Mona Lisa | Γιατί ο εμβληματικός πίνακας γεννά επιθετική συμπεριφορά σε ακτιβιστές και μη;

Στις 28 Ιανουαρίου του 2024, διαδηλωτές πετούν σούπα στη Mona Lisa στο Μουσείο του Λούβρου. Αυτή, όμως, δεν είναι η πρώτη φορά που το αριστούργημα του Leonardo da Vinci πέφτει θύμα βανδαλισμού.

"Τι είναι πιο σημαντικό: η Τέχνη ή το δικαίωμα στην υγιεινή και βιώσιμη διατροφή;", αναρωτήθηκαν με ένα σώμα, μία φωνή δύο γυναίκες ακτιβίστριες στο Παρίσι όταν αντίκρισαν την εμβληματική Mona Lisa, λίγα μόλις δευτερόλεπτα πριν αποπειραθούν να αμαυρώσουν την εικόνα της πετώντας σούπα στο διόλου εύκολο να εντοπίσεις την κατεύθυνση που κοιτά βλέμμα της. Αυτή, όμως, δεν είναι η πρώτη φορά που το έργο του Leonardo da Vinci πέφτει θύμα επίθεσης και αλλοίωσης του είναι του. Του σώματος και της ουσίας της. Και, μάλλον ούτε η τελευταία.

Αυτό τουλάχιστον επιβεβαιώνει ο νόμος των πιθανοτήτων όταν εμποτιστεί με τη θεωρία περί κυκλικής επαναφοράς της ιστορίας σε έναν αέναο διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Η Mona Lisa γίνεται για ακόμη μία φορά αντικείμενο βανδαλισμού. Στόχος – αυτή τη φορά – διαδηλωτών που ανησυχούν περισσότερο για την τροφή που καταλήγει στο πιάτο τους και λιγότερο για εκείνη που ενεργοποιεί τον νου και τη σκέψη τους. Η υλιστική τροφή ξεπερνά σε ανάγκη την πνευματική. Και κάπως έτσι, το σπουδαιότερο έργο του 20ου αιώνα εντοπίζεται προσβεβλημένο από την ανθρώπινη συμπεριφορά, απόρροια μίας επιθυμίας αδύνατον να τιθασευτεί. 

Για ακόμη μία φορά στην ιστορία της ύπαρξής του. Γιατί; Το προστατευτικό της γυαλί κάνει αυτό ακριώς που προσδιορίζει το επίθετό του. Ευτυχώς. Η φθορά είναι προσωρινή, η κίνηση όμως συμβολική. Γιατί; Τι ωθεί έναν άνθρωπο που διεκδικεί τα δικαιώματά του στο να προσπαθήσει να μειώσει την αξία ενός έργου, ενώ γνωρίζει ότι κάτι τέτοιο στην περίπτωση του Μουσείου του Λούβρου καθίσταται αδύνατο; Η μουσειακή ιστορία του θρυλικού πίνακα αποκτά τη δική της φωνή. 

Όταν ένα κέικ συνάντησε τη Mona Lisa (2022)

Ήταν μόλις πριν από περίπου δύο χρόνια όταν ένας άντρας μεταμφιασμένος σε γυναίκα με κινητικά προβλήματα βρέθηκε ενώπιος ενωπίω με το κατά γενική ομολογία αριστούργημα του Leonardo da Vinci. Οι πρώτες του κινήσεις μετουσίωναν έναν υποκριτικό θαυμασμό του έργου τέχνης μέχρι τη στιγμή που ξάφνου σηκώθηκε από το αμαξίδιο, αποχαιρέτησε το γυναικείο περίβλημά του και άπλωσε κρέμα για κέικ στο πρόσωπο της εμβληματικής φιγούρας. Σύμφωνα με έρευνες του Μουσείου, η ζημιά περιορίστηκε στο προστατευτικό τζάμι, ευτυχώς. Κίνητρό του για ακόμη μία φορά η προστασία του σπίτι όλων, του πλανήτη Γη.

Ένα φλιτζάνι προσγειώνεται στη Mona Lisa (2009)

Λίγο πριν αποχωριστούμε την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα, η Mona Lisa βιώνει μία ακόμη αναπάντεχη – ολιστικά – επίθεση. Ηθικός αυτουργός αυτή τη φορά ένας ανώνυμος Ρώσος επισκέπτης, ο οποίος αδυνατώντας να συγκρατήσει τα νεύρα του, πέταξε επιθετικά πάνω στη δημιουργία του Mr. Da Vinci μία κεραμική κούπα. Ο λόγος ξεκάθαρα προσωπικός. Ήταν μόλις μερικά λεπτά από την ανακοίνωση των γαλλικών ελεγχτικών αρχών ότι δεν μπορούν να του παρέχουν γαλλική υπηκοότητα, κάτι που ο ίδιος επιθυμούσε πολύ. Η κούπα, η οποία ήταν αγορασμένη από το κατάστημα δώρων του Λούβρου, έσπασε πάνω στην αλεξίσφαιρη θήκη γυαλιού. Θρύψαλλα παντού. Η Mona Lisa αγέρωχη και ανέγγιχτη.

Όταν το χαμόγελο της Gioconda παρ' ολίγον να σβήσει στο Τόκυο (1974)

Η αλήθεια είναι ότι η Mona Lisa σπάνια έχει φύγει από το Λούβρο, γεγονός που μπορεί να εξηγήσει γιατί 1,15 εκατομμύρια άνθρωποι φέρεται να είδαν τον πίνακα όταν ταξίδεψε στο Εθνικό Μουσείο του Τόκιο. Στον ασύγκριτα μεγάλο αριθμό συγκαταλέγεται και η Tomoko Yonezu, μία 25χρονη Γιαπωνέζα που προσπάθησε να βάψει με σπρέι τον καμβά με κόκκινο χρώμα την πρώτη ημέρα της έκθεσης. Όταν ρωτήθηκε για ποιον λόγο το έκανε, εκείνη αποκρίθηκε πως ήθελε να διαμαρτυρηθεί για το γεγονός πως η πολιτική απαγόρευσε σε άτομα με ειδικές ανάγκες να θαυμάσουν από κοντά το εικαστικό θαύμα. Η μπογιά έσβησε, όπως και το όχι και τόσο παράλογο αίτημα της.

Το διπλό χτύπημα (1956)

Το 1956, η Mona Lisa βανδαλίστηκε όχι μία αλλά δύο φορές. Πρώτα, κάποιος όχι και τόσο φιλόμουσος προσπάθησε να βάλει ένα ξυράφι στον πίνακα, αν και τελικά δεν προκλήθηκαν ζημιές. Στη συνέχεια, ένας Βολιβιανός ονόματι Hugo Unjaga Villegas πέταξε μια πέτρα στον πίνακα. "Είχα μια πέτρα στην τσέπη μου και ξαφνικά μου ήρθε στο μυαλό η ιδέα να την πετάξω", δήλωσε τότε. Χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Ευτυχώς, ο πίνακας ήταν ήδη πίσω από γυαλί, πράγμα που σήμαινε ότι ο Villegas δεν προκάλεσε μόνιμη ζημιά στο δημιούργια. Η πέτρα κατάφερε να ξεκολλήσει μια κηλίδα μπογιάς σε ένα σημείο, η οποία όμως επισκευάστηκε εύκολα από ειδικούς του γαλλικού κράτους, οι οποίοι αποκατέστησαν τον πίνακα και τον έθεσαν ξανά σε έκθεση αρκετές ημέρες μετά τον βανδαλισμό. Τέλος καλό, όλα καλά. Ίσως.

Όταν η Mona Lisa εκλάπη (1911)

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι η αδιαμφισβήτητη δημοφιλία του έργου του Leonardo da Vinci οφείλεται στη μεγαλειώδη κλοπή που υπέστη το 1911. Εκείνη τη χρονιά, ο Peruggia και δύο ακόμη άτομα κρύφτηκαν σε μια ντουλάπα του Λούβρου, παρέμειναν εκεί μέχρι να κλείσει το μουσείο και στη συνέχεια πήραν μαζί τους τον πίνακα, ο οποίος εκείνη την εποχή θεωρούνταν ένα ακόμη απλό έργο του Leonardo, μπαίνοντας σε ένα τρένο για να φύγουν από το Παρίσι. 

Καθώς η κλοπή κέρδιζε όλο και περισσότερο δημοσιότητα, τόσο εντός όσο και εκτός Γαλλίας, ο Peruggia κράτησε το έργο, ενώ κάποια στιγμή το έκρυψε κάτω από τις σανίδες του πατώματος του διαμερίσματός του στο Παρίσι. Χρειάστηκαν δύο χρόνια και μία κίνηση του Peruggia να πουλήσει το έργο σε έναν έμπορο στη Φλωρεντία, σε μια προσπάθεια, όπως πίστευε, να φέρει πίσω στην Ιταλία έναν θησαυρό που είχε χάσει. Η προτεινόμενη πώληση απέτυχε όταν ο έμπορος τηλεφώνησε στον διευθυντή των γκαλερί Uffizi, ο οποίος έλαβε το έργο και κάλεσε την αστυνομία. Ο Peruggia πέρασε έξι μήνες στη φυλακή και ο πίνακας επέστρεψε στο Λούβρο με τη φήμη του να βρίσκεται στην απόλυτη της ακμή.

Φωτογραφίες: Splash News / Ideal Images