι ίδιοι είτε άνθρωποι του περιβάλλοντός τους, που τους επηρεάζουν άμεσα. Μπορούμε πολύ εύκολα να πούμε πως είναι επιλογή του Galliano να ακολουθήσει αυτό το επαγγελματικό μονοπάτι και πως, αν "δεν έχει το στομάχι" γι’ αυτό, αν δεν μπορεί να το σηκώσει, ας το είχε σκεφτεί καλύτερα. Ξέρετε, όμως, πολλούς δημιουργικούς ανθρώπους που σκέφτονται με λογικά επιχειρήματα αν η δουλειά που αγαπούν μπορεί να τους σκοτώσει;
Στη συζήτηση του περιστατικού του 2011, αλλά και τις δεκαετούς προσπάθειας του Galliano για εξιλέωση, ο εθισμός του αντιμετωπίζεται επιδερμικά. Ακόμα και η βοήθεια που του πρόσφερε η Wintour σχολιάζεται ειρωνικά, με γελάκια, υπαινιγμούς και θεωρίες συνομωσίας για κρυφά κίνητρα.
Άρα, οι άνθρωποι που καταλήγουν στον εθισμό επειδή δεν μπορούν ψυχικά να αντιμετωπίσουν το βάρος των επιλογών τους - επιλογών που οι συνέπειές τους πολύ συχνά κουμπώνουν σε προϋπάρχοντα τραύματα και αδυναμίες - ή έχουν έξεις που γίνονται μεγαλύτερες από τους ίδιους και τελικά τους παρασύρουν, πρέπει να γίνονται παρίες της κοινωνίας. Δεν οφείλουμε να τους τείνουμε το χέρι, όπως ακριβώς έκανε η Wintour για τον Galliano. Πρέπει να τους βάλουμε στο περιθώριο, να μη τους δώσουμε άλλη ευκαιρία.
Τα καθυστερημένα αντανακλαστικά
Το Met Gala διοργανώνεται πάντα την πρώτη Δευτέρα του Μαΐου. Για το 2027 αυτό συμπίπτει με την έναρξη του Yom HaShoah, της Ημέρας Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Πριν ακόμη ανακοινωθεί η έκθεση, το Met και η Anna Wintour είχαν πραγματοποιήσει διαβουλεύσεις με εβραϊκούς φορείς και ραβίνους, μεταξύ των οποίων ο Jonathan Greenblatt της Anti-Defamation League, ο Rick Jacobs της Union for Reform Judaism και η ραβίνος και συγγραφέας Danya Ruttenberg.
Οι απόψεις τους δεν ήταν ίδιες. Ο Jacobs δήλωσε ότι πείστηκε για την ειλικρίνεια της μεταμέλειας του Galliano, ενώ ο Greenblatt αναγνώρισε την ουσιαστική δουλειά που έχει κάνει για να επανορθώσει. Η Ruttenberg, αντίθετα, είπε ότι η συγγνώμη του δεν της φάνηκε ιδιαίτερα ειλικρινής. Παρόλα αυτά, η ανακοίνωση για την έκθεση προχώρησε κανονικά.
Μετά την ανακοίνωση της έκθεσης όμως, η Julie Menin, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου της Νέας Υόρκης και η πρώτη Εβραία που κατέχει τη θέση, χαρακτήρισε την απόφαση του Met "σοβαρό λάθος". Ο ραβίνος David Ingber έθεσε το ζήτημα ακόμη πιο αιχμηρά, υποστηρίζοντας ότι η εβραϊκή κοινότητα βρέθηκε σε μια θέση όπου είτε θα μπορούσε να κατηγορηθεί ως υπερβολικά ευαίσθητη αν αντιδράσει είτε ως συνένοχη αν δεν πάρει θέση.
Παράλληλα, ο εβραϊκής καταγωγής Arne Glimcher, ιδρυτής της Pace Gallery, εξέφρασε τις αντιρρήσεις του προς τη διοίκηση του Met και άφησε να εννοηθεί ότι ο ίδιος και η σύζυγός του θα επανεξετάσουν τη δωρεά έργων από την προσωπική τους συλλογή στο μουσείο.
Οι παραπάνω προβληματισμοί και αντιδράσεις είναι αναμενόμενοι μέσα στο ολοένα πιο πολωμένο κλίμα που έχει διαμορφωθεί γύρω από τον πόλεμο στη Γάζα, το Ισραήλ και τον σιωνισμό τα τελευταία χρόνια, σε μια συγκυρία όπου η διάκριση ανάμεσα στην πολιτική κριτική στο κράτος του Ισραήλ και τον αντισημιτισμό συχνά θολώνει επικίνδυνα.
