Lupita Nyong’o | Η ατάκα για τον Όμηρο και τις γυναίκες που άναψε φωτιές στα social media

Ένα μικρό στιγμιότυπο προώθησης έγινε αμέσως υλικό για μια μεγάλη διαδικτυακή αντιπαράθεση.

Κατά τη διάρκεια συνέντευξης για τη νέα Οδύσσεια του Christopher Nolan, ο Jake Hamilton ζήτησε από τη Lupita Nyong’o να φανταστεί ότι βλέπει την ταινία καθισμένη δίπλα στον Όμηρο και, στο τέλος, μπορεί να τον ρωτήσει τι σκέφτηκε για την ερμηνεία της ή για την ταινία. Η Lupita δεν απάντησε τόσο για την ερμηνεία της, όσο για τις γυναίκες της ιστορίας. Είπε περίπου: "Όμηρε, πώς σου φαίνεται ο χρόνος που δόθηκε σε αυτές τις γυναίκες στην οθόνη, αν σκεφτείς πόσο λίγο χρόνο τους έδωσες εσύ;". Μετά ο Hamilton αστειεύτηκε, κάνοντας ότι γέρνει προς το διπλανό κάθισμα για να τον κοιτάξει προκλητικά, και εκείνη συνέχισε στο ίδιο ύφος: "Hmm? Remember us?".

Η Nyong’o υποδύεται στην ταινία δύο από τις πιο φορτισμένες γυναικείες μορφές του μυθικού κύκλου, την Ελένη της Τροίας και την Κλυταιμνήστρα. Ο ρόλος της είναι μια διπλή πρόκληση, ενώ η ίδια είχε πει ότι αισθάνεται βαθιά τιμή που της εμπιστεύθηκαν την Ελένη. Ο Nolan, από την πλευρά του, μίλησε για τη δύναμη και την αυτοκυριαρχία που έβλεπε στην ερμηνεία της. 

Οι γυναίκες σε ένα ανδρικό έπος

Το σχόλιο της Lupita άγγιξε ένα ευαίσθητο σημείο γιατί μεταφέρει έναν σύγχρονο όρο του Hollywood, το screen time, πάνω σε ένα αρχαίο έπος. Η Οδύσσεια ακολουθεί την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, όμως η διαδρομή του περνά διαρκώς μέσα από γυναικείες παρουσίες. Η Πηνελόπη κρατά το σπίτι όρθιο, η Αθηνά προστατεύει και καθοδηγεί, η Καλυψώ και η Κίρκη αλλάζουν τον ρυθμό της περιπλάνησης, η Ελένη παραμένει η αφορμή ενός πολέμου που συνεχίζει να στοιχειώνει τους ήρωες.

Θεωρώ ότι οι γυναικείες μορφές του Ομήρου έχουν βάρος, μνήμη, επιθυμία και πολιτική σημασία. Η αφήγηση όμως οργανώνεται κυρίως γύρω από την ανδρική εμπειρία του πολέμου, της επιστροφής, της δόξας και της απώλειας. Η Nyong’o φαίνεται να διαβάζει το υλικό μέσα από το βλέμμα της ηθοποιού που καλείται να δώσει σώμα σε γυναίκες οι οποίες για αιώνες συζητήθηκαν περισσότερο ως σύμβολα παρά ως άνθρωποι.

Η νέα Οδύσσεια και η παλιά αντίδραση

Η ένταση δεν γεννήθηκε μόνο από το σχόλιο για τον Όμηρο. Είχε προηγηθεί η αντίδραση για το casting της Nyong’o ως Ελένης της Τροίας, με διεθνή Μέσα να καταγράφουν το κύμα επικρίσεων αλλά και τη δική της απάντηση. Η ηθοποιός είχε θυμίσει ότι πρόκειται για μυθολογική ιστορία και ότι το cast του Nolan αντανακλά τον σημερινό κόσμο. 

Στην Ελλάδα η συζήτηση αυτή προφανώς φέρει επιπλέον φόρτιση, καθώς η επιλογή της Nyong’o ως Ελένης άνοιξε ξανά τη γνωστή συζήτηση για το ποιος έχει δικαίωμα να αφηγείται τους ελληνικούς μύθους. Μάλιστα η Le Monde κατέγραψε αυτή τη διπλή αντίδραση, ανάμεσα στην υπερηφάνεια για την παγκόσμια προβολή και την ανησυχία για το πώς το Hollywood ξαναγράφει ένα κείμενο τόσο κεντρικό για την ελληνική μνήμη. 

Η Οδύσσεια του Nolan βγαίνει στις αίθουσες στις 17 Ιουλίου και η συζήτηση δείχνει ήδη πως η ταινία θα λειτουργήσει πέρα από την αίθουσα. Το σχόλιο της Lupita Nyong’o ίσως ενόχλησε επειδή ακούστηκε σαν μομφή προς τον Όμηρο. Ίσως πάλι επειδή έβαλε στο κέντρο κάτι που οι σύγχρονες αναγνώσεις ζητούν όλο και πιο επίμονα. Να ξαναδούμε τις γυναίκες των μεγάλων μύθων όχι μόνο ως αφορμές ανδρικών πράξεων, αλλά ως πρόσωπα με κόστος, φωνή και δική τους ιστορία.