Νιώθεις συνέχεια κουρασμένη; Πότε χρειάζεσαι κάτι περισσότερο από ένα Σαββατοκύριακο ξεκούρασης
iStock
Όταν η κούραση επιμένει παρά την ξεκούραση, αξίζει να καταλάβεις τι την προκαλεί και πότε χρειάζεται να ζητήσεις βοήθεια.
Έχεις αρχίσει να απαντάς "είμαι πτώμα" στην ερώτηση "τι κάνεις;" με την ίδια αυτοματοποιημένη ευκολία που λες το όνομά σου; Κάποιες μέρες η εξήγηση βρίσκεται σχεδόν ολόκληρη στο πρόγραμμά σου. Όταν όμως η κόπωση κρατάει εβδομάδες, δεν ξέρεις γιατί συμβαίνει ή αρχίζει να δυσκολεύει την καθημερινότητά σου, χρειάζεται να τη συζητήσεις με γιατρό. Αυτά είναι τα κριτήρια που επισημαίνει το βρετανικό NHS, χωρίς να προϋποθέτει ότι πρέπει πρώτα να έχεις φτάσει στην εξάντληση για να ζητήσεις βοήθεια.
Μπορεί να αναγνωρίσεις τη σκηνή. Επιστρέφεις σπίτι, αφήνεις την τσάντα στην καρέκλα και κάθεσαι για πέντε λεπτά πριν ετοιμάσεις κάτι να φας. Ύστερα από μισή ώρα βρίσκεσαι ακόμη εκεί, με το παλτό σου, παρακολουθώντας ανθρώπους στο κινητό να εξηγούν πόσα προλαβαίνουν πριν από τις οκτώ το πρωί, ενώ εσύ προσπαθείς να συγκεντρώσεις το κουράγιο για να σηκωθείς να βάλεις ένα ποτήρι νερό.
Το δύσκολο είναι ότι μέσα σε μια γεμάτη ζωή η κούραση βρίσκει πάντα μια πειστική δικαιολογία. Ένα deadline, μια μετακόμιση, μια περίοδος αγωνίας. Έτσι μπορεί να περάσει καιρός μέχρι να παρατηρήσεις πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος που ζεις.
Η ερώτηση που βοηθά περισσότερο από το "πόσο κουρασμένη είμαι;"
Τι μπορείς να κάνεις σήμερα σε σύγκριση με όσα μπορούσες να κάνεις πριν αρχίσει αυτή η κούραση;
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται σε μικρά πράγματα. Στη συνταγή που σου μοιάζει ξαφνικά υπερπαραγωγή. Στη συζήτηση που δυσκολεύεσαι να παρακολουθήσεις. Στην έξοδο που θέλεις πολύ, αλλά ακυρώνεις επειδή η προετοιμασία και η διαδρομή σού φαίνονται βουνό.
Η κλινική αξιολόγηση της κόπωσης δίνει σημασία ακριβώς σε αυτή τη μεταβολή, μαζί με το πότε ξεκίνησε, τι την επιδεινώνει και τι σε ανακουφίζει. Βοηθά επίσης να περιγράψεις αν νυστάζεις, δηλαδή αν αισθάνεσαι ότι θα αποκοιμηθείς, ή αν σου λείπει η ενέργεια ακόμη κι όταν είσαι απολύτως ξύπνια. Οι δύο εμπειρίες μπορούν να συνυπάρχουν, όμως η διάκρισή τους δίνει στον γιατρό χρήσιμες πληροφορίες.
Το "κοιμήθηκα αρκετά" χρειάζεται μερικές διευκρινίσεις
Οι ώρες που πέρασες στο κρεβάτι δεν περιγράφουν πάντα ολόκληρη τη νύχτα σου. Αν ξυπνάς συχνά ή κάποιος σου έχει πει ότι ροχαλίζεις δυνατά και η αναπνοή σου διακόπτεται ή ακούγεται σαν να πνίγεσαι, αξίζει να το αναφέρεις. Η υπνική άπνοια είναι μία από τις καταστάσεις που μπορεί να κρύβονται πίσω από την κούραση που νιώθεις μες στη μέρα.
Από την άλλη, υπάρχει και το απλό, κάπως άβολο ερώτημα του διαθέσιμου χρόνου. Αν η ημέρα σου τελειώνει συστηματικά πολύ αργότερα από όσο αντέχεις, πόσο χώρο έχει πραγματικά η ανάπαυση; Ένα αρωματικό κερί μπορεί να κάνει το βράδυ ομορφότερο, αλλά παραμένει δύσκολο το να χωρέσει μέσα του τις ώρες που αφιέρωσες σε δουλειές, μετακινήσεις και στην τελευταία μικρή εκκρεμότητα που αποδείχθηκε ολόκληρη βάρδια.
