Η σύγχρονη ελληνική κεραμική περνά από τη φωτιά της Κορσικής.
Ο πηλός είναι ένα υλικό που συγκρατεί τα πάντα. Την πίεση των δακτύλων, τη χάραξη ενός εργαλείου, την αβεβαιότητα της φωτιάς, ακόμη και τον χρόνο που χρειάστηκε μέχρι να αποκτήσει η άμορφη μάζα σώμα. Και νομίζω πως γι’ αυτό εξακολουθεί να δείχνει σύγχρονος, παρότι συνοδεύει τον ανθρώπινο πολιτισμό εδώ και χιλιετίες.
Αυτή η μακρά διαδρομή βρίσκεται στο κέντρο της έκθεσης "KALLISTE – Corso Greek", με την οποία η Ελλάδα συμμετέχει ως τιμώμενη χώρα στην έκτη Διεθνή Μπιενάλε Τεχνών της Φωτιάς του Bonifacio. Από την 1η έως τις 31 Αυγούστου 2026, η ελληνική κεραμική φιλοξενείται στον Espace Saint-Jacques, μια πρώην εκκλησία του 12ου αιώνα στην καρδιά της μεσαιωνικής ακρόπολης της πόλης, πάνω από τους λευκούς βράχους της νότιας Κορσικής.
Το ίδιο το κτίριο μοιάζει να συμμετέχει στην αφήγηση. Ένας χώρος που έχει ήδη υποστεί τις μεταμορφώσεις των αιώνων υποδέχεται έργα γεννημένα από μια άλλη διαδικασία μεταμόρφωσης, εκείνη κατά την οποία το χώμα συναντά τη θερμοκρασία, σκληραίνει, ραγίζει και αποκτά διάρκεια.
Διαβάστε Επίσης
Η μεγάλη και η μικρή ιστορία της φωτιάς
Ο τίτλος "KALLISTE" παραπέμπει στην αρχαία ελληνική ονομασία της Κορσικής και αποδίδεται ως "η ομορφότερη". Η επιλογή του λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις δύο μεσογειακές ακτές, μεταφέροντας το ιστορικό βάθος της ελληνικής παρουσίας σε ένα σημερινό πεδίο καλλιτεχνικής ανταλλαγής.
Στο κείμενο που συνοδεύει τη διοργάνωση, ο ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής της BIBAF Jean-François Baggioni, γνωστός ως Zani, συνδέει το όνομα με μια προσωπική παιδική ανάμνηση. Θυμάται τον πατέρα του να του λέει, σε ένα χωριό της Κορσικής, ότι κάποιοι πολύ πριν από εκείνους είχαν ονομάσει το νησί Kalliste. Χρόνια αργότερα έμαθε την ελληνική προέλευση και τη σημασία της λέξης. Στην ίδια αφήγηση επιστρέφει και στον Προμηθέα, στον μύθο της κλοπής της φωτιάς και στη μετάδοσή της στους ανθρώπους μαζί με τις τέχνες και τα επαγγέλματα.
Από το 2014, η Μπιενάλε στρέφει κάθε διοργάνωσή της προς μια διαφορετική εθνική σκηνή. Προηγήθηκαν η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, η Μάλτα και η Σερβία. Η επιλογή της Ελλάδας φέρνει στο προσκήνιο έναν πολιτισμό στον οποίο τα κεραμικά αντικείμενα υπήρξαν ταυτόχρονα εργαλεία της καθημερινότητας, τελετουργικά σκεύη και φορείς αφήγησης. Οι μορφές, οι μύθοι και οι σκηνές ζωής των αρχαίων αγγείων αποτελούν μέρος αυτής της κληρονομιάς, την οποία οι σύγχρονοι δημιουργοί προσεγγίζουν μέσα από νέα υλικά ερωτήματα και προσωπικές γλώσσες.
Πέντε διαφορετικές γλώσσες της ύλης
Η ελληνική συμμετοχή συγκροτείται από τη Χρυσάνθη Λυμπεραίου, την Κυριακή Μουστάκη, τη Λιάνα Παπαλέξη, τον Γιώργο Ποντίκη και τον Στράτο Ζαργκλή. Πρόκειται για δημιουργούς διαφορετικών γενεών και αφετηριών, οι οποίοι συναντώνται στην επεξεργασία θεμάτων όπως η μνήμη, η φύση, η ανθρώπινη εμπειρία και η ίδια η συμπεριφορά του υλικού.
Η Χρυσάνθη Λυμπεραίου δουλεύει με το μεσογειακό φως, τη συμβολική μνήμη, την πνευματικότητα και την οικολογική ευαισθησία. Στις λευκές γλυπτικές της φόρμες, τα ανοίγματα και οι λεπτές μεταβολές της επιφάνειας δημιουργούν μια αίσθηση εύθραυστης ισορροπίας. Η μορφή μοιάζει να έχει αναπτυχθεί οργανικά, σαν κάτι που προήλθε από τη φύση και διατηρεί ακόμη τους δικούς της εσωτερικούς κανόνες.
Η Κυριακή Μουστάκη αντλεί από τη Νάξο, τη λαϊκή παράδοση και τις προσωπικές αναμνήσεις του τόπου της. Τα ζωόμορφα έργα της διατηρούν την αμεσότητα ενός χειροποίητου αντικειμένου και συγχρόνως την ακινησία ενός παλαιού ειδωλίου. Τα κριάρια, οι αίγες και οι άλλες μορφές της φαίνεται να κουβαλούν μια μνήμη που προηγείται του ατομικού βιώματος και συνδέεται με τις τελετουργίες, τη γη και την καθημερινή ζωή των νησιών.
