Η εμμονή με τα ‘90s και την αναλογική εποχή στην ποπ κουλτούρα και τη μόδα αρχίζει να απενοχοποιεί το τσιγάρο για τις νεότερες γενιές.
Έχουν περάσει σχεδόν δύο εβδομάδες από το viral άρθρο της Xochitl Gonzalez στο The Cut που σχολιάζει την αναβίωση του τσιγάρου στις ζωές μας, την ποπ κουλτούρα και φυσικά, τη μόδα. "Προσωπικά, δεν μπορώ να επιβραδύνω την τεχνολογία ή να διορθώσω τα media, τις απαιτήσεις του καπιταλισμού ή όλα εκείνα τα υπαρξιακά βάρη που έχουν παρεισφρήσει αργά και ύπουλα στη ζωή μας, εξαντλώντας και μουδιάζοντάς μας στο όνομα της παραγωγικότητας", γράφει η Gonzalez. "Ίσως όμως αυτό που μπορώ να κάνω είναι να σταματήσω για λίγο ό,τι κάνω, να ζητήσω από κάποιον να βγει έξω μαζί μου και να αφιερώσουμε πέντε λεπτά για να επιβραδύνουμε τον ρυθμό μας, ενώ επιδίδομαι στην εξαιρετικά επικίνδυνη πράξη τού να κρατώ ένα φλεγόμενο "ραβδί” μπροστά στο πρόσωπό μου".
Διαβάστε Επίσης
Η αρθρογράφος υπονοεί πως το τσιγάρο είναι παύση και παρηγοριά, δύο διαχρονικές ιδιότητες του καπνίσματος. Είναι και κάτι ακόμη. Breathwork. Πρόσφατα έπεσα πάνω σε ένα βίντεο όπου η Γερμανίδα γιατρός και συγγραφέας του best seller "Gut: The Inside Story of Our Body's Most Underrated Organ” Giulia Enders εξηγεί πώς το κάπνισμα μας ωθεί να παίρνουμε βαθύτερες αναπνοές. Φυσικά η γιατρός δεν μας ενθαρρύνει να αναζητήσουμε την ευεξία μέσα από το τσιγάρο. Αντιθέτως, τονίζει ότι κάνουμε λάθος ακόμη και στο πιο απαραίτητο πράγμα για να ζούμε - εκείνο με τη γνώση του οποίου γεννιόμαστε -, δηλαδή στην ίδια την αναπνοή, αλλά και στο γεγονός ότι έχουμε ξεχάσει πώς να επιβραδύνουμε πραγματικά.
Εδώ είναι Βαλκάνια!
Πριν συνεχίσουμε όμως, μία σημείωση: Οι αντικαπνιστικές καμπάνιες στις ΗΠΑ, όπου παράγεται και το μεγαλύτερο ποσοστό ποπ προϊόντων που καταναλώνουμε, δεν συγκρίνονται με τις ευρωπαϊκές προσπάθειες των τελευταίων ετών - βλέπε επισήμανση πάνω στα πακέτα. Μιλάμε για έναν κανονικό "War on Smocking” με δούρειο ίππο την ποπ κουλτούρα. Ο εθισμός του Chandler Bing στο κάπνισμα αποτελεί βασικό στοιχείο του χαρακτήρα του που επανέρχεται τακτικά στα Φιλαράκια και οι αντιδράσεις όλης της παρέας, και συγκεκριμένα της Monica όχι μόνο όταν έχει καπνίσει ο Chandler, αλλά και όταν για παράδειγμα η Rachel έχει αναγκαστεί να "καπνίσει” για να κάνει fit in στη νέα της δουλειά είναι αηδία, θυμός και απόρριψη.