Μια λεπτομέρεια που αξίζει να γνωρίζεις για τον σίδηρό σου
Η κόπωση μπορεί να συνδέεται με αναιμία, διαταραχές του θυρεοειδούς, προβλήματα ύπνου, κατάθλιψη ή ορισμένα φάρμακα. Στις πιθανές αιτίες περιλαμβάνεται και η έλλειψη σιδήρου χωρίς αναιμία, μια διάκριση που εύκολα χάνεται όταν χρησιμοποιούμε τους δύο όρους σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα.
Μια τυχαιοποιημένη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο CMAJ το 2012 εξέτασε γυναίκες με έμμηνο ρύση, κόπωση και χαμηλή φερριτίνη, οι οποίες δεν είχαν αναιμία. Η ομάδα που έλαβε σίδηρο παρουσίασε μεγαλύτερη μείωση της κόπωσης από εκείνη που έλαβε εικονικό φάρμακο, και ίσως αυτό δίνει έναν λόγο παραπάνω να διερευνάται σωστά η πιθανή έλλειψη, χωρίς να μετατρέπεται ο σίδηρος σε γενική συνταγή για κάθε κουρασμένη γυναίκα.
Οι εξετάσεις επιλέγονται με βάση το ιστορικό και την κλινική εκτίμηση. Αν παίρνεις φάρμακα ή συμπληρώματα, χρειάζεται επίσης να τα αναφέρεις. Ένα αντιισταμινικό, για παράδειγμα, μπορεί να συμβάλλει στην υπνηλία ή στην κόπωση, αλλά οποιαδήποτε αλλαγή στη θεραπεία σου γίνεται πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό.
Το άγχος αξίζει να ακουστεί με την ίδια προσοχή
Ίσως πέφτεις στο κρεβάτι και αρχίζει η δεύτερη βάρδια. Θυμάσαι το μήνυμα που άφησες αναπάντητο, κάνεις πρόβα μια δύσκολη συζήτηση, υπολογίζεις αν βγαίνει ο μήνας. Το σώμα σου έχει ξαπλώσει και το μυαλό σου συνεχίζει να κυκλοφορεί στο σπίτι, σβήνοντας φανταστικά φώτα.
Το συναισθηματικό στρες μπορεί να συνοδεύεται από κόπωση, ενώ η κατάθλιψη επίσης συγκαταλέγεται στις πιθανές αιτίες. Γι’ αυτό αξίζει να μιλήσεις και για τη διάθεσή σου, ιδιαίτερα αν έχεις παρατηρήσει επίμονη θλίψη ή αλλαγές στον ύπνο σου. Η συζήτηση για την ψυχική υγεία αποτελεί μέρος της διερεύνησης και χρειάζεται την ίδια προσοχή με τα σωματικά συμπτώματα.
Πότε χρειάζεται να κλείσεις εκείνο το ραντεβού
Αν η ανεξήγητη κούραση επιμένει για μερικές εβδομάδες ή επηρεάζει τη ζωή σου, κλείσε ραντεβού με γιατρό. Μην παραλείψεις να αναφέρεις τυχόν ακούσια απώλεια βάρους, αλλαγές στη διάθεση ή προβλήματα αναπνοής στον ύπνο. Επίσης εάν η κόπωση συνοδεύεται από πόνο στο στήθος ή έντονη δύσπνοια, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.
Χρήσιμη είναι και μια ακόμη παρατήρηση. Αν μια συνηθισμένη σωματική ή πνευματική δραστηριότητα προκαλεί δυσανάλογη επιδείνωση, ενδεχομένως ώρες ή ημέρες αργότερα, περιέγραψέ την στον γιατρό σου, καθώς η λεγόμενη κακουχία μετά την προσπάθεια αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα της μυαλγικής εγκεφαλομυελίτιδας ή του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης. Φυσικά από μόνη της δεν αρκεί για διάγνωση, αλλά αξίζει να αναγνωρίζεται και να αξιολογείται.
Μέχρι να κλείσεις το ραντεβού σου πάντως, μπορείς να κρατήσεις λίγες σύντομες σημειώσεις για τον ύπνο σου, τις ώρες που νιώθεις χειρότερα και όσα έχουν αλλάξει πρόσφατα. Θα σε βοηθήσουν να περιγράψεις την εμπειρία σου πιο συγκεκριμένα, ειδικά αν μπροστά στον γιατρό συνηθίζεις να λες "εντάξει, μάλλον έχω πολλά αυτή την περίοδο".
Και, όσο γίνεται, άφησε μια υποχρέωση να περιμένει. Ζήτησε βοήθεια για κάτι πρακτικό. Πες σε έναν δικό σου άνθρωπο πώς αισθάνεσαι, χωρίς να προσθέσεις αμέσως ότι άλλοι έχουν περισσότερα να αντιμετωπίσουν. Μπορείς να είσαι ευγνώμων για τη ζωή σου και ταυτόχρονα να χρειάζεσαι φροντίδα για να την απολαμβάνεις.
