Στον Α’ και στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, η μόδα ακολούθησε τις εξελίξεις. Τώρα, τη βλέπουμε να το κάνει ξανά, από τη ρώσικη εισβολή στην Ουκρανία κι έπειτα. Με την κρίση στη Μ. Ανατολή να κλιμακώνεται, θα αλλάξει ξανά ο τρόπος που ντυνόμαστε;
Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος κατάφερε μία ριζική αλλαγή στην κοινωνία. Πριν το 1914, οι Σουφραζέτες διεκδικούσαν γυναικεία δικαιώματα που στις αρχές του 20ου αιώνα δεν ήταν αυτονόητα. Πάλεψαν και πολεμήθηκαν σκληρά, οι νίκες τους όμως υπήρξαν μεγάλες. Η κοινωνία προχωρούσε μπροστά και οι Σουφραζέτες με τις ομπρέλες και τις βελόνες πλεξίματος στα χέρια είχαν δώσει την πρώτη, ισχυρή ώθηση. Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος, όμως, ήταν εκείνος που μετατόπισε τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία με τον πιο βίαιο, αλλά και καθοριστικό τρόπο.
Ο Μεγάλος πόλεμος και η μεγάλη αλλαγή
Με τους άνδρες να βρίσκονται στα χαρακώματα, οι γυναίκες κλήθηκαν να τους αντικαταστήσουν σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής και κυρίως στην εργασία. Με εξαίρεση τις νοσοκόμες που φορούν στολή, οι υπόλοιπες γυναίκες πηγαίνουν με τα καθημερινά ρούχα τους στη δουλειά. Οι μακριές φούστες και τα μεσοφόρια τις εποχής κινδύνευαν να μπλεχτούν στα βαριά μηχανήματα και τις σκαλωσιές. Και έτσι, για πρώτη φορά, βλέπουμε το μήκος της φούστας να φτάνει λίγο πιο πάνω από τον αστράγαλο.
Διαβάστε Επίσης
Οι μεγάλες βιομηχανίες εφοδιάζουν τις εργαζόμενές τους τα παντελόνια και ολόσωμες φόρμες, ενώ η Burberry ανταποκρίνεται στην ανάγκη για ένα στρατιωτικό πανωφόρι παντός καιρού. Η καμπαρντίνα γεννιέται και φοριέται και εκτός πεδίου μάχης και από τις γυναίκες. Τα εντυπωσιακά κοσμήματα μπαίνουν πίσω στη μπιζιουτιέρα, καθώς δεν είναι αποδεκτό να φοριούνται σε καιρό πολέμου, όμως καρφίτσες και διακριτικά κολιέ και σκουλαρίκια δίνουν λίγη από τη λάμψη τους στη γκρίζα εποχή.
Φωτογραφία: Courtesy of Burberry
Στο Παρίσι, μία γυναίκα που θ’ αλλάξει τον κόσμο, σταματάει να φτιάχνει καπέλα και ελλείψει άλλου υφάσματος φτιάχνει σπορ αμάνικα φορέματα από τα τόπια για τις φανέλες που φορούσαν οι τζόκεϊ. Είναι η Coco Chanel και όλες θέλουν να γίνουν σαν κι αυτή. Το τέλος του πολέμου άφησε την Ευρώπη να αιμορραγεί και στοίχισε τη ζωή σε περίπου 20 εκατομμύρια ανθρώπους.
H αντίληψη ότι η ζωή είναι μικρή σμιλεύει τη νέα μεταπολεμική γυναίκα που έχει χάσει αγόρια, συζύγους, πατέρες, αδερφούς και γιούς. Μια γυναίκα με ανδρόγυνο στιλ που είναι έτοιμη να μπει στα roaring 20’s με ένα ριχτό flapper φόρεμα που τις επιτρέπει να ξορκίζει τη μαυρίλα με χορό μέχρι τελικής πτώσης.
Utility Clothing Scheme
Με τις κυβερνήσεις να έχουν επιβάλλει περιορισμούς στο νάιλον, το μαλλί, το δέρμα και το μετάξι, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ωθεί τις γυναίκες να γίνουν ευρηματικές. Ράβουν φορέματα από κουρτίνες, πανωφόρια από κουβέρτες, στολίζουν τις φούστες τους με κορδέλες, φτιάχνουν πάτσγουορκ, φορούν χοντρά παπούτσια, ενώ το μήκος της φούστας έχει πλέον φτάσει ως το γόνατο. Τα γυναικεία περιοδικά γεμίζουν με συμβουλές μεταποίησης και όλες μαζί, εκτός από το να μεταμορφώνουν για ακόμα μία φορά την γκαρνταρόμπα τους σε πρακτική, πλέκουν "τη φανέλα του στρατιώτη”.
