iStock
Η υγεία του εγκεφάλου ξεκινά από την πρόληψη: 5 επισκέψεις που δεν πρέπει να αμελείς.
Η υγεία του εγκεφάλου δεν είναι κάτι που χρειάζεται να μας απασχολήσει μόνο όσο μεγαλώνουμε. Αντίθετα, η διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών και η πρόληψη της νευροεκφύλισης ξεκινούν πολύ νωρίτερα, μέσα από καθημερινές συνήθειες αλλά και τακτικούς ιατρικούς ελέγχους. Ποιες επισκέψεις σε ειδικούς αξίζει να βάλεις στο πρόγραμμά σου και γιατί μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη μακροπρόθεσμη εγκεφαλική υγεία;
Ένα όνομα που δυσκολεύεσαι ξαφνικά να θυμηθείς, ένα ραντεβού που ξεχνάς ή τα κλειδιά που αναζητάς επίμονα μέσα στην τσάντα σου είναι περιστατικά που συμβαίνουν σε όλους. Κάποιες φορές, ωστόσο, ακόμη και αυτές οι μικρές στιγμές αφηρημάδας αρκούν για να δημιουργήσουν ανησυχία γύρω από την υγεία της μνήμης και το ενδεχόμενο άνοιας.
Παρότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλους τους παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου, γνωρίζουμε πλέον ότι ορισμένες παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη ή στην καθυστέρηση της γνωστικής έκπτωσης. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet, σχεδόν το 45% των περιστατικών άνοιας θα μπορούσε να προληφθεί ή να καθυστερήσει μέσω της αντιμετώπισης 14 τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου.
Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος αποτελούν βασικούς πυλώνες αυτής της προσπάθειας. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η παρακολούθηση της υγείας μας από τους κατάλληλους ειδικούς, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα ή οικογενειακό ιστορικό. Ο νευρολόγος και ερευνητής του Ινστιτούτου Εγκεφάλου, Dr Nicolas Villain, εξηγεί ποιες πέντε επισκέψεις αξίζει να προγραμματίσουμε.
1. Ετήσιος έλεγχος από παθολόγο ή γενικό γιατρό
Η πρώτη επίσκεψη που αξίζει να προγραμματίζεις κάθε χρόνο είναι εκείνη στον γενικό γιατρό ή τον παθολόγο σου. Ένας συνολικός έλεγχος της υγείας και οι απαραίτητες αιματολογικές εξετάσεις μπορούν να αποκαλύψουν παράγοντες που επηρεάζουν τόσο την καρδιαγγειακή όσο και την εγκεφαλική λειτουργία.
Η αρτηριακή υπέρταση, ο διαβήτης, η παχυσαρκία και η αυξημένη χοληστερόλη συγκαταλέγονται στους παράγοντες κινδύνου για γνωστικές διαταραχές. Η έγκαιρη διάγνωσή τους και η κατάλληλη αντιμετώπιση συμβάλλουν στην προστασία των αγγείων και, κατ' επέκταση, της εγκεφαλικής υγείας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και η ψυχική υγεία. Μια κατάθλιψη που παραμένει χωρίς θεραπεία μπορεί να επηρεάσει τις νευρωνικές συνδέσεις και να καταστήσει τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Επίμονη θλίψη, απώλεια κινήτρου και κοινωνική απομόνωση που διαρκούν για εβδομάδες είναι συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας είναι σημαντική.
2. Έλεγχος όρασης και ακοής
Η δυσκολία να διαβάσεις τον κατάλογο σε ένα εστιατόριο ή η ανάγκη να ζητάς συχνά από τους συνομιλητές σου να επαναλάβουν όσα είπαν μπορεί να μοιάζουν με απλές ενοχλήσεις της καθημερινότητας. Ωστόσο, η μη αντιμετωπισμένη απώλεια όρασης και ακοής έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Ο νευρολόγος εξηγεί ότι υπάρχουν δύο πιθανοί μηχανισμοί πίσω από αυτή τη σύνδεση. Ο πρώτος αφορά την κοινωνική απομόνωση. Όταν κάποιος δυσκολεύεται να βλέπει ή να ακούει, μπορεί σταδιακά να περιορίσει τις κοινωνικές του επαφές, με αποτέλεσμα να μειώνονται τα ερεθίσματα και οι νοητικές δραστηριότητες που διατηρούν τον εγκέφαλο ενεργό. Ο δεύτερος σχετίζεται με το ενδεχόμενο ορισμένες αιτίες της απώλειας όρασης ή ακοής να συνδέονται με διεργασίες νευροεκφύλισης.
Για αυτόν τον λόγο, είναι σημαντικό να μην αναβάλλεις έναν οφθαλμολογικό ή ακοολογικό έλεγχο όταν παρατηρείς αλλαγές. Μετά τα 50, προτείνεται πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος ανά δύο χρόνια, με συχνότερη παρακολούθηση όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό οφθαλμολογικών παθήσεων ή ανάγκη χρήσης γυαλιών. Αντίστοιχα, ένας έλεγχος ακοής κάθε δύο με τρία χρόνια μετά τα 50 και ετησίως μετά τα 60 μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών προβλημάτων.
3. Εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα
Αυτή η σύσταση αφορά κυρίως άτομα άνω των 65 ετών. Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμοβλογιάς και μπορεί να συνοδεύεται από έντονο πόνο και άλλες επιπλοκές. Ο εμβολιασμός συνιστάται σε μεγαλύτερες ηλικίες για την πρόληψη της νόσου.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα τελευταία χρόνια εξετάζεται και μια πιθανή πρόσθετη σχέση του εμβολιασμού με την υγεία του εγκεφάλου. Αν και το εμβόλιο δεν σχεδιάστηκε με σκοπό την πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης, ολοένα περισσότερα επιστημονικά δεδομένα διερευνούν την πιθανή προστατευτική του επίδραση απέναντι στην άνοια.
Μάλιστα, μελέτη Γερμανών και Αμερικανών επιστημόνων, η οποία δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Nature, έδειξε ότι ο εμβολιασμός συνδέθηκε με μείωση έως και 20% του κινδύνου εμφάνισης άνοιας. Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον εύρημα, το οποίο ενισχύει την ανάγκη περαιτέρω έρευνας γύρω από τη σχέση των εμβολιασμών και της γνωστικής υγείας.
4. Επίσκεψη σε ειδικό αντιμετώπισης εξαρτήσεων
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα συγκαταλέγονται στους σημαντικούς παράγοντες που επιβαρύνουν την υγεία του εγκεφάλου. Η συστηματική κατάχρηση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, ενώ το κάπνισμα έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ και αγγειακής άνοιας.
Εάν η διακοπή του καπνίσματος ή η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ αποδεικνύεται δύσκολη, η υποστήριξη από έναν ειδικό στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά. Η αναζήτηση βοήθειας δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι μια συνήθεια να εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα.
5. Η τακτική παρακολούθηση της συνολικής υγείας
Η πέμπτη σύσταση συνοψίζει στην πραγματικότητα τη φιλοσοφία της πρόληψης: η εγκεφαλική υγεία δεν αποτελεί ένα απομονωμένο κομμάτι της συνολικής μας υγείας. Επηρεάζεται από την καρδιαγγειακή λειτουργία, τον μεταβολισμό, την ψυχική κατάσταση, την ποιότητα της ακοής και της όρασης, αλλά και τις καθημερινές μας συνήθειες.
Γι' αυτό και η συνέπεια στους προληπτικούς ελέγχους έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να εμφανιστεί κάποιο σύμπτωμα για να ασχοληθείς με την υγεία του εγκεφάλου σου. Η έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση των παραγόντων κινδύνου μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών όσο μεγαλώνεις.
Από τη Lena Couffin
Πηγή: Madame Figaro France