Η Λιάνα Παπαλέξη μεταφέρει την πορσελάνη σε έναν κόσμο οργανικό και σχεδόν υποθαλάσσιο. Το λευκό σώμα τρυπιέται με επιμονή μέχρι να θυμίσει κοράλλι, κέλυφος ή πορώδες θαλάσσιο εύρημα, ενώ σε άλλη σύνθεση, δεκάδες λεπτές προεκτάσεις αναπτύσσονται γύρω από τον κεντρικό όγκο, μετατρέποντάς τον σε έναν ακανθώδη, φαντασιακό οργανισμό. Η καθαρότητα του λευκού συνυπάρχει με την ευθραυστότητα και την αίσθηση ότι η μορφή μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει.
Στο έργο του Γιώργου Ποντίκη, η ύλη περνά εμφανώς από τη δοκιμασία της φωτιάς. Μαύρες γραμμές διατρέχουν τις επιφάνειες, οι ρωγμές σχηματίζουν έναν ακανόνιστο χάρτη και ο καπνός αφήνει πάνω στο αντικείμενο το δικό του αποτύπωμα. Οι συνθέσεις του κινούνται ανάμεσα στην αφαίρεση, τη γεωλογία και τη μεταμόρφωση, με κυρίαρχο το μαύρο και το λευκό και με ελεγχόμενες παρεμβάσεις χρώματος.
Ο Στράτος Ζαργκλής συνδέει την επιστημονική σκέψη με τη χειρωνακτική διαδικασία της κεραμικής. Η μεσογειακή φύση, ο χρόνος, η ζωή και οι δεσμοί ανάμεσα στους ανθρώπους λειτουργούν ως αφετηρίες για έργα στα οποία η φόρμα διατηρεί τη μνήμη της κατασκευής της.
Η φωτιά ως μέρος της σύνθεσης
Η BIBAF ανήκει στις λεγόμενες τέχνες της φωτιάς και η ονομασία εδώ έχει κυριολεκτικό περιεχόμενο. Η φωτιά επεμβαίνει στη μορφή, στην υφή και στο χρώμα. Η επιμελητική τεκμηρίωση της διοργάνωσης αναφέρεται σε επιφάνειες με ορυκτές προσμείξεις, ρωγμές, τραχιές υφές και υαλώματα που λιώνουν ή υπερχειλίζουν, αφήνοντας στο ψήσιμο αποφασιστικό ρόλο για την τελική μορφή του έργου.
Όπως μπορείς να δεις και στη φωτογραφία του Γιώργου Ποντίκη μπροστά στο καμίνι, το εργαστήριο γεμίζει καπνό και η διαδικασία αποκτά σχεδόν την ένταση μιας περφόρμανς. Σε ένα άλλο κοντινό πλάνο, ένα θερμό ακόμη κεραμικό σώμα κρατιέται με γυμνά χέρια. Οι μαύρες γραμμές που έχουν σχηματιστεί επάνω του μοιάζουν με ρωγμές πετρώματος ή με ίχνη ενός εσωτερικού δικτύου. Η εικόνα θυμίζει ότι η κεραμική γεννιέται από έναν συνδυασμό γνώσης, χειρισμού και αποδοχής του απρόβλεπτου.
Μια ελληνική σκηνή με διεθνή προσανατολισμό
Την επιμελητική παρουσία της διοργάνωσης διαμορφώνουν ο Jean-François Baggioni, ο Olivier Plique και η Eléonore Trenado-Finetis. Η τελευταία, ιδρύτρια του Greek Ceramix Contemporary και του Mon Coin Studio στην Αθήνα, συμμετέχει ως συνεπιμελήτρια της ελληνικής έκθεσης και έχει αναπτύξει σταθερή δράση γύρω από την προβολή της σύγχρονης ελληνικής κεραμικής εντός και εκτός Ελλάδας.
Η επιλογή των πέντε καλλιτεχνών λειτουργεί ως ένα συγκεκριμένο, πολυφωνικό δείγμα. Περιλαμβάνει τη λευκή πορσελάνη και τις οργανικές της δυνατότητες, τις αναθηματικές και ζωόμορφες μνήμες, τις καπνισμένες επιφάνειες, την οικολογική σκέψη, τη γεωλογία και τη σύγχρονη γλυπτική έρευνα. Μέσα από αυτές τις διαφορετικές κατευθύνσεις, ο πηλός διεκδικεί την κλίμακα και την ένταση ενός απολύτως σύγχρονου εικαστικού μέσου.
Στο Bonifacio, η Ελλάδα εκπροσωπείται μέσα από αυτή ακριβώς την πολυφωνία. Η αρχαία μνήμη παραμένει παρούσα δίχως να μετατρέπεται σε έτοιμο διακοσμητικό λεξιλόγιο. Η φύση προσφέρει μορφές, υφές και ρυθμούς. Η φωτιά αφήνει χώρο στο τυχαίο. Το χέρι του καλλιτέχνη καταγράφεται πάνω στην επιφάνεια. Και το κεραμικό αντικείμενο επιστρέφει στην αρχική του δύναμη, ως σώμα που μπορεί να κρατήσει μια ιστορία.
Πληροφορίες
Η έκθεση "KALLISTE – Corso Greek" παρουσιάζεται από την 1η έως τις 31 Αυγούστου 2026 στον Espace Saint-Jacques, στην Άνω Πόλη του Bonifacio. Τα εγκαίνια πραγματοποιούνται την 1η Αυγούστου στις 19.00, παρουσία των καλλιτεχνών. Η είσοδος είναι ελεύθερη και η έκθεση λειτουργεί καθημερινά από τις 10.00 έως τις 13.00 και από τις 14.00 έως τις 19.00.