Διαβάστε Επίσης
Στη Μ.Βρετανία η κυβέρνηση επιβάλλει περιορισμούς προκειμένου να ενισχύσει την πολεμική της δύναμη. Το μετάξι και το νάιλον διατίθενται αποκλειστικά για την κατασκευή αλεξίπτωτων, το δέρμα περιορίστηκε. Έτσι, δημιουργείται ένα σύστημα διανομής κουπονιών για ρούχα ανά έτος. Το Βρετανικό Συμβούλιο Εμπορίου έχει μια λαμπρή ιδέα. Προσεγγίζει μερικούς από τους κορυφαίους σχεδιαστές και τους αναθέτει το σχεδιασμό μίας ολοκληρωμένης, πρακτικής γκαρνταρόμπας, με τη χρήση όσο το δυνατόν λιγότερων υλικών.
Φωτογραφία: LOC's Public Domain Archive
Η σειρά Utility με την ετικέτα CC41, δηλαδή Civilian Clothing 1941, η οποία και καθόριζε την τιμή που θα πωλούνταν το τελικό προϊόν διέθετε ρούχα σε μίνιμαλ γραμμές τα οποία εμπνέουν τους σχεδιαστές μέχρι και σήμερα. Ολόσωμες φόρμες, τα λεγόμενα siren suits, στενά σακάκια και φούστες σε ίσια γραμμή - το ταγιέρ παγιώνεται -, τσέπες παντού. Μετά το τέλος του πολέμου, το utility clothing θα έδινε τη θέση του στο New Look του Christian Dior, όμως η μόδα θα κρατούσε για πάντα τους ενδυματολογικούς του κώδικες.
Οι ταξιαρχίες της Prada και της Max Mara
Για τη συλλογή FW 23 η Muccia Prada και o Raf Simons δημιούργησαν στολές και τις κέντησαν με φροντίδα, αγάπη και τρισδιάστατα λουλούδια. Με τον τίτλο "Taking Care” η Prada παρουσίασε μία συλλογή που είχε σαφή μιλιτέρ διάθεση, δίχως να αναπαράγει κανένα στιλιστικό κλισέ του στρατιωτικού στιλ, αντίθετα, χρησιμοποίησε την αισθητική γλώσσα του βραδινού ενδύματος. Έκανε τα νυφικά, "σύμβολα του έρωτα”, όπως τα ονομάζει το σχεδιαστικό δίδυμο, καθημερινό ένδυμα, τα μετέτρεψε σε φούστες και τα σέταρε με πουλόβερ. Έφτιαξε πανωφόρια που νιώθεις ότι σε προστατεύουν από κάθε κακό και μετέτρεψε τις αιχμηρές γωνίες από απειλητικό σύμβολο, σε σύμβολο δύναμης και αντίστασης.
"Για μένα, το πραγματικό νόημα αυτού που κάνουμε είναι να δώσουμε σημασία στην καθημερινότητα. Η καθημερινή ζωή αξίζει όμορφα πράγματα. Γιατί κάθε μέρα της ζωής μετράει", είχε δηλώσει σχετικά με τη συλλογή η Miuccia Prada. Η εξέλιξη της σύρραξης, που τείνουμε να ξεχνάμε ότι συνεχίζεται, καθόρισε την πορεία της επόμενης χειμερινής συλλογής της Prada που αφουγκράζεται, τα τελευταία χρόνια, με εξαιρετική συνέπεια την κοινωνία.
"Army of women” ήταν επίσης ο τίτλος της συλλογής SS24 της Max Mara. Mε έμπνευση από τα Land Girls, δηλαδή τις εργάτριες της γης που αντικατέστησαν τους άντρες στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, έχει στο επίκεντρό της το utility. Καμπαρντίνες και army jackets, siren suits σε ροζ ή κίτρινο αλλά και γήινες αποχρώσεις όπως της άμμου, κοντά ολόσωμα multipocket σορτς και παντελόνια ιππασίας, σαλοπέτες και μαύρα βραδινά φορέματα με τσέπες στο μπούστο.
Η μόδα σε εμπόλεμη κατάσταση
Μετά την πρώτη πολεμική σύρραξη στην ευρωπαϊκή γειτονιά, η μόδα έδειξε την ξεκάθαρη τάση της για απλότητα και πρακτικότητα. Οι καλοκαιρινές συλλογές του 2023 διαπνέονταν από αυτή τη λογική. Μετά και την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, η οποία οδήγησε στην κλιμάκωση της κατάστασης στη Μ. Ανατολή που βιώνουμε μέχρι και σήμερα, η μόδα συντονίστηκε πλήρως με το εύθραυστο γεωπολιτικό σκηνικό.
