Εκ πρώτης όψεως το να λέμε πάντα "ναι" δεν είναι πρόβλημα. Άλλωστε, όταν συμφωνούμε σε όλα όσα ζητάνε οι άλλοι, φαινόμαστε πρόθυμοι, ευγενικοί, ευχάριστοι… Ίσως πιεζόμαστε κάποιες φορές, αλλά τουλάχιστον όλοι είναι ευχαριστημένοι. Είναι όμως έτσι τα πράγματα;
Από την Αλεξάνδρα Θεοδωροπούλου
Οι περισσότερες γυναίκες έχουμε μάθει ήδη από την παιδική μας ηλικία ότι πρέπει πάντα να λέμε "ναι", να είμαστε ευχάριστες και να αποφεύγουμε να δυσαρεστούμε. Έτσι, μεγαλώνουμε φροντίζοντας να χαμογελάμε, να μην προκαλούμε εντάσεις και να είμαστε πρόθυμες να εξυπηρετήσουμε ακόμα κι αν δεν έχουμε καμία επιθυμία (ή αντοχή) να το κάνουμε. Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι αυτό είναι που μας κάνει "καλά" και "ευγενικά κορίτσια".
"Αυτό που συχνά δε λαμβάνουμε υπόψη είναι ότι το να είμαστε ευχάριστες στα μάτια των τρίτων μπορεί να γίνει κουραστικό και πιεστικό για εμάς τις ίδιες" σημειώνει η Μαρία Ζούμπα, κοινωνιολόγος, συστημική-οικογενειακή ψυχοθεραπεύτρια ατόμου, ζεύγους και ομάδας. Επιπλέον, το μόνο σίγουρο είναι ότι από αυτή τη συμπεριφορά τελικά δεν έχουμε να κερδίσουμε τίποτα – συχνά ούτε καν ένα τυπικό "ευχαριστώ". Κι όμως, η πλειονότητα εξακολουθεί να μην έχει σκεφτεί ποτέ πώς θα ήταν εάν απελευθερωνόταν από αυτή την υποχρέωση.
Η αντίδραση του ελαφιού
"Τις περισσότερες φορές επιλέγουμε να πούμε "ναι” επειδή με αυτού του είδους τη στάση βιώσαμε στο παρελθόν σημαντικές σχέσεις και καταφέραμε να τις διατηρήσουμε. Ή λόγω της συνήθειάς μας να θέλουμε να ευχαριστήσουμε τους άλλους ή από έναν βαθύ φόβο απέναντι στις συγκρούσεις και την απόρριψη. Άλλες φορές η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι αυτή που μας κάνει να νιώθουμε ότι δεν πρέπει να φέρνουμε αντιρρήσεις προκειμένου οι άλλοι να μας συμπαθούν. Κι άλλες είναι η ανάγκη μας να είμαστε χρήσιμες ή η πεποίθηση ότι το "όχι” είναι αγενές και προκαλεί απογοήτευση" εξηγεί η ειδικός.
Έχοντας ζήσει πολλά χρόνια θεωρώντας ότι αυτός είναι ο τρόπος να μας συμπαθούν, να μας εκτιμούν και να είμαστε αποδεκτές και ευχάριστες, υπολογίσιμες και σημαντικές, συχνά καταλήγουμε να δεχόμαστε ό,τι μας ζητάνε σαν μια αυτόματη αντίδραση, μια συνήθεια. Οι ειδικοί κάνουν λόγο για τη λεγόμενη "αντίδραση του ελαφιού" ή "αντίδραση υποταγής", μια κατάσταση που αναπτύσσεται στην παιδική ηλικία ως μηχανισμός αντιμετώπισης του άγχους με στόχο να διατηρηθούν η ασφάλεια και η αρμονία. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε ανθρώπους που έχουν μεγαλώσει σε τεταμένα ή χαοτικά περιβάλλοντα, όπου ένιωθαν άγχος και ταυτόχρονα προσπαθούσαν να εξευμενίσουν ή να κατευνάσουν τους άλλους, να μειώσουν τον κίνδυνο ή να αποφύγουν τη σύγκρουση.