Παράλληλα, η Carrie Bradshaw κάπνιζε αρειμανίως στις πρώτες σεζόν του Sex and The City, αλλά καταφέρνει, καλυμμένη με τσιρότα νικοτίνης, να εγκαταλείψει τα αγαπημένα της Marlboro Lights στην τρίτη σεζόν έπειτα από παρότρυνση του Aidan, ο οποίος δεν άντεχε την απαίσια κι επικίνδυνη συνήθειά της. Μάλιστα το Sex & The City κέρδισε το βραβείο PRISM (που απονέμεται από το Συμβούλιο Βιομηχανιών Ψυχαγωγίας, το Εθνικό Ινστιτούτο για την Κατάχρηση Ναρκωτικών (NIDA) και το Ίδρυμα Robert Wood Johnson στις ΗΠΑ και αναγνωρίζουν παραγωγές που απεικονίζουν με ακρίβεια και ρεαλισμό θέματα κατάχρησης ουσιών, εθισμού και ψυχικής υγείας) το 2001 για την ακριβή απεικόνιση του εθισμού στη νικοτίνη.
Η Carrie "ξανακυλάει” όταν βρίσκεται στο Παρίσι, όπου "όλοι καπνίζουν”. Το τότε αγόρι της, Aleksandr Petrovsky, όταν τη βλέπει να καπνίζει της λέει "Ι like the smoking. It’s sexy” κι εκείνη του απαντά ειρωνικά "It’s killing me!”. Από τα μέσα των 90s’ λοιπόν, μέχρι και τις αρχές της νέας χιλιετίας η απόρριψη του καπνίσματος και η προσπάθεια απομυθοποίησής του γίνεται κομμάτι της μυθοπλασίας εν είδη αντικαπνιστικής καμπάνιας.
Εδώ όμως είναι Βαλκάνια, έτσι, μπορεί το άρθρο της Gonzalez και η όλο και αυξανόμενη απεικόνιση του τσιγάρου σε σειρές και ταινίες (ειδικότερα σε εκείνες που διαδραματίζονται σε περασμένες δεκαετίες), καμπάνιες, editorials να μην μας προκαλεί τόση εντύπωση. Το τσιγάρο είναι βαθιά ριζωμένο στη ζωή των Ελλήνων. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στατιστικά στοιχεία της Eurostat περίπου το 36% των Ελλήνων ηλικίας 15 ετών και άνω καπνίζει, ποσοστό που κατατάσσει τη χώρα στη 2η υψηλότερη θέση στην Ευρώπη (μαζί με τη Βουλγαρία).
Οι Ελληνίδες καταγράφουν το υψηλότερο ποσοστό γυναικών καπνιστών (περίπου 32%) σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ το ποσοστό των ατόμων που δηλώνουν καθημερινοί καπνιστές κυμαίνεται στο 24% - 25% του ενήλικου πληθυσμού. Στη χώρα μας λοιπόν, δεν μπορούμε να μιλάμε για αναβίωση του καπνίσματος πολύ απλά επειδή αυτό δεν πέθανε ποτέ. Ωστόσο, δεν μπορούμε παρά να μην εντοπίσουμε ότι για δεκαετίες, στα εισαγόμενα προϊόντα ποπ κουλτούρας, το τσιγάρο ήταν απόν. Κι αυτό γιατί ήταν απαγορευμένο.
The War on Smocking
Στις ΗΠΑ, οι διαφημίσεις τσιγάρων απαγορεύτηκαν από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο το 1971 μέσω του Public Health Cigarette Smoking Act, υπό την εποπτεία της Federal Communications Commission (FCC), όχι όμως και από τον έντυπο Τύπο, όπου συνέχισαν να κυριαρχούν για δεκαετίες. Αντιθέτως, στην Ελλάδα η απαγόρευση της διαφήμισης καπνικών προϊόντων σε εφημερίδες και περιοδικά ήρθε πολύ αργότερα, το 2005, σε συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή οδηγία 2003/33/ΕΚ, και εφαρμόστηκε πιο συνολικά. Ίσως γι’ αυτό η "αισθητική του καπνίσματος” έμεινε τόσο βαθιά συνδεδεμένη με τα αμερικανικά glossies των ’80s και ’90s. Τα supermodels, οι αισθησιακές εικόνες του Helmut Newton, η… "ανεμελιά” μιας άλλης εποχής, ταύτησαν το τσιγάρο με το coolness. Εκείνοι που καπνίζουν είναι ένα club εκλεκτών που κάνει τη γη να γυρίζει και στο οποίο δεν έχεις πρόσβαση.
