Σε έναν κόσμο που συχνά εγκλωβίζεται σε προκατασκευασμένες προσδοκίες και αόρατα χρέη, η Αγγελική Μαρίνου επιλέγει τον δρόμο της συνειδητής επαγρύπνησης. Με αφορμή την καθηλωτική παράσταση "Δεσμώτης" της Νατάσας Σίδερη, η ταλαντούχα ηθοποιός ξετυλίγει στο madamefigaro.gr τις σκέψεις της για την ελευθερία, τις εξουσιαστικές σχέσεις και τον ρόλο της "Πύρρας" που την προκάλεσε να αναμετρηθεί με το αντικατοπτρισμό των τραπεζικών συστημάτων στη σκηνή.
Ωστόσο, η δράση της δεν σταματά στα φώτα του θεάτρου. Ως η φωνή πίσω από το "Παρατηρητήριο έμφυλων στερεοτύπων", η Αγγελική Μαρίνου μιλά με αφοπλιστική ειλικρίνεια για τη μητρότητα, τα ριζωμένα κλισέ που αναπαράγονται στις σχολικές αίθουσες και την ανάγκη να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο των διακρίσεων, ξεκινώντας από τα πιο μικρά, καθημερινά πράγματα, όπως το χρώμα ενός παιδικού ρούχου. Μια συζήτηση για όλα εκείνα που μας δεσμεύουν, αλλά και για τη δύναμη που έχουμε να ορίσουμε ξανά την ελευθερία μας.
Πρωταγωνιστείτε στον "Δεσμώτη" της Νατάσας Σίδερη, ένα έργο που διακρίθηκε διεθνώς. Τι είναι αυτό που κάνει την ιστορία του να αγγίζει το κοινό, ανεξαρτήτως χώρας ή γλώσσας;
Η Νατάσα Σίδερη έγραψε τον Δεσμώτη για να μιλήσει αλληγορικά για το χρέος της Ελλάδας προς τους δανειστές της. Στην παράσταση το κοινό βλέπει έναν άνθρωπο που χρωστάει λεφτά στην τράπεζα, και για να σώσει το σπίτι του, δανείζεται από τον φίλο του. Όταν όμως δυσκολεύεται να τον ξεχρεώσει, η φιλική τους σχέση μετατρέπεται σε εξουσιαστική. Η ουσία όμως του έργου και οι συνειρμοί που προκαλεί, πάνε πολύ παραπέρα από την οικονομική κρίση και αυτό είναι που το κάνει "οικουμενικό". Το έργο μιλάει για τις δεσμεύσεις του καθενός μας γενικότερα, και μας βάζει να αναρωτηθούμε : ποιές από αυτές έχουμε όντως επιλέξει εμείς; και σε ποιές είμαστε σε θέση να ανταποκριθούμε; Κατά πόσο είμαστε ελεύθεροι στις επιλογές μας και σε ποια πλευρά έχουμε υπάρξει, του θύματος ή του θύτη και πόσο εύκολα αυτά τα δύο αντιστρέφονται; Ποια είναι τελικά η πραγματική έννοια της ελευθερίας για εμάς και σε ποιο βαθμό την έχουμε κατακτήσει στη δική μας ζωή; Το ενδιαφέρον είναι ότι τα παραπάνω ερωτήματα, τα έχουν μοιραστεί μαζί μας οι θεατές μετά την παράσταση, αποκαλύπτοντας και τις δικές τους ιστορίες, και μας έγινε φανερό ότι είναι καταστάσεις που βιώνει ο κάθε άνθρωπος με διαφορετικό τρόπο στη ζωή του.
Ποια είναι η δική σας "δέσμευση" απέναντι στον ρόλο που υποδύεστε; Υπάρχουν στοιχεία του χαρακτήρα σας που συγκρούονται με την ηρωίδα;
Εγώ υποδύομαι την Πύρρα, τη σύζυγο του Κάλλιου που δανείζει χρήματα στον φίλο του. Η Πύρρα και ο Κάλλιος (Δευκαλίων) ήταν στη μυθολογία οι μόνοι επιζώντες ενός μεγάλου κατακλυσμού, όπου τους δόθηκε η "Θεία" οδηγία να πετάξουν πέτρες πίσω στους και εκεί να αναγεννηθεί μια γενιά νέων ανθρώπων. Δικό μου καθήκον στο έργο είναι να κατευθύνω την κόρη μου, τον οικογενειακό μας φίλο, αλλά και το κοινό στο πως να γίνουν καλοί άνθρωποι και σωστοί πολίτες!