Αυτό το μοτίβο μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή και να οδηγήσει σε συμπεριφορές που αποσκοπούν στην ικανοποίηση των άλλων λόγω του φόβου της απόρριψης, της σύγκρουσης ή του κοινωνικού αποκλεισμού. Για να μπορέσουμε να αλλάξουμε αυτό το μοτίβο, χρειάζεται να το αναγνωρίσουμε, να κατανοήσουμε τις ρίζες του στην προσωπική μας ιστορία και να αρχίσουμε σταδιακά να θέτουμε πιο υγιή όρια και να εμπιστευόμαστε τις δικές μας επιθυμίες και επιλογές.
Αλλάζοντας το μοτίβο
Αν λέμε συνεχώς "ναι", είναι πιθανό από την υπερβολική δέσμευση να καταλήξουμε να νιώθουμε μεγάλη πίεση, ακόμα και εξάντληση, τόσο σωματικά και διανοητικά όσο και συναισθηματικά. Παράλληλα, γινόμαστε πολλές φορές μνησίκακοι επειδή αισθανόμαστε ότι αναλαμβάνουμε βάρη που δε μας αναλογούν, ότι μας "χρησιμοποιούν" και δε μας εκτιμούν, ότι οι προσπάθειές μας δεν αναγνωρίζονται ή γίνονται σε βάρος των δικών μας αναγκών.
Έτσι, αντίθετα από την αρχική μας προσδοκία, οι σχέσεις γίνονται τεταμένες, γιατί το να λέμε "ναι" ενώ στην πραγματικότητα θέλουμε να πούμε "όχι" μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα δυσαρέσκειας και από τις δύο πλευρές. Και φυσικά, βιώνουμε έλλειψη προσωπικής ικανοποίησης, καθώς δίνουμε προτεραιότητα στα αιτήματα των άλλων και χάνουμε τους δικούς μας στόχους και τις δικές μας προτεραιότητες. Πώς θα καταφέρουμε όμως να αλλάξουμε;
Όποιος κι αν είναι ο λόγος για τον οποίο λέμε συνεχώς "ναι", είναι σημαντικό να τον αναγνωρίσουμε και να τον ονομάσουμε. Η συνειδητοποίηση είναι το πρώτο βήμα. Κατανοώντας την τάση μας να λέμε "ναι" ως μια ανταπόκριση υποταγής ή ως έναν τρόπο να διαχειριστούμε τον φόβο, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε συνειδητά αυτή τη συμπεριφορά. Για να μην κάνουμε μια πολύ απότομη αλλαγή, είναι σκόπιμο να επιλέγουμε να λέμε μικρά "ναι", σε ζητήματα χαμηλού κινδύνου, που δεν απαιτούν δηλαδή πολύ από τον χρόνο και την ενέργειά μας. Πριν όμως από τα "ναι", είναι σκόπιμο να προσδιορίσουμε τα "γιατί" μας. Γιατί επιλέγουμε να λέμε "ναι"; Καθώς η ενέργεια και η διάθεσή μας δεν είναι ανεξάντλητες, θα πρέπει να χτίζουμε υγιή όρια, ώστε να λέμε "όχι" σε αιτήματα που δεν εξυπηρετούν εμάς ή τους στόχους μας.
4 λόγοι για να πούμε "όχι"
Πολλές φορές το να λέμε "όχι" είναι η καλύτερη επιλογή. Είναι ένας τρόπος να βάλουμε τέλος σε μια κακή συμπεριφορά, σε σχέσεις που δεν είναι υγιείς αλλά και σε κακές ιδέες. Γιατί να πούμε "όχι", λοιπόν;
1.Για να βάλουμε όρια: Αυτό συχνά σημαίνει να λέμε "όχι" στους άλλους και να εξηγούμε πώς θέλουμε να μας συμπεριφέρονται και τι θα συμβεί αν δεν το κάνουν.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα από το περιβάλλον εργασίας: Αν ένας συνάδελφος μας ζητήσει να κανονίσουμε μια συνάντηση και δεν έχουμε χρόνο ή διάθεση να το κάνουμε, μπορούμε απλά να αρνηθούμε. Στη συνέχεια θα έχουμε την ευκαιρία να εξηγήσουμε τα όριά μας λέγοντας κάτι όπως "Δυστυχώς, δεν μπορώ να κλείσω επιπλέον συναντήσεις αυτό τον μήνα, δε μου το επιτρέπουν ο χρόνος και οι υποχρεώσεις μου, αλλά θα χαρώ να απαντήσω σε όποιες απορίες έχετε και μπορώ να βοηθήσω μέσω μέιλ". Δεν έχει τόση σημασία το πώς θα εξηγήσουμε το "όχι" που θα πούμε, αλλά είναι το πρώτο πολύ σημαντικό και κρίσιμο βήμα για να προχωρήσουμε στο να βρούμε τη δίοδο για να ικανοποιούνται οι ανάγκες μας.
