Η Λυσάνδρα Αναστασοπούλου μιλάει στο madamefigaro.gr ίγο πριν ανέβει στη σκηνή η παράσταση Περσεφόνη που σκηνοθετεί.
Μια από τις πιο συγκλονιστικές ποιητικές φωνές του 20ού αιώνα αναμετριέται με τον αρχαίο μύθο και τον μεταμορφώνει σε σύγχρονο υπαρξιακό κάλεσμα. Η "Περσεφόνη" του Γιάννη Ρίτσου δεν είναι απλώς μια αναβίωση της μυθολογικής μορφής· είναι μια βαθιά, ανθρώπινη εξομολόγηση για το φως και το σκοτάδι, την απώλεια και την επιστροφή, τη μνήμη και την αναγέννηση.
Η ηρωίδα δεν είναι πλέον μόνο κόρη της Δήμητρας και βασίλισσα του Κάτω Κόσμου — είναι η σύγχρονη γυναίκα, ο άνθρωπος που βιώνει τον διχασμό ανάμεσα στην αθωότητα και τη γνώση, την ελευθερία και τον εγκλωβισμό, τη ζωή και τον θάνατο. Έρωτας και θάνατος -δίδυμα αδέλφια- αποδομούν το ανθρώπινο "Εγώ” και το αφήνουν γυμνό δίνοντας υπόσταση στην ανυπαρξία και φωνή σε ό,τι δύσκολα ειπώνεται.
Όλα αυτά αποτυπώνονται μέσα από το χορό, σε μια παράσταση που σκηνοθετεί η Λυσάνδρα Αναστασοπούλου.
Γιατί επέλεξες τη συγκεκριμένη "Περσεφόνη" του Γιάννη Ρίτσου για τη σκηνοθετική σου επιστροφή;
Η "Περσεφόνη" του Γιάννη Ρίτσου ανήκει στην ποιητική σύνθεση Τέταρτη Διάσταση, ένα έργο που πάντα με συγκινούσε βαθιά. Δεν είναι απλώς μια επαναπροσέγγιση ενός μύθου· είναι μια υπαρξιακή κατάδυση στον χρόνο, στη μνήμη και στη σχέση ζωής και θανάτου. Για εμένα με έργα σαν αυτό που ανοίγουν τα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης είναι ευχήν έργον να ασχολείται κανείς. Η Περσεφόνη είναι μια μορφή που κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους – στο σκοτάδι και στο φως. Αυτή η διαδρομή, αυτή η μετάβαση ανάμεσα σε "διαστάσεις" της εμπειρίας, είναι κάτι που νιώθω ότι αφορά βαθιά και τον σύγχρονο άνθρωπο.
Η πρεμιέρα έχει οριστεί την 1η Μαΐου, ημέρα γέννησης του ποιητή. Τι σημαίνει για εσένα αυτός ο συμβολισμός;
Η 1η Μαΐου είναι η ημέρα γέννησης του Γιάννης Ρίτσος, και αυτό από μόνο του έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Είναι σαν η παράσταση να λειτουργεί ως ένας φόρος τιμής στη φωνή του ποιητή. Ταυτόχρονα όμως, η Πρωτομαγιά είναι και μια ημέρα που συνδέεται με την άνοιξη και την αναγέννηση. Κι αυτό ταιριάζει βαθιά με τον μύθο της Περσεφόνης: την επιστροφή από τον κάτω κόσμο στο φως. Έτσι, η ημερομηνία της πρεμιέρας αποκτά έναν διπλό συμβολισμό — ποιητικό και μυθολογικό. Τέλος, η πρωτομαγιά είναι μία μέρα αντίστασης, αγώνα και διεκδικήσεων. Ειδικά στις μέρες μας που μοιάζουν όσα κερδήθηκαν κάποτε να έχουν ανακληθεί, μέσω της αφιέρωσης της παράστασης στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο είναι ίσως ωφέλιμο να αναφερθούμε και στον πολιτικό όν Γιάννη Ρίτσο μιας και η ζωή και το έργο του ταυτίστηκαν με τον αγώνα του ενάντια στην αδικία και την εξουσία. Άλλωστε ήταν ένας εξέχον καλλιτέχνης που ως αγωνιστής δεν διαχώρισε ποτέ την τέχνη του από την μοίρα του λαού του.
Εκτός από τη σκηνοθεσία, υπογράφεις και τη δραματουργία. Ποιες ήταν οι κύριες παρεμβάσεις σου στο κείμενο για να αποκτήσει θεατρική οντότητα;
Το κείμενο του Ρίτσου είναι βαθιά ποιητικό και εσωτερικό. Η βασική μου πρόθεση στη δραματουργία ήταν να μεταφέρω αυτή την εσωτερικότητα στη σκηνή, χωρίς να χαθεί η ποιητική του δύναμη. Οι παρεμβάσεις μου επικεντρώθηκαν κυρίως στη ρυθμική δομή, στη δημιουργία σκηνικών "αναπνοών" μέσα στον λόγο και στη σύνδεση του ποιητικού μονολόγου με τον σύγχρονο χορό. Προσπάθησα δηλαδή να δημιουργήσω έναν θεατρικό χώρο όπου ο λόγος, ο χορός και η σιωπή να λειτουργούν ως ισότιμα στοιχεία αφήγησης. Ήμουν ιδιαίτερα τυχερή γιατί είχα στο πλάι μου τους υπέροχους καλλιτέχνες -χορευτές, την Ελένη Κόντζιλα και τον Αλέξιο Έντμαν, οι οποίοι δημιούργησαν πανέμορφες χορογραφίες πάνω στις εξαίσιες μουσικές συνθέσεις του Γρηγόρη Πολύζου. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων για όλη την ομάδα.