Η "δέσμευση" μου προς την Πύρρα είναι να υπηρετήσω με πίστη αυτά που πρεσβεύει και να τη δικαιώσω, ενώ στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα κοινό με το δικό μου χαρακτήρα!
Όπως είπε ένας φίλος, στο ρόλο μου είδε την ίδια την τράπεζα! Στις τράπεζες σε υποδέχονται σε ένα ωραίο φροντισμένο περιβάλλον, φοράνε καλά ρούχα, σου μιλάνε με ευγένεια, νιώθεις ότι νοιάζονται για εσένα και θέλουν να βοηθήσουν στο πρόβλημά σου, αλλά όταν δεν έχεις λεφτά να πληρώσεις τη δόση ή ξεχάσεις μια δόση και δεν έχεις διαβάσει καλά όλους τους όρους του συμβολαίου… εκεί σου δείχνουν το αληθινό τους πρόσωπο!
Πάντως ήταν μια πολύ ωραία πρόκληση για εμένα αυτός ο ρόλος.
Ο τίτλος "Δεσμώτης" παραπέμπει σε εγκλεισμό. Σε μια εποχή που παλεύουμε για ελευθερία λόγου και έκφρασης, από τι νιώθετε ότι παραμένουμε "δεσμώτες" σήμερα;
Σίγουρα είμαστε και θα είμαστε δεσμώτες του χρήματος, γιατί αυτό εξουσιάζει τα πάντα. Χωρίς να το επιλέγουμε όλη μας η ύπαρξη καθορίζεται από αυτό. Όσο για την ελευθερία του λόγου που αναφέρατε συμφωνώ ότι ακόμη παλεύουμε για αυτήν! Δυστυχώς είναι μια αλήθεια, δεν την έχουμε κατακτήσει. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά στις τελευταίες θέσεις της ελευθερίας του τύπου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Γενικότερα όμως, με όσα συμβαίνουν γύρω μας, η εποχή μας μοιάζει σαν να κάνουμε βήματα πίσω.
Αμφισβητούνται δικαιώματα που μετά από αγώνες, νομίζαμε ότι ήταν πλέον αυτονόητα. Για το πόσες ώρες θα δουλεύουμε, για το δικαίωμα στην άμβλωση, για την προστασία της 1ης κατοικίας και πολλά άλλα.
Τα όσα δε γίνονται στην Αμερική προκαλούν αυτή τη στιγμή ανησυχία..
Το "Παρατηρητήριο έμφυλων στερεοτύπων για γονείς - και όχι μόνο" ξεκίνησε από μια προσωπική ανάγκη ως μητέρα. Πόσο εύκολο είναι να αποδομήσει κανείς στερεότυπα που είναι "ριζωμένα" μέσα του πριν καν τα μεταφέρει στα παιδιά του;
Πριν κάνω παιδιά θεωρούσα ότι έχω λύσει μέσα μου τα θέματα με τα στερεότυπα, δεν φανταζόμουν καν να με απασχολούν, όπως λίγο πολύ όλοι θεωρούμε ότι έχουμε απογαλακτιστεί από την οικογένειά μας και τον τρόπο που μας μεγάλωσαν. Όταν όμως έκανα παιδιά ξεκίνησα μια καινούργια αναμέτρηση με το παρελθόν και με ότι ήταν εγγεγραμμένο μέσα μου από τα παιδικά μου χρόνια. Όταν έγινα λοιπόν μητέρα ενός κοριτσιού κι ενός αγοριού είδα πόσες αυτοματοποιημένες και φορεμένες σκέψεις μού ερχόντουσαν και πόσα στερεοτυπικά σχόλια άκουγα από τους γύρω μου, κι έτσι αποφάσισα να κάνω το Παρατηρητήριο, μια σελίδα για τα στερεότυπα, για να μοιραζόμαστε και με άλλους γονείς, όχι τόσο τα εξόφθαλμα, αλλά όσα έχουν ριζώσει υποσυνείδητα στη συμπεριφορά μας και όσα καθημερινά προσπερνάμε ενώ είναι εκεί και αφήνουν λάθος εντυπώσεις στα παιδιά μας.
Ποιο είναι το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα που έχετε λάβει από κάποιον γονέα στην ομάδα του Facebook;
Η αλήθεια είναι ότι τα περισσότερα μηνύματα που παίρνω είναι από γονείς που θέλουν να μοιραστούν κάτι το οποίο τους στενοχωρεί ή τους θυμώνει και δεν μπορούν να το μοιραστούν με τον περίγυρό τους. Κάτι ωραίο όμως που θυμάμαι ήταν μια φωτογραφία που μου έστειλαν από έναν έφηβο σε ένα χωριό της επαρχίας (γιατί παίζει ρόλο!) που τις Απόκριες πήγε το πρωί στο σχολείο ντυμένος Χιονάτη, γιατί έτσι ήθελε, και κανείς δεν του είπε να μην το κάνει.