2. Για να έχουμε περισσότερο προσωπικό χρόνο: Το "όχι" είναι ο τρόπος που έχουμε για να μπορούμε να περιφρουρούμε και να διαχειριζόμαστε τον χρόνο μας όπως θέλουμε. Αν λέμε συνεχώς "ναι", θα καταλήξουμε να έχουμε υπερβολικό φόρτο σε κάθε τομέα της ζωής μας και να νιώθουμε συνεχώς στρεσαρισμένοι.
3. Για να διατηρήσουμε μια αίσθηση δικαιοσύνης: Το να λέμε "όχι" είναι, επίσης, μια εξαιρετική τακτική όταν νιώθουμε ότι είμαστε πάντα εκείνοι οι οποίοι καλούμαστε να αναλάβουμε όλες τις ευθύνες, είτε στην οικογένεια είτε στο σπίτι, είτε στην εργασία μας είτε σε οποιοδήποτε άλλο περιβάλλον. Αν είμαστε πάντα αυτοί που καλούνται να "βάλουν πλάτη" ή να "βγάλουν το φίδι από την τρύπα", το "όχι" μπορεί να βοηθήσει στην εξισορρόπηση των ρόλων. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι μας ζητούν και περιμένουν από εμάς να κάνουμε περισσότερα από το μερίδιο που μας αναλογεί δε σημαίνει ότι είμαστε υποχρεωμένοι και να το αποδεχτούμε.
4. Για να είμαστε πιο ασφαλείς: Το "όχι" είναι, επίσης, βασικό εργαλείο που μας βοηθάει να αποφεύγουμε να παίρνουμε κακές αποφάσεις. Αν, για παράδειγμα, κινδυνεύει η ζωή ή η σωματική μας ακεραιότητα ή κάτι μοιάζει επικίνδυνο, το "όχι" μπορεί να είναι το πιο έξυπνο πράγμα που μπορούμε να πούμε.
4 συνθήκες στις οποίες πρέπει να πούμε "ΝΑΙ"
1. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι το να λέμε "ναι" σε ιδέες που μας παρουσιάζουν οι άλλοι είναι πολύ σημαντικό για την εξέλιξη και την προαγωγή της δημιουργικότητας. Όταν είμαστε θετικοί σε μια καινούρια ιδέα, δίνουμε την ευκαιρία για παραπάνω σκέψη και διερεύνησή της. Αν, αντίθετα, λέμε "όχι", είναι σαν να κλείνουμε τελείως αυτή την πόρτα.
2.Το "ναι" είναι, επίσης, ένας καλός δρόμος για να αποφύγουμε τις συγκρούσεις και να οδηγηθούμε στην επίλυση διαφορών. Αυτό δε σημαίνει ότι θα πρέπει να συμφωνούμε με ό,τι μας λέει ο άλλος. Η συμβουλή είναι να χρησιμοποιούμε τη μέθοδο "ναι" σε περιπτώσεις όπου δίνουμε την ευκαιρία να υπάρξει περαιτέρω διάλογος και τελικά να βρεθεί ίσως κάποια λύση και να εξομαλυνθεί το πρόβλημα.
3. Μπορούμε να λέμε "ναι" όταν μας μιλάνε. Σε όλους μας αρέσει να νιώθουμε ότι είμαστε ορατοί, ότι μας ακούνε και μας δίνουν σημασία. Όταν μας λέει κάποιος κάτι και απαντάμε "ναι", δείχνουμε ότι ενδιαφερόμαστε και μας νοιάζει να ακούσουμε τι περισσότερο έχει να πει.
4.Το "ναι" είναι και ένας τρόπος να δεχτούμε την αβεβαιότητα, να βγούμε από το "comfort zone" μας και να πάρουμε ρίσκα, να κάνουμε δηλαδή το επόμενο βήμα.
Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τη Μαρία Ζούμπα, κοινωνιολόγο, συστημική-οικογενειακή ψυχοθεραπεύτρια ατόμου, ζεύγους και ομάδας.
