Η Zendaya και τα αρχαία σκουλαρίκια των 3.000 ετών | Ποια είναι τα όρια της μόδας όταν ακουμπά την Ιστορία;
Φωτογραφία: Shane Anthony Sinclair / Stringer / Getty Images / Ideal Image
Η εμφάνιση της Zendaya με σκουλαρίκια κατασκευασμένα από αρχαία ιρανικά αντικείμενα δεν προκάλεσε μόνο αντιδράσεις, άλλα άνοιξε τη συζήτηση για το αν η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να μετατρέπεται σε fashion statement.
Η μόδα αγαπά την ιστορία. Την αντιγράφει, τη δανείζεται, τη μεταφράζει και την επανασυστήνει συνεχώς μέσα από νέες συλλογές. Σχεδιαστές ανατρέχουν σε αρχαίους πολιτισμούς, σε μουσειακά αρχεία και σε έργα τέχνης εδώ και δεκαετίες. Υπάρχει όμως μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην έμπνευση και στη χρήση του ίδιου του ιστορικού αντικειμένου ως αξεσουάρ. Αυτή η γραμμή έγινε πιο ορατή από ποτέ χάρη σε μια εμφάνιση της Zendaya στο πλαίσιο της προώθησης της νέας ταινίας του Christopher Nolan, "Οδύσσεια".
Η ηθοποιός, που υποδύεται τη θεά Αθηνά στη νέα κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον Βρετανό σκηνοθέτη, εμφανίστηκε σε photocall της ταινίας στο Λονδίνο φορώντας ένα ζευγάρι χρυσά σκουλαρίκια τα οποία δεν ήταν μια σύγχρονη δημιουργία υψηλής κοσμηματοποιίας. Αντίθετα, αποτελούν αντικείμενα που αποδίδονται στον περίφημο θησαυρό του Ziwiye, ένα σύνολο ευρημάτων του 7ου αιώνα π.Χ. που ανακαλύφθηκε στο βορειοδυτικό Ιράν και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις της περιοχής.
Διαβάστε Επίσης
Στο βωμό του method dressing
Η Zendaya είναι από τις "ιέρειες" του method dressing, δηλαδή την πρακτική όπου οι εμφανίσεις των σταρ σε κόκκινο χαλί και press tour αντανακλούν τον χαρακτήρα, την αισθητική ή την ατμόσφαιρα του φιλμ που προωθούν. Μαζί με τον επί χρόνια στιλίστα της, Law Roach, έχουν δημιουργήσει (πλέον) θρυλικές εμφανίσεις για το κόκκινο χαλί της εκάστοτε πρεμιέρας ταινίας στην οποία πρωταγωνιστεί η ηθοποιός. Η "Οδύσσεια", το ομηρικό έπος που με το παγκόσμιο στίγμα, ήταν αναμενόμενο να αποτελέσει για το δίδυμο ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και να μετατρέψει το press tour της ταινίας σε ένα στιλιστικό homage στην αρχαιότητα.
Η εικόνα της Zendaya με τα δισκοειδή σκουλαρίκια στην αρχή έκανε τον γύρο του κόσμου ως μία ακόμη εντυπωσιακή εμφάνιση. Σύντομα όμως απέκτησε χαρακτήρα viral, όχι όμως με θετικό πρόσημο, καθώς πολλοί αρχαιολόγοι και ιστορικοί της τέχνης αναρωτήθηκαν αν ένα αντικείμενο σχεδόν τριών χιλιάδων ετών μπορεί να μετατρέπεται σε αξεσουάρ ενός press tour.
Από το μουσείο στο κόκκινο χαλί
Τα συγκεκριμένα αντικείμενα ανήκουν στη Barron London, μια γκαλερί του Mayfair που ειδικεύεται σε ιστορικά έργα τέχνης και σπάνια αντικείμενα. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωσή της, αγοράστηκαν το 2025 από τον Βρετανό κοσμηματοπώλη Glenn Spiro, διαθέτουν τεκμηριωμένη προέλευση και η κατοχή τους είναι απολύτως νόμιμη σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Η νομιμότητα, όμως, δεν ήταν ποτέ το επιχείρημα όσων αντέδρασαν.
