Και μία συζήτηση με τη δημιουργό του, Navine G. Khan Dossos
Το νεοκλασικό κτήριο όπου στεγάζεται το Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης κρύβει πολλά υπέροχα μυστικά. Ένα από αυτά είναι και η ταράτσα του με θέα στο αρχαιολογικό τοπίο της Αθήνας και με αποκορύφωμα τον Παρθενώνα. Εκεί, βρίσκεται και το καφέ του Μουσείου μέσα στο οποίο εξελίσσεται και το έργο της Αγγλίδας εικαστικού Navine G. Khan-Dossos με τίτλο Imagine a Palm Tree.
Η Navine G. Khan Dossos, με την εγκατάστασή της στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο του 2015, άκουσε διαφορετικές εκδοχές ενός περίεργου μύθου με θέμα την αφαίρεση των φοινικόδεντρων από το αστικό τοπίο της Αθήνας αποσκοπώντας στον αποπροσανατολισμό της πόλης από την Ανατολή προς την Ευρώπη. Η ιστορία αυτή έχει τρεις παραλλαγές: συνέβη κατά το τέλος της Τουρκοκρατίας, στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Έκτοτε προσπαθεί να καταλάβει εάν οποιαδήποτε από αυτές τις εκδοχές είναι αληθινή.
Στην τελική του μορφή, το έργο εξετάζει την ιστορία του φοινικόδεντρου στην Αθήνα, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Το δέντρο γίνεται σύμβολο του κατακόρυφου άξονα της πόλης. Τα κλαδιά εκτείνονται ψηλά όπως τα ασύρματα δίκτυα CCTV και WiFi αλλά και οι τηλεφωνικές κεραίες. Αντίστοιχα, οι ρίζες του φοίνικα εξαπλώνονται όπως το μετρό της πόλης και τα πολύπλοκα καλωδιακά δίκτυα. Η σύγχρονη τεχνολογία αντικατοπτρίζεται στην τοιχογραφία σε αντιπαράθεση με ισλαμικά μοτίβα και αφηρημένα οργανικά σχέδια, δημιουργώντας διαφορετικά επίπεδα αισθητικού και εννοιολογικού περιεχομένου για να αποκρυπτογραφήσει ο θεατής.
Τι το ξεχωριστό είχε αυτός ο μύθος που σας ενέπνευσε για να δημιούργησετε το συγκεκριμένο έργο;
Με ενδιέφερε η ιστορία των φοινικόδεντρων στην Αθήνα. Για αιώνες, οι φοίνικες εξαπλώνονταν σε όλη την πόλη, κάποιοι γηγενείς και εν συνεχεία εισαγόμενοι από την κοντινή Τουρκία και τη Βόρεια Αφρική. Ωστόσο, με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Ελλάδας, ο βασιλιάς Όθωνας ήθελε η πρωτεύουσά του να κοιτάει περισσότερο "δυτικά" και λιγότερο "ανατολικά" και οι φοίνικες ήταν ένα από τα πολλά σημάδια που απομακρύνθηκαν από το τοπίο της πόλης, ένα εξωτικό στίγμα που δεν ήθελε να συνδεθεί με το ελληνικό όραμα της Ελλάδας. Οι τοιχογραφίες διερευνούν αυτήν την ιστορία καθώς και την πιο σύγχρονη επανεμφάνιση των φοινικόδεντρων στην Αθήνα, ειδικά εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, και τον αργό τους θάνατο εξαιτίας ενός επιβλαβούς εντόμου που καταστρέφει πολλά από τα δέντρα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.
Καταλήξατε κάπου σχετικά με τον προαναφερθέντα μύθο στο τέλος αυτού του "ταξιδιού";
Δεν υπάρχει κάποιος μύθος στο τέλος του ταξιδιού, όσο το να κατανοήσουμε πώς ένα δέντρο μπορεί να είναι σύμβολο πολλών διαφορετικών πραγμάτων ανάλογα με το ιστορικό και πολιτιστικό του πλαίσιο. Στην Αθήνα το έχουμε δει να είναι από ένα ανεπιθύμητο σύμβολο της Ανατολής μέχρι η εικόνα της πολυτέλειας και του τουρισμού. Κατά μήκος του δρόμου μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το δέντρο ως έναν τρόπο να εξερευνήσουμε μια μεταβαλλόμενη ταυτότητα μιας μεσογειακής πόλης που έχει περάσει από πολλές πολιτιστικές βάρδιες και συνεχίζει να το κάνει μέχρι σήμερα.
Τι συναισθήματα θέλετε να προκαλέσετε μέσα από το έργο σας στους επισκέπτες;
Η πρόθεση του έργου ήταν να δημιουργηθεί ένας χώρος που να συνδέει το εσωτερικό του μουσείου με την όμορφη βεράντα στον τελευταίο όροφο, η οποία κατά τη γνώμη μου έχει μία από τις καλύτερες απόψεις της Αθήνας που γνωρίζω. Είναι ένα είδος ζωγραφισμένου αίθριου, όπου οι φοίνικες μπορούν να ζήσουν χωρίς να φοβούνται ότι θα κοπούν ή θα φαγωθούν από έντομα. Ο επισκέπτης μπορεί να καθίσει μέσα στο ζωγραφισμένο έργο ή να αφήσει το φως του ήλιου να τον μεταφέρει πέρα από αυτό. Πάντως το έβλεπα πάντα ως ένα μεταβατικό διάστημα μεταξύ δύο ειδικών σημείων - μιας συλλογής από τέχνη που θαυμάζω πολύ - και μια θέα που αξίζει να θαυμάσετε".
Info: Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης, Αγίων Ασωμάτων 22 και Διπύλου 12. Το καφέ λειτουργεί τις ώρες του Μουσείου.
* Ευχαριστούμε το Μουσείο Μπενάκη για την ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών και για τις πληροφορίες.