Για την Άνοιξη/Καλοκαίρι 2026, αυτή η ευρύτερη πολιτισμική μετατόπιση συμπυκνώθηκε σε ένα κομμάτι που προκάλεσε συζητήσεις: την ποδιά. Στη συλλογή της Miu Miu αποτέλεσε κεντρικό μοτίβο, ενώ παραλλαγές της εμφανίστηκαν επίσης στις πασαρέλες των Fendi και Louis Vuitton. Κάποιοι έσπευσαν να τη διαβάσουν ως οπισθοδρομικό σύμβολο, συνδέοντάς τη με παρωχημένες αναπαραστάσεις της γυναικείας ταυτότητας.
Στην πραγματικότητα η ποδιά επανήλθε ως σχόλιο πάνω στη φροντίδα, την εργατικότητα, την προσφορά και την αξία της καθημερινής χειρονομίας, μια συνειδητή επανανοηματοδότηση ενός οικείου αντικειμένου. Παράλληλα, σε Prada, Akris και Bottega Veneta, οι ολόσωμες φόρμες κινήθηκαν σε μια άλλη κατεύθυνση. Με αναφορές στη στολή εργασίας και διακριτικές μιλιταριστικές αποχρώσεις, πρότειναν ένα σύγχρονο υβρίδιο: πειθαρχημένη γραμμή, λειτουργικότητα και καθαρή κομψότητα. Ένα casual ντύσιμο που δεν απαρνείται τη δύναμή του, αλλά τη μεταφράζει σε πρακτικότητα με αισθητική ακρίβεια.
Δεν έλειψαν φυσικά και οι σαφείς μιλιταριστικές αναφορές. Το πιο αναγνωρίσιμο στρατιωτικό τζάκετ της ιστορίας κάνει δυνατή επιστροφή. Στην παραδοσιακή του εκδοχή σε Kenzo και Alexander McQueen, εντελώς αποδομημένο στην Dilara Findikoglu και με δανδική αισθητική στην Ann Demeulemeester, το napoleon jacket απηχεί το εκρηκτικό διεθνές γεωπολιτικό σκηνικό.
Prada Once More
Την ίδια ώρα που η κρίση στη Μ. Ανατολή μαίνεται μετά την επίθεση ΗΠΑ - Ισραήλ κατά του Ιράν, διεξάγονται στην Ευρώπη οι Εβδομάδες μόδας για τη σεζόν Φθινόπωρο/ Χειμώνας 2026-27. Οι Miuccia Prada και Raf Simons, έχοντας πάντα επίγνωση της επικαιρότητας, βάσισαν τη συλλογή της Prada για τον επόμενο χειμώνα στην ιδέα του layering και της ελαχιστοποίησης του περιττού. Δεν πρόκειται απλώς για αισθητική επιλογή, αλλά για μια έκφραση λιτότητας που μοιάζει να απαντά στις συνθήκες όπου η υπερκατανάλωση και η επιδερμική φλυαρία της μόδας μοιάζουν ξένες απέναντι στον κόσμο όπως αυτός διαμορφώνεται σήμερα.
Ένα εξίσου δυνατό και παρόμοιο κοινωνικό σχόλιο έκαναν και με την ανδρική συλλογή του brand στην αντίστοιχη Εβδομάδα Μόδας που προηγήθηκε της παρουσίασης της γυναικείας σειράς. Αντί για άψογα, λείο tailoring, τα looks στη συλλογή είχαν σκισίματα, λεκέδες και πατίνα χρόνου. Οι φθορές εδώ λειτουργούν ως σημάδια ιστορίας, υπενθυμίζοντας ότι τα ρούχα είναι αντικείμενα ζωής που κουβαλούν τα δικά μας βιώματα και καθρεφτίζουν την πραγματικότητα που βιώνουμε, μια πραγματικότητα με ανασφάλεια, δυστοπικές τάσεις και ένταση.
Μπορεί ακόμα και αυτή τη στιγμή να φαίνεται πως η κατάσταση δεν θα έχει αντίκτυπο στις ζωές μας, πως ο πόλεμος είναι μακριά και πως οι καιροί έχουν αλλάξει, δεν θα βρεθούμε ποτέ να ψωνίζουμε ρούχα με κουπόνια, όπως οι Βρετανίδες με τη σειρά Utility. Όμως, ο πόλεμος, που είναι πάντα πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε, έχει πάντοτε επιπτώσεις κι ας είναι διαφορετικές οι συνθήκες. Η πορεία του κόσμου μας θα επηρεάσει σίγουρα τον τρόπο που ντυνόμαστε, γιατί πριν από αυτό, θα επηρεάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε.