Αυτό που προκαλεί, ωστόσο, ερωτήματα είναι ο χρόνος των αντιδράσεων. Από τη στιγμή που το Met και η Anna Wintour είχαν ήδη συμβουλευτεί εβραϊκούς φορείς και ραβίνους πριν προχωρήσουν στην ανακοίνωση της έκθεσης, δημιουργεί προβληματισμό το γεγονός ότι οι πιο έντονες αντιδράσεις από ορισμένα πρόσωπα και φορείς ήρθαν εκ των υστέρων.
Niche ερωτήματα και άβολες απαντήσεις
Μία από τις πιο πρόσφατες θεωρίες συνωμοσίας θέλει την ακύρωση της έκθεσης να είναι το τελευταίο βήμα προς την πλήρη αποκατάσταση του ονόματος του Galliano, να προετοιμάζει το έδαφος για μία μεγαλειώδη επιστροφή μέσα από κάτι νέο. Από "καμμένο χαρτί” εξιλαστήριο θύμα, από εξιλαστήριο θύμα οσιομάρτυρας και από οσιομάρτυρας αναδυόμενος φοίνικας. Όλα αυτά μπορεί να είναι φοβερά διασκεδαστικά για ένα καρουζέλ στο Instagram με ευφάνταστα δημιουργικά, όμως δεν απαντούν σε σημαντικά ερωτήματα, που έχουν να κάνουν με τα politics στην τέχνη και τη μόδα.
Για το ίντερνετ και τους γραφίστες του Canva πάντως ένα είναι το ερώτημα που ζητά απάντηση. Πού βάζουμε τελικά τα όρια όσον αφορά τη διαχείριση του έργου από τον δημιουργό του; Αρνούμαστε να αναγνωρίσουμε την οποιαδήποτε καλλιτεχνική αξία της Leni Riefenstahl που έχει παράξει έργο για έναν παρανοϊκό δικτάτορα και εμπνευστή μιας γενοκτονίας, αλλά είναι οκ να συνεχίσουμε να εκθειάζουμε το καλλιτεχνικό μέγεθος του Michael Jackson, που φέρεται να έχει κακοποιήσει σεξουαλικά ανηλίκους;
Cancel στον Kanye West που έχει εκφράσει δημόσια τον θαυμασμό του στον Χίτλερ και το ναζιστικό καθεστώς αποδίδοντας αργότερα την συμπεριφορά στη διπολική διαταραχή και μία εγκεφαλική βλάβη που υπέστη από τροχαίο ατύχημα, αλλά επιείκεια στον John Galliano που έβριζε Εβραίους και Ασιάτες σε κατάσταση μέθης;
Το λάθος της εποχής που ζούμε είναι ότι θεωρούμε πως πρέπει οπωσδήποτε να πάρουμε θέση. Να βρούμε τη σωστή πλευρά της Ιστορίας και να σταθούμε σε αυτή, ξεχνόντας διαρκώς ότι ο άνθρωπος είναι ικανός για το μεγαλύτερο κακό και το μεγαλύτερο καλό ταυτόχρονα. Αυτό δε σημαίνει ότι αποτρόπαιες πράξεις θα μείνουν ατιμώρητες. Ούτε ότι κανένας δεν θα λογοδοτεί για αυτές. Σημαίνει, όμως, ότι ίσως πρέπει να αντέξουμε την πιο δύσκολη θέση, δηλαδή, το να απαντάμε με ψυχραιμία στις δύσκολες αυτές ερωτήσεις.
Στην περίπτωση του Galliano, η απάντηση που κανείς δε φαίνεται να θέλει να δώσει είναι πως η μεταμέλειά του ίσως να μην είναι αρκετή μέσα στο ιδιαίτερα φορτισμένο κλίμα που επικρατεί σήμερα γύρω από τον αντισημιτισμό και τη συζήτηση για την προστασία της εβραϊκής κοινότητας, ακόμη περισσότερο όταν στο ζήτημα εμπλέκονται μεγάλοι πολιτιστικοί θεσμοί και ισχυροί οικονομικοί παράγοντες.
Πολλοί διατείνονται ότι ο Galliano εξαναγκάστηκε να παρουσιάσει την ακύρωση ως προσωπική του απόφαση, γεγονός που χαρακτηρίζουν αμήχανο και ντροπιαστικό. Στ’ αλήθεια μάλλον πρόκειται για έναν πολύ παράδοξο και σίγουρα για όλες τις πλευρές επίπονο, πάντως τέλειο κύκλο. Το ζήτημα μπορεί πια να κλείσει εδώ και ο Galliano να επανέλθει ηρωικά μετά από λίγο καιρό έχοντας ουσιαστικά "ξεχρεώσει”.