Διαβάστε Επίσης
Όσο αναφορά ταινίες και σειρές, ήδη από το 2002 διεθνείς υγειονομικές αρχές αλλά και εισαγγελείς των ΗΠΑ είχαν εισηγηθεί πως το κάπνισμα επί της οθόνης μπορεί να ωθήσει τους νέους στον εθισμό. Σύμφωνα με μελέτη του Surgeon General, αν η έκθεση στο κάπνισμα σε ταινίες και σειρές συνεχίζονταν με τους ρυθμούς εκείνης της χρονολογίας, 5,6 εκατομμύρια νέοι αναμένονταν να πεθάνουν από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα.
Παρά τις αρχικές της αντιστάσεις, η Μotion Ρicture Association (δηλαδή το συνδικάτο των 6 μεγαλύτερων studio της Αμερικής, Warner Bros, Universal, Disney, Sony, Netflix και Paramount, το οποίο και διαχειρίζεται το rating των ταινιών) το 2007 αποδέχτηκε την anti - smoking πολιτική στο Hollywood συμπεριλαμβάνοντας σταδιακά όλες τις πιθανές απεικονίσεις του καπνίσματος ως παράγοντα rating PG ή PG-13 για όλες τις ταινίες.
Τι παρατηρούμε σήμερα
Από την Charli XCX μέχρι την Sabrina Carpenter και από την Kylie Jenner μέχρι την Anya Taylor Joy, μερικές από τις πιο επιδραστικές γυναίκες του τώρα, είτε είναι καπνίστριες είτε όχι ποζάρουν όμορφες, φρέσκιες και μπλαζέ με ένα τσιγάρο στο χέρι. Η Rihanna φωτογραφίζεται από τον κορυφαίο Rafael Pavarotti για το εξώφυλλο του Perfect με ένα τσιγάρο να κρέμεται χαλαρά ανάμεσα από τα χείλη της. Η Nadia Lee Cohen, μία από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες και φωτογράφους δημιουργεί ολόκληρα σύμπαντα με έντονες ρετρό αναφορές και τοποθετεί σε αυτά A-list celebrities να φωτογραφίζονται κρατώντας ένα τσιγάρο. Το ίδιο τσιγάρο που κραδαίνει και η ίδια στις φωτογραφίες που ανεβάζει στα προσωπικά της social media.
H Alexa Chung ποζάρει κρατώντας το τσιγάρο της στο πλευρό του Marc Jacobs και ακόμα και η αγγελική μορφή της Hailey Bieber απαθανατίζεται μέσα σε ένα φόρεμα Saint Laurent με πλούσια βολάν, από την SS26 συλλογή του οίκου, δαγκώνοντας ελαφρά ένα τσιγάρο με τα τέλεια (και κυρίως λευκά) δόντια της. Μέχρι και το δικό μας εγχώριο brand Karavan, πρόσφατα λάνσαρε το πιο tongue-in-cheek αξεσουάρ του μέχρι σήμερα: ένα διακοσμητικό τσιγάρο από χάντρες. Στο show του για τη συλλογή Fall 2024 ο LaQuan Smith έβαλε τα μοντέλα του να διασχήσουν την πασαρέλα με ένα τσιγάρο στο χέρι. Το ίδιο έκανε και ο Christian Cowan την ίδια ακριβώς σεζόν.