Η μεγάλη τιμή για εμένα είναι που μου γράφουν ότι παίρνουν υλικό απ’τη σελίδα δασκάλες, καθηγήτριες, μεταπτυχιακές φοιτήτριες κ.α. Μια καθηγήτρια έδειξε τη σελίδα στους μαθητές της, ζητώντας τους να διαλέξουν ένα θέμα και να προτείνουν πώς θα μπορούσε αυτό να αλλάξει!
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι συχνά ένας χώρος τοξικότητας. Πώς καταφέρατε να διατηρήσετε το "Παρατηρητήριο" ως έναν ασφαλή χώρο γόνιμου διαλόγου;
Τη μία και μοναδική φορά, στις αρχές τις σελίδας, που πήγα να κάνω διαφήμιση, τρόμαξα με τα σχόλια που μου έγραφαν. Δεν ξαναέκανα χορηγούμενη ή κάτι τέτοιο. Το ίδιο ένιωσα και φέτος μετά από 2 χρόνια με μία ανάρτηση, που ο αλγόριθμος αποφάσισε να βγάλει "προς τα έξω", ίσως επειδή αναφερόντουσαν δύο μεγάλες εταιρείες. Θα ομολογήσω πως διαπίστωσα ότι δεν έχω γερό στομάχι, δεν άντεχα τα τόσο κακεντρεχή σχόλια. Ευτυχώς όμως, εκτός από τις δύο αυτές εξαιρέσεις, τα πράγματα κυλούν θετικά και κυρίως δημιουργικά. Στη σελίδα εμπλέκονται κυρίως όσες/οι ενδιαφέρονται για ένα γόνιμο διάλογο, μου στέλνουν υλικό και πράγματα που παρατηρούν για να τα μοιραστούμε και μέσα από όλο αυτό έχω γνωρίσει πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους. Ένα παράπονο που έχω είναι ότι το 89% των ακολούθων της σελίδας είναι γυναίκες. Δεν είναι κρίμα; Το τι στερεότυπα διαιωνίζονται στις επόμενες γενιές δεν θα έπρεπε να είναι κάτι που απασχολεί και τους μπαμπάδες;
Πώς αντιδράτε όταν το περιβάλλον (συγγενείς, δάσκαλοι) αναπαράγει στερεότυπα που εσείς προσπαθείτε να αποφύγετε στο σπίτι;
Ανάλογα με το θάρρος και την εγγύτητα που έχω μιλάω.
Και κυρίως μιλάω αν είναι τα παιδιά μου μπροστά, για να ακούσουν και να τους εντυπωθεί πως αυτό που μόλις ειπώθηκε δεν είναι σωστό, και καλό είναι να μην το αναπαράγουμε άλλο. Τώρα πια στα παιχνιδάδικα όταν πάμε να αγοράσουμε ένα δώρο και η/ο πωλήτρια/της με ρωτήσει για αγόρι ή κορίτσι, η κόρη μου γυρνάει αμέσως και μου γελάει πονηρά πριν καν απαντήσω κάτι.
Υπάρχει κάποιο "έμφυλο κλισέ" που σας δυσκόλεψε προσωπικά περισσότερο να καταπολεμήσετε στην ανατροφή των παιδιών σας;
Παρόλη την επαγρύπνιση και την αφοσίωση μου στο θέμα των στερεοτύπων, παλεύω καθημερινά να αντιμετωπίσω πολλές αυτοματοποιημένες μου σκέψεις. Για κάποιο λόγο (για ποιόν άραγε;!) περίμενα για παράδειγμα ότι η κόρη μου θα είναι πιο τρυφερή ή ότι θα διαβάζει πιο πολύ ή πιο εύκολα απ’ τον γιο μου ή ότι ο γιος θα είναι πιο ζωηρός. Και τα δύο γίνονται ανάποδα!
Εκεί που έχω δυσκολευτεί να επιβληθώ είναι τα ρούχα, αλλά δεν με έχουν δυσκολέψει τα παιδιά, με εμποδίζουν οι εταιρείες ρούχων που τα έχουν τόσο διαχωρισμένα. Τα κορίτσια καρδιές και λουλούδια και τα αγόρια από μικρά καταδικασμένα σε μουντά χρώματα. Τα κορίτσι "be happy and sweet", τα αγόρια "be brave".
