Η Ψυχοθεραπεύτρια Δέσποινα Πλουσίου επισημαίνει την ανάγκη αναθεώρησης της Ημέρας της Γυναίκας ως αίτημα επιστημονικής ακρίβειας, κοινωνικής δικαιοσύνης και πολιτισμικής ωρίμανσης.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, που καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 1977, δεν συνιστά τελετουργική υπενθύμιση ευγένειας. Συνιστά πεδίο κριτικής αποτίμησης. Διότι παρά τις θεσμικές κατακτήσεις δεκαετιών, η έμφυλη ανισότητα εξακολουθεί να εγγράφεται σε επιστημονικούς, εργασιακούς και πολιτισμικούς μηχανισμούς, όχι ως κατάλοιπο του παρελθόντος αλλά ως ζώσα δομή του παρόντος.
Το σώμα ως παραλλαγή
Για δεκαετίες η ιατρική επιστήμη μελέτησε το ανδρικό σώμα ως πρότυπο. Το γυναικείο ορίστηκε ως παραλλαγή του. Οι κλινικές μελέτες συμπεριλάμβαναν κυρίως άνδρες, εν μέρει λόγω ανησυχιών ότι οι ορμονικές διακυμάνσεις θα επηρέαζαν τα δεδομένα, με αποτέλεσμα τα γυναικεία συμπτώματα να ερμηνεύονται μέσα από ελλιπή βιβλιογραφία. Ο πόνος αποδόθηκε σε άγχος, η κόπωση σε ορμόνες, η επιμονή σε υπερβολή.
Το αποτέλεσμα δεν είναι θεωρητικό. Καρδιακά επεισόδια δεν αναγνωρίστηκαν έγκαιρα επειδή η γυναικεία συμπτωματολογία διαφέρει από το κλασικό πρότυπο. Αυτοάνοσα νοσήματα, που εμφανίζονται σε ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό σε γυναίκες, καθυστέρησαν επί χρόνια να διαγνωστούν. Η ενδομητρίωση, που επηρεάζει περίπου μία στις δέκα γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως, χρειάζεται συχνά επτά έως δέκα χρόνια μέχρι να διαγνωστεί ορθά.
Ενδεικτική της ανισορροπίας είναι και η φαρμακευτική έρευνα στη σεξουαλική υγεία. Φαρμακευτικές παρεμβάσεις για την ανδρική στυτική δυσλειτουργία εγκρίθηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα από τις αρμόδιες αρχές, ενώ η αντιμετώπιση της μειωμένης γυναικείας σεξουαλικής επιθυμίας απαίτησε μακρές και επίπονες διαδικασίες. Το μήνυμα που διατυπωνόταν έμμεσα ήταν σαφές. Η ανδρική σεξουαλική λειτουργία θεωρήθηκε επείγουσα ιατρική προτεραιότητα. Η γυναικεία επιθυμία μπορούσε να αναμένει.
Η επιστήμη οφείλει να επανεκπαιδευτεί. Και οι γυναίκες οφείλουν να απαιτούν να ακούγονται.
Το εργασιακό πλαίσιο και τα αόρατα κόστη
Στον εργασιακό χώρο η γυναίκα κλήθηκε να αποδείξει ότι μπορεί να ανταγωνιστεί σε ένα πλαίσιο δομημένο βάσει ανδρικών προτύπων παραγωγικότητας, χωρίς το ίδιο το πλαίσιο να έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Το μισθολογικό χάσμα παραμένει. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, οι γυναίκες κερδίζουν παγκοσμίως κατά μέσο όρο λιγότερο από τους άνδρες για ισοδύναμη εργασία, ενώ αναλαμβάνουν δυσανάλογα μεγαλύτερο ποσοστό αμισθωτής εργασίας φροντίδας.
Το λεγόμενο γυάλινο ταβάνι δεν είναι μεταφορά. Τεκμηριώνεται σε μελέτες εταιρικής διακυβέρνησης και ακαδημαϊκής εξέλιξης. Η μητρότητα λειτουργεί συχνά ως τροχοπέδη σταδιοδρομίας για τις γυναίκες, ενώ για τους άνδρες η πατρότητα συσχετίζεται στατιστικά με αύξηση αποδοχών. Η αντίφαση αυτή δεν είναι φυσική. Είναι κοινωνικά κατασκευασμένη.
Η κοινωνία απαίτησε από τη γυναίκα να εργάζεται σαν να μην έχει οικογένεια και να φροντίζει την οικογένεια σαν να μην εργάζεται, διατηρώντας ταυτόχρονα άρτια εξωτερική εικόνα. Οι πολλαπλοί αυτοί ρόλοι, δομικά ασύμβατοι μεταξύ τους, παρουσιάστηκαν επί δεκαετίες ως αυτονόητη υποχρέωση.
Η ηλικία ως απώλεια
Η γυναίκα μετά τα πενήντα αντιμετωπίστηκε κοινωνικά ως λιγότερο ορατή. Η εμμηνόπαυση, βιολογικό γεγονός που αφορά τη μισή ανθρωπότητα, παρέμεινε υποερευνημένη και πολιτισμικά αποσιωπημένη για δεκαετίες. Η ηλικία, που για τον άνδρα συχνά συνδέεται με κύρος και εμπειρία, για τη γυναίκα συνδέθηκε με απώλεια ορατότητας και επιθυμητότητας.
Πρόκειται για δομικό παράδοξο. Η γυναίκα αξιολογήθηκε μέσα από χαρακτηριστικά παροδικά, όπως η νεότητα και η γονιμότητα, ενώ η συσσωρευμένη εμπειρία και η ωριμότητα υποβαθμίστηκαν ως παράγοντες αξίας.
Αναθεώρηση, όχι αντιπαράθεση
Η αναθεώρηση που απαιτείται σήμερα δεν εξαντλείται σε συμβολικές χειρονομίες και δεν αφορά αντιπαράθεση με το ανδρικό. Αφορά την αποκατάσταση της ισοτιμίας σε επίπεδο επιστημονικής μεθοδολογίας, εργασιακής πολιτικής και πολιτισμικής αφήγησης.
Η γυναικεία εμπειρία δεν είναι παραλλαγή ούτε συμπλήρωμα. Είναι αυτοτελής πηγή γνώσης που για μεγάλο διάστημα αντιμετωπίστηκε ως δευτερεύουσα και αυτή η αντιμετώπιση είχε μετρήσιμες συνέπειες, σε διάρκεια διάγνωσης, σε μισθολογικά χάσματα, σε ποσοστά εκπροσώπησης και σε επίπεδα έμφυλης βίας.
Σε μια εποχή παγκόσμιων κρίσεων, κλιματικών, κοινωνικών και υγειονομικών, η ενσωμάτωση αξιών όπως η φροντίδα, η συνεργασία και η ενσυναίