ΑΠΘ
Κάτω από τη γη της Ημαθίας, ένα μεγάλο μακεδονικό συγκρότημα αποκαλύπτει σταδιακά την εικόνα ενός κόσμου όπου η άσκηση, η γνώση και η εξουσία συναντιούνταν.
Η αρχαία Μίεζα επιστρέφει στο προσκήνιο με νέα ανασκαφικά δεδομένα, τα οποία φωτίζουν έναν από τους πιο σημαντικούς χώρους της μακεδονικής παιδείας και ενισχύουν την επιστημονική συζήτηση γύρω από το Βασιλικό Γυμνάσιο όπου, σύμφωνα με την επικρατούσα ερευνητική υπόθεση, εκπαιδεύτηκαν ο Μέγας Αλέξανδρος και οι βασιλικοί παίδες υπό την καθοδήγηση του Αριστοτέλη.
Τα νέα ευρήματα παρουσιάστηκαν στην εσπερίδα "Από τη Μίεζα στην Οικουμένη. Ανασκάπτοντας το βασιλικό γυμνάσιο, ανακαλύπτοντας τη συμβολή των Μακεδόνων στην ελληνική παιδεία", φέρνοντας στο κέντρο της συζήτησης ένα μνημείο που φαίνεται να είχε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και σημασία από όσο ήταν μέχρι σήμερα πλήρως ορατό.
Η ανασκαφική έρευνα, που εξελίσσεται από το 2024 σε έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, αποκαλύπτει σταδιακά την αρχιτεκτονική οργάνωση, τη λειτουργία και την καθημερινότητα ενός οργανωμένου γυμνασιακού συγκροτήματος της εποχής του Φιλίππου Β’. Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται μόνο στο μέγεθος του χώρου. Αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο άθληση, εκπαίδευση και πολιτική διαπαιδαγώγηση φαίνεται να συνυπήρχαν σε ένα ενιαίο περιβάλλον.
Τι έφερε στο φως η ανασκαφή στη Μίεζα
Οι εργασίες αποκάλυψαν σημαντικά τμήματα του συγκροτήματος, ανάμεσά τους τοίχους, στοές, παλαίστρα, στάδιο, χώρους διδασκαλίας και δίκτυα αγωγών νερού. Τα ευρήματα αυτά συνθέτουν μια πιο καθαρή εικόνα για τη λειτουργία του χώρου και δείχνουν ότι δεν επρόκειτο για ένα απλό εκπαιδευτικό ή αθλητικό σημείο, αλλά για ένα μεγάλο και οργανωμένο οικοδόμημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αποκάλυψη του ξυστού, μιας στεγασμένης στοάς μήκους περίπου 200 μέτρων, που συνδεόταν με τη σωματική άσκηση και την εκπαίδευση των νέων. Η παρουσία ενός τέτοιου χώρου παραπέμπει σε ένα γυμνάσιο με σαφή αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και με λειτουργίες που ξεπερνούσαν την απλή προπόνηση.
Στα ευρήματα περιλαμβάνονται επίσης αρχιτεκτονικά μέλη υψηλής ποιότητας, όπως κιονόκρανα και κίονες ιωνικού ρυθμού, καθώς και αμφορείς που συνδέονται με την αποθήκευση λαδιού, απαραίτητου για τις ανάγκες της παλαίστρας. Παράλληλα, σπασμένα κεραμικά αγγεία, νομίσματα, γραφίδες γραφής και τμήματα γλυπτών δίνουν πρόσθετες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, την άσκηση και την εκπαιδευτική δραστηριότητα που αναπτυσσόταν εκεί.
Αυτή ακριβώς η συνύπαρξη χώρων άθλησης και μάθησης είναι που κάνει το μνημείο τόσο σημαντικό. Στη μακεδονική παράδοση, το γυμνάσιο δεν ήταν απλώς ένας χώρος σωματικής άσκησης. Ήταν τόπος διαμόρφωσης των νέων της ελίτ, ένα περιβάλλον όπου η φυσική αγωγή, η πειθαρχία, η γνώση και η πολιτική παιδεία μπορούσαν να λειτουργούν μαζί.
Η σύνδεση με τον Αριστοτέλη και τον ελληνιστικό κόσμο
Τα νέα δεδομένα παρουσιάστηκαν από την επικεφαλής των ανασκαφών και Επίτιμη Έφορο Αρχαιοτήτων Ημαθίας, Δρ Αγγελική Κοτταρίδη, στην ομιλία της με τίτλο "Από τον μύθο στην ιστορική πραγματικότητα: Η ανακάλυψη του βασιλικού γυμνασίου της Μίεζας. Τα δεδομένα, η ανασκαφή, τα νέα ευρήματα και οι προοπτικές της έρευνας".
Η Δρ Κοτταρίδη υποστήριξε ότι το μεγάλο οικοδόμημα της Μίεζας ταυτίζεται με το Βασιλικό Γυμνάσιο, επισημαίνοντας ότι τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του παραπέμπουν στα πρώιμα μακεδονικά γυμνάσια. Η χρονολόγηση στα χρόνια του Φιλίππου Β’, η έκταση και η οργάνωση του συγκροτήματος αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την περαιτέρω τεκμηρίωση της ταυτότητας και της λειτουργίας του.
Η σύνδεση με τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Αριστοτέλη παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά σημεία ενδιαφέροντος της Μίεζας. Η περιοχή έχει συνδεθεί ιστορικά με την εκπαίδευση του νεαρού Αλέξανδρου και των συνομηλίκων του, των βασιλικών παίδων, σε ένα περιβάλλον όπου η μακεδονική εξουσία επένδυε όχι μόνο στη στρατιωτική ικανότητα αλλά και στην ελληνική παιδεία.
Σημαντική είναι και η ιστορική πορεία του ίδιου του μνημείου. Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν, το συγκρότημα φαίνεται πως καταστράφηκε βίαια από τους Ρωμαίους μετά την οριστική υποταγή της Μακεδονίας, τον 2ο αιώνα π.Χ. Η πιθανή αυτή καταστροφή διαβάζεται μέσα στο πλαίσιο της αποδυνάμωσης των συμβόλων της μακεδονικής ισχύος και μνήμης.
Στην εσπερίδα παρουσιάστηκαν επίσης στοιχεία από τη μακρά γεωφυσική έρευνα στους αρχαιολογικούς χώρους των Αιγών και της Μίεζας. Ο ομότιμος καθηγητής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του ΑΠΘ, Γρηγόρης Τσόκας, αναφέρθηκε στη συμβολή των σύγχρονων γεωφυσικών μεθόδων από το 1984 έως το 2026, δείχνοντας πώς η τεχνολογία βοηθά στον εντοπισμό και την ερμηνεία των αρχαιολογικών καταλοίπων.
Από την πλευρά του, ο Παναγιώτης Ιωσήφ, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και καθηγητής Αρχαίας Νομισματικής στο Πανεπιστήμιο Radboud, μίλησε για τα γυμνάσια της ελληνιστικής Ανατολής και για τον τρόπο με τον οποίο ο θεσμός του γυμνασίου εξαπλώθηκε στον ελληνιστικό κόσμο ως φορέας εκπαίδευσης, σωματικής αγωγής και μετάδοσης της ελληνικής παιδείας.