Γιατί θεωρείς ότι η "Περσεφόνη" είναι πιο επίκαιρη από ποτέ σε έναν κόσμο "γεμάτο αβεβαιότητα";
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος βιώνει έντονα την αβεβαιότητα – κοινωνικά, υπαρξιακά, ακόμη και επιστημονικά. Παρά την τεχνολογική πρόοδο, τα μεγάλα ερωτήματα παραμένουν: τι είναι ο χρόνος, τι σημαίνει ζωή, τι σημαίνει θάνατος. Η Περσεφόνη, όπως την προσεγγίζει ο Ρίτσος, κινείται μέσα σε αυτή την οριακή περιοχή. Σαν να βρίσκεται σε μια άλλη "διάσταση" της εμπειρίας. Είναι ενδιαφέρον ότι ακόμη και σύγχρονα πεδία θετικών επιστημών ανοίγουν σήμερα ερωτήματα για τη φύση της πραγματικότητας και του χρόνου και των διαστάσεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Περσεφόνη γίνεται ένα σύμβολο μεταμόρφωσης: μας θυμίζει ότι κάθε σκοτάδι μπορεί να είναι και μια φάση μετάβασης προς ένα νέο φως.
Σκηνοθετείς το κείμενο ενός άνδρα ποιητή για μια εμβληματική γυναικεία μορφή. Πώς η δική σου γυναικεία εμπειρία και ευαισθησία "μετέφρασε" τις λέξεις του Ρίτσου, ώστε να αναδείξεις πτυχές της Περσεφόνης που ίσως μόνο μια γυναίκα θα μπορούσε να διακρίνει και να αισθανθεί;
Ο Γιάννης Ρίτσος είχε μια βαθιά ευαισθησία απέναντι στις γυναικείες μορφές του μύθου. Παρ’ όλα αυτά, κάθε εποχή και κάθε δημιουργός φέρνει τη δική του εμπειρία στην ανάγνωση ενός κειμένου. Ως γυναίκα δημιουργός, με ενδιέφερε να αναδείξω την εσωτερική φωνή της Περσεφόνης – όχι μόνο ως κόρη, σύζυγο ή μυθολογική φιγούρα, αλλά ως μια συνείδηση που αφυπνίζεται μέσα από την εμπειρία της καθόδου και της επιστροφής. Για μένα, η Περσεφόνη δεν είναι θύμα του μύθου της· είναι μια γυναίκα που μέσα από το σκοτάδι αποκτά γνώση και αυτογνωσία.
Πώς βιώνεις την ταυτότητα της γυναίκας δημιουργού μέσα στον χώρο της τέχνης σήμερα;
Για μένα, το να δημιουργεί μια γυναίκα σήμερα σημαίνει πρώτα απ’ όλα να επιτρέπει στον εαυτό της να εκφράζεται μέσα από τις βαθύτερες ποιότητες του θηλυκού. Να δημιουργεί όχι μιμούμενη απαραίτητα ήδη υπάρχοντα πρότυπα, αλλά φέρνοντας στο φως τις "θηλυκές αρχές" της δημιουργίας: τη διαίσθηση, την ενσυναίσθηση, την κυκλικότητα της ζωής, τη σύνδεση με τη φύση και τον εσωτερικό κόσμο. Για πολλά χρόνια αυτές οι ποιότητες δεν αναγνωρίζονταν ως κεντρικές μέσα στον καλλιτεχνικό λόγο. Σήμερα όμως φαίνεται να ανοίγει ένας νέος χώρος όπου αυτή η διαφορετική ευαισθησία μπορεί να εκφραστεί πιο ελεύθερα. Μια δημιουργία που δεν βασίζεται μόνο στη λογική ή στην επιβολή, αλλά και στη βαθιά εσωτερική ακρόαση. Σε αυτό το πλαίσιο, η μορφή της Περσεφόνης — όπως αναδύεται μέσα από την Τέταρτη Διάσταση του Γιάννη Ρίτσου — γίνεται ένα ισχυρό σύμβολο. Είναι μια μορφή που κινείται ανάμεσα στο σκοτάδι και στο φως, στον κάτω κόσμο και στη γη, εκφράζοντας ακριβώς αυτή τη βαθιά θηλυκή σοφία της μετάβασης και της αναγέννησης. Και ίσως αυτή η σοφία είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ, όχι μόνο στην τέχνη αλλά και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Info:
Στο Μουσείο Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Θόλου 5 Αθήνα
Προπώληση: TICKET SERVICES, Εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα
Τηλέφωνο κρατήσεων: 2107234567
Σκηνοθεσία/Δραματουργία: Λυσάνδρα Αναστασοπούλου
Χορογραφίες: Ελένη Κόντζιλα & Αλέξιος Έντμαν
Μουσική σύνθεση: Γρηγόρης Πολύζος
Κουστούμια: Ειρήνη Χρανιώτη
Σκηνογραφία: Ιωάννης Καρράς
Αφήγηση: Άρης Πλιός
Σολίστ πιάνο: Νίκος Φλόκας
Άρπα: Λάζαρος Κατσίπης
Κιθάρα: Νίκος Αποστολόπουλος
Στο ρόλο της Περσεφόνης: Λυσάνδρα Αναστασοπούλου
Χορευτές: Ελένη Κόντζιλα & Αλέξιος Έντμαν