Αυτό που προκάλεσε τη μεγαλύτερη συζήτηση ήταν το κατά πόσο ένα αρχαιολογικό εύρημα μπορεί να απογυμνώνεται από το ιστορικό και πολιτισμικό του βάρος προκειμένου να λειτουργήσει ως ακόμη ένα στοιχείο styling. Η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης Sussan Babaie με δηλώσεις της στον Guardian χαρακτήρισε την εικόνα σοκαριστική, επισημαίνοντας ότι αντικείμενα με τόσο ισχυρό συμβολισμό δεν δημιουργήθηκαν ποτέ για να λειτουργούν ως κοσμήματα σε ένα κόκκινο χαλί, αλλά αποτελούν μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η παρατήρηση αυτή έχει ενδιαφέρον γιατί μεταφέρει τη συζήτηση μακριά από τη Zendaya. Το πρόσωπό της λειτουργεί περισσότερο ως αφορμή παρά ως επίκεντρο. Το πραγματικό ερώτημα αφορά ολόκληρη τη βιομηχανία της μόδας, η οποία τα τελευταία χρόνια δείχνει να αναζητά διαρκώς το πιο σπάνιο, το πιο αυθεντικό και το πιο εντυπωσιακό αντικείμενο που θα δημιουργήσει την επόμενη viral εικόνα.
Διαβάστε Επίσης
Η εποχή της απόλυτης αυθεντικότητας
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια οι συλλέκτες vintage, τα αρχειακά κομμάτια των μεγάλων οίκων και οι δημοπρασίες ιστορικών ενδυμάτων γνωρίζουν πρωτοφανή άνθηση. Στον κόσμο της πολυτέλειας η αυθεντικότητα έχει αποκτήσει σχεδόν μεγαλύτερη αξία από την καινοτομία.
Ένα φόρεμα που δημιουργήθηκε πριν από πενήντα χρόνια έχει σήμερα μεγαλύτερο συμβολικό βάρος από ένα ολοκαίνουργιο couture σχέδιο. Μια Birkin της δεκαετίας του '90 θεωρείται πιο επιθυμητή από πολλές νέες κυκλοφορίες. Οι συλλέκτες αναζητούν αντικείμενα με ιστορία, ενώ οι οίκοι μόδας επενδύουν όλο και περισσότερο στην ίδια τους την κληρονομιά.
Η εικόνα της Zendaya με τα αρχαία σκουλαρίκια λοιπόν, αποτελεί ίσως το πιο ακραίο παράδειγμα μιας τάσης που βλέπουμε να εξελίσσεται εδώ και χρόνια, όπου η ιστορία μετατρέπεται σε στοιχείο αφήγησης της πολυτέλειας. Όσο πιο μοναδικό είναι ένα αντικείμενο, τόσο μεγαλύτερη η επικοινωνιακή του δύναμη. Το ερώτημα είναι αν αυτή η λογική μπορεί να φτάσει μέχρι τα αρχαιολογικά ευρήματα ή αν κάπου εκεί η μόδα οφείλει να κάνει ένα βήμα πίσω.
Η μόδα έχει ξαναβρεθεί μπροστά σε αυτό το δίλημμα
Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα αντικείμενο με τεράστια ιστορική ή συμβολική αξία προκαλεί αντιδράσεις όταν περνά στον κόσμο της μόδας. Το 2022, η Kim Kardashian φόρεσε στο Met Gala το αυθεντικό φόρεμα της Marilyn Monroe, ένα από τα πιο εμβληματικά κομμάτια της αμερικανικής ποπ κουλτούρας. Παρότι το φόρεμα φυλασσόταν υπό αυστηρές συνθήκες και οι ιδιοκτήτες του διαβεβαίωσαν ότι δεν υπέστη φθορά, ιστορικοί μόδας, συντηρητές και μουσειολόγοι αντέδρασαν έντονα. Για πολλούς, το ζήτημα δεν ήταν η κατάσταση του φορέματος αλλά το γεγονός ότι ένα αντικείμενο μοναδικής ιστορικής αξίας χρησιμοποιήθηκε ξανά για να δημιουργήσει μια εντυπωσιακή εικόνα.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να επαναλαμβάνεται και σήμερα. Μόνο που αυτή τη φορά η συζήτηση μεταφέρεται ακόμη πιο πίσω στον χρόνο. Δεν μιλάμε για ένα εμβληματικό couture φόρεμα ή για ένα διάσημο κόσμημα του περασμένου αιώνα. Μιλάμε για αντικείμενα που δημιουργήθηκαν σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια πριν και συνδέονται με έναν πολιτισμό που αποτελεί κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας.
Η μόδα πάντοτε συνομιλούσε με την τέχνη. Συνομιλούσε με τη γλυπτική, τη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική και την αρχαιολογία. Από τις συλλογές του Yves Saint Laurent εμπνευσμένες από τον Mondrian μέχρι τις αναφορές του John Galliano στην αρχαία Αίγυπτο, η δημιουργική συνομιλία με την ιστορία υπήρξε πάντα ένα από τα πιο γόνιμα πεδία της. Η διαφορά βρίσκεται στο ότι στις περισσότερες περιπτώσεις οι σχεδιαστές δημιουργούσαν κάτι καινούργιο, δεν χρησιμοποιούσαν το ίδιο το ιστορικό αντικείμενο.
Πού τελειώνει η έμπνευση και πού αρχίζει η ευθύνη;
Η Zendaya θεωρείται σήμερα μία από τα σημαντικότερα fashion icons παγκοσμίως. Κάθε της εμφάνιση αναλύεται μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και κάθε επιλογή της μετατρέπεται αυτόματα σε είδηση. Όταν λοιπόν φορά αντικείμενα που χρονολογούνται στον 7ο αιώνα π.Χ., γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα. Υπάρχουν αντικείμενα που κουβαλούν τόσο μεγάλη ιστορική, πολιτιστική και συμβολική αξία ώστε ο ρόλος τους να μην μπορεί να περιοριστεί σε ένα styling, όσο εντυπωσιακό κι αν είναι αυτό;
Δεν πρόκειται για μια εύκολη απάντηση. Άλλωστε τα όρια ανάμεσα στην τέχνη, τη μόδα και τη συλλεκτική αξία ήταν πάντοτε ρευστά. Οι μεγάλοι οίκοι συνεργάζονται διαρκώς με μουσεία, ιδρύματα και συλλογές. Εκθέσεις όπως εκείνες του Costume Institute στη Νέα Υόρκη αποδεικνύουν ότι η μόδα έχει πλέον κατακτήσει τη θέση της μέσα στους σημαντικότερους πολιτιστικούς θεσμούς του κόσμου. Ακριβώς γι' αυτό όμως η ευθύνη της γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι απλώς ένα ακόμη σπάνιο αντικείμενο πολυτελείας. Κάθε αρχαιολογικό εύρημα κουβαλά τη μνήμη μιας εποχής, μιας κοινωνίας και ενός πολιτισμού που δύσκολα μπορεί να αποκοπεί από το πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε. Όταν μεταφέρεται στο κόκκινο χαλί, η αισθητική του παραμένει εντυπωσιακή. Το ερώτημα είναι αν παραμένει το ίδιο ισχυρό και το νόημά του. Κοινώς, μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανάγκη της μόδας να παράγει εικόνες που θα συζητηθούν;
Η μόδα θα συνεχίσει να εμπνέεται από την ιστορία. Είναι μέρος της φύσης της. Το αν όμως κάποια κομμάτια της ιστορίας πρέπει να παραμένουν ακριβώς εκεί όπου ανήκουν, ως μάρτυρες ενός πολιτισμού και όχι ως αξεσουάρ μιας στιγμής, είναι μια συζήτηση που μόλις άνοιξε.