Οι αρχές της δεκαετίας του 2020 περιστρέφονταν γύρω από τη συνεχή αυτοβελτίωση, το wellness και το clean girl aesthetic, που κατέκλυσε τα feeds και τις ζωές μας με κύριο εφαλτήριο την πανδημία και τον χρόνο που ξαφνικά βρήκαμε για να αφιερώσουμε στον εαυτό μας. Η αλήθεια είναι πως πιστέψαμε πως αν ελέγχαμε αρκετά τον εαυτό μας, ίσως να μπορούσαμε να ελέγξουμε και τον κόσμο γύρω μας. Αυτό δεν λειτούργησε, και ο κόσμος έγινε ακόμη πιο αβέβαιος. Όλη αυτή η εμμονή με την αυτοβελτίωση μάς έκανε να νιώθουμε μόνοι και αγχωμένοι και τότε, messy girl has entered the chat. To messy girl ερμηνεύτηκε ως μία πολιτισμική στροφή που προέρχεται κυρίως από την Gen Z. Αυτή η γενιά αποκηρύσσει την πίεση της τελειότητας και της υπερ-οργάνωσης, και βρίσκει ανακούφιση σε ένα πιο "ακατάστατο”, αυθεντικό ύφος.
Άλλα ήταν η bohomania που ξεκίνησε με το απροσδόκητο rebranding της Chloé δια χειρός της νέας creative director του οίκου Chemena Kamali που έφερε μαζί του, λίγο πριν το messy girl, τις πρώτες εικόνες της γκλαμουροποίησης του τσιγάρου. Το boho στιλ έχει ταυτιστεί με τα it girls των ‘00s. It girls "άτακτα”, "αχαλίνωτα” που απασχολούσαν τα tabloids και βουτούσαν τις Hunter γαλότσες τους στην λασπουριά του Glastonbury χωρίς να το σκεφτούν δευτερόλεπτο.
Χαζεύεις την φωτογραφία της Kate Moss να αιωρείται από ένα παράθυρο τραβώντας μια γερή τζούρα από το τσιγάρο της ενώ ο τότε σύντροφός της και μουσικός Pete Doherty γέρνει από πάνω της παίζοντας κιθάρα και σκέφτεσαι "Πόσο badass!”. Το boho υπήρξε ανέκαθεν στον πυρήνα του αθώο, καθαρό και ρομαντικό. Περισσότερο απ’ όλα όμως το boho, ταυτίστηκε με την ελευθερία. Έτσι, το πώς φορέθηκε, από ποιες και σε ποια συνθήκη το έκανε επικίνδυνο, σέξι, girly, αλαζονικό, πρόχειρο, classy, επαναστατικό, οτιδήποτε μπορείς να φανταστείς.
Το τσιγάρο λοιπόν γίνεται σύμβολο μιας ηδονιστικής, ελαφρώς επαναστατικής, ακόμη και μηδενιστικής κουλτούρας. Οι νέοι είναι αγχωμένοι για πολλούς λόγους και η ζωή που τους είχαν υποσχεθεί φαίνεται να απομακρύνεται όλο και περισσότερο. Σε τέτοιες εποχές, τείνουμε να υιοθετούμε τη νοοτροπία του "no future" και να επιδιδόμαστε σε επιβλαβείς συμπεριφορές. Όταν το μέλλον φαίνεται αβέβαιο και ζοφερό, μπορείς κάλλιστα να πεις "F*ck it!”, να ανάψεις εκείνο το τσιγάρο, να πιεις εκείνο το ποτήρι κρασί, να φας αυτό το γλυκό, να του στείλεις μήνυμα.
Όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μπορεί η ιστορία να είναι ένα σπιράλ με επαναλαμβανόμενους κόμπους - να το έχουμε κάπως ξαναδεί δηλαδή το έργο - αλλά καθώς (σχεδόν) πάντα μετά από μία κρίση ακολουθεί μία περίοδος άνθησης, κοινωνικών και καλλιτεχνικών εκρήξεων ίσως να ήταν καλή ιδέα να είμαστε εδώ τριγύρω για να δουμε, βρε αδερφέ, πώς τελειώνει αυτή η ταινία. Ζωντανοί, υγιής, με καθαρά πνευμόνια, λευκά δόντια και χωρίς ρυτίδες στο άνω χείλος.
