Marjane Satrapi | Πέθανε η δημιουργός του "Persepolis" που έκανε την εξορία τέχνη και αντίσταση

Η Marjane Satrapi, η δημιουργός του "Persepolis", πέθανε σε ηλικία 56 ετών, αφήνοντας πίσω ένα έργο βαθιά προσωπικό και πολιτικό, αλλά και μια δημόσια διαδρομή στην οποία δεν σταμάτησε να μιλά για την ελευθερία, την εξορία και την αντίσταση απέναντι στην καταπίεση.

Η Γαλλοϊρανή συγγραφέας, εικονογράφος και σκηνοθέτις Marjane Satrapi, η δημιουργός του "Persepolis", πέθανε σε ηλικία 56 ετών.

"Η Marjane Satrapi πέθανε από θλίψη, λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Mattias Ripa, του συζύγου της και έρωτα της ζωής της", ανέφερε ανακοίνωση που εστάλη στο γαλλικό πρακτορείο.

Ο Mattias Ripa, Σουηδός παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος, είχε πεθάνει στις 8 Απριλίου του προηγούμενου έτους. Το τελευταίο διάστημα, αναρτήσεις στον λογαριασμό της Satrapi στο Instagram σχημάτιζαν τη φράση: "For I Lost the love of my life" - "Γιατί έχασα τον έρωτα της ζωής μου".

Η είδηση του θανάτου της κλείνει μια διαδρομή που συνδέθηκε όσο λίγες με την εμπειρία της εξορίας, την πολιτική καταπίεση, τη γυναικεία ελευθερία και τη σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική μνήμη και τη μεγάλη Ιστορία.

Η Marjane Satrapi γεννήθηκε το 1969 στο Rasht του Ιράν και μεγάλωσε στην Τεχεράνη. Έγινε διεθνώς γνωστή μέσα από το "Persepolis", το αυτοβιογραφικό graphic novel στο οποίο αφηγήθηκε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στο Ιράν, την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν από το νέο καθεστώς και την απόφαση των γονιών της να τη στείλουν στην Ευρώπη.

Το "Persepolis" δεν ήταν απλώς μια προσωπική ιστορία ενηλικίωσης. Ήταν μια πολιτική μαρτυρία για μια γενιά που είδε τη χώρα της να αλλάζει βίαια, για τις γυναίκες που βρέθηκαν αντιμέτωπες με νέους περιορισμούς και για όσους αναγκάστηκαν να ζήσουν μακριά από την πατρίδα τους.

Η κινηματογραφική μεταφορά του έργου, την οποία συνυπέγραψε και συνσκηνοθέτησε η ίδια, έκανε την ιστορία της γνωστή σε ακόμη ευρύτερο κοινό. Η ασπρόμαυρη αισθητική του φιλμ, η λιτή αφήγηση και η πολιτική του καθαρότητα συνέβαλαν ώστε το "Persepolis" να θεωρηθεί ένα από τα σημαντικότερα έργα που έφεραν το graphic novel και το animation σε έναν πιο ώριμο δημόσιο διάλογο.

Η Satrapi εγκαταστάθηκε στη Γαλλία το 1994 και απέκτησε τη γαλλική υπηκοότητα το 2006. Παρέμεινε, ωστόσο, σταθερά στραμμένη προς το Ιράν και ιδιαίτερα προς όσους αντιστέκονταν στο θεοκρατικό καθεστώς. Υπήρξε ανοιχτή επικρίτρια της ιρανικής ηγεσίας και συχνά μιλούσε για την ανάγκη στήριξης των ανθρώπων που αγωνίζονται για τη δημοκρατία.

Αυτή η στάση της φάνηκε καθαρά και στην απόφασή της να αρνηθεί τη Λεγεώνα της Τιμής, την ανώτατη κρατική διάκριση της Γαλλίας. Σε επιστολή της προς τη Γαλλίδα υπουργό Πολιτισμού, την οποία δημοσίευσε στα social media, η Satrapi εξήγησε ότι δεν μπορούσε να αποδεχθεί το παράσημο, εξαιτίας αυτού που χαρακτήρισε "υποκριτική στάση" της Γαλλίας απέναντι στο Ιράν.

"Δεν μπορώ να αγνοήσω αυτό που θεωρώ υποκριτική στάση απέναντι στο Ιράν, το οποίο διαμόρφωσε το άλλο μέρος της ταυτότητάς μου", έγραψε, διευκρινίζοντας ότι η άρνησή της δεν συνιστούσε ασέβεια προς την ίδια τη διάκριση.

Σε ανάρτησή της στο Instagram, εξήγησε πιο αναλυτικά τη θέση της, επικρίνοντας τη γαλλική πολιτική θεωρήσεων εισόδου. Όπως ανέφερε, δεν μπορούσε να συνεχίσει να βλέπει "τα παιδιά των Ιρανών ολιγαρχών" να έρχονται για διακοπές στη Γαλλία ή ακόμη και να πολιτογραφούνται, την ώρα που νέοι αντιφρονούντες δυσκολεύονται να λάβουν τουριστική βίζα για να γνωρίσουν τη χώρα του Διαφωτισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

"Όταν υπάρχουν άνθρωποι που αγωνίζονται για τη δημοκρατία, πρέπει να τους στηρίζεις", είχε δηλώσει στο AFP.

Με την άρνησή της, η Satrapi εντάχθηκε σε μια σειρά καλλιτεχνών και διανοουμένων που είχαν επίσης αρνηθεί τη Λεγεώνα της Τιμής, ανάμεσά τους ο Jean-Paul Sartre, η νομπελίστρια συγγραφέας Annie Ernaux και ο οικονομολόγος Thomas Piketty.

Η ίδια δεν αντιμετώπιζε ποτέ την τέχνη της ως κάτι αποκομμένο από την πολιτική. Από το "Persepolis" μέχρι τις δημόσιες παρεμβάσεις της για το Ιράν, η Satrapi μιλούσε με τρόπο άμεσο για τη βία της εξουσίας, την καταπίεση των γυναικών, την εξορία, αλλά και την ευθύνη της Ευρώπης απέναντι σε όσους ζητούν προστασία και ελευθερία.

Η απώλειά της αφήνει πίσω ένα έργο βαθιά προσωπικό και ταυτόχρονα πολιτικό. Ένα έργο που ξεκίνησε από την Τεχεράνη της παιδικής της ηλικίας και έφτασε σε αναγνώστες και θεατές σε όλο τον κόσμο, δίνοντας μορφή σε μια εμπειρία που ήταν ταυτόχρονα ιρανική, ευρωπαϊκή και οικουμενική.

Η Marjane Satrapi υπήρξε μια δημιουργός που έκανε τη μνήμη αφήγηση και την αφήγηση πράξη αντίστασης. Και μέχρι το τέλος, παρέμεινε μια φωνή που δεν χώριζε την τέχνη από την ελευθερία.