Πιστεύετε ότι η ελληνική κοινωνία είναι έτοιμη να δεχτεί μια ουδέτερη ως προς το φύλο ανατροφή ή υπάρχει ακόμα έντονη αντίσταση;
Η ελληνική κοινωνία είναι πολύ συντηρητική ακόμη. Καμία φορά πάω κι εγώ να ξεγελαστώ επηρεασμένη από τον μικρόκοσμό μου ή τους ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόμαστε τις ίδιες ανησυχίες και ελπίδες μέσα από το Παρατηρητήριο. Μια φίλη θεατρολόγος αφιερώνει κάθε χρόνο ένα μάθημα στη θεατρική αγωγή για τα έμφυλα στερεότυπα. Οι αντιδράσεις που έχει εισπράξει από τους γονείς που φοβούνται ότι θα "μολύνει" τα μυαλά των παιδιών τους, ποικίλουν, ανάλογα με την περιοχή του σχολείου.. από μια political correct ευγενική παραίνεση να μη συνεχίσει το θέμα, έως απειλές, μέχρι και σπάσιμο αυτοκινήτου!
Επίσης σε ένα σεμινάριο σεξουαλικής αγωγής που παρακολούθησα, μας είπαν πως η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι ένα από τα θέματα που μπορεί να επιλέξει ένας/μία δάσκαλος/α στα εργαστήρια δεξιοτήτων σε κάποιες τάξεις του δημοτικού. Στην πράξη κανείς δεν τα επιλέγει ποτέ. Η ίδια ομιλήτρια, ούσα και δασκάλα, το δοκίμασε να μιλήσει στην τάξη της και οι αντιδράσεις που δέχθηκε από τους γονείς ήταν πολλές. Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο.
Ως ηθοποιός, βλέπετε τα έμφυλα στερεότυπα να επιβιώνουν ακόμα στους ρόλους που γράφονται για γυναίκες;
Θέλετε να μιλήσουμε για την τηλεόραση που μπαίνει πιο εύκολα σε όλα τα σπίτια και τη χαζεύουν και μικρά παιδιά; Αμέτρητα σήριαλ εποχής, όπου η εικόνα της γυναίκας είναι αυτή που χρόνια τώρα προσπαθούμε να αφήσουμε πίσω. Οι γυναίκες στο σπίτι, μαγειρεύουν και φροντίζουν την οικογένεια, οι άντρες στη δουλειά, οι γυναίκες δεν μιλάνε πολύ, ανέχονται τις φωνές, το ξύλο, είναι καταπιεσμένες και υπομένουν τη μοίρα τους. Κάποια στιγμή άρχισα να καταγράφω τι ατάκες λέγονται αυτή τη στιγμή στα σήριαλ "μην κλαις σαν γυναικούλα", "παντρέψου μη μείνεις γεροντοκόρη", "και τι να κάνουμε που σε απάτησε, άντρας είναι" κτλ. Φέρνω στο μυαλό μου κάποια σήριαλ που παίζονται αυτή τη στιγμή με σύγχρονες γυναίκες, αλλά κι εκεί για παράδειγμα όλοι οι διευθυντές και ισχυροί του έργου είναι άντρες. Αν η διευθύντρια είναι γυναίκα, θα πρέπει σεναριακά, να της δοθεί κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Παρατηρήστε το! Να είναι πολύ σκληρή, αδυσώπητη, πληγωμένη από τη ζωή ή εκκεντρική, πολύ ανεξάρτητη και εξαίρεση αν τυχόν δεν θέλει να κάνει οικογένεια. Σπάνια να είναι απλώς σε μια θέση ισχύος, ως κάτι σύνηθες, και η ιστορία να εκτυλίσσεται από εκεί και πέρα.
Μπορεί το θέατρο να λειτουργήσει ως εργαλείο εκπαίδευσης για την κατάρριψη των προκαταλήψεων;
Ναι, μπορεί, όταν οι δημιουργοί της παράστασης έχουν την επιθυμία και την ικανότητα να το κάνουν. Το θέατρο δημιουργεί κόσμους, παρασύρει το κοινό σε μια ετεροτοπία, έχει την προσοχή των θεατών και επιδρά στα συναισθήματα και την σκέψη τους. Μπορεί αν όχι να αποδομήσει στερεότυπα και προκαταλήψεις, τουλάχιστον να τα κλονίσει.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδια σας;
Αυτή τη στιγμή τρέχουν δύο παραγωγές της ομάδας μας, ο "Δεσμώτης" και "οι Κάλπηδες" του Στρατή Μυριβήλη, που παρουσιάζεται για 3η χρονιά. Από εκεί και πέρα σχεδιάζουμε ένα project για το καλοκαίρι.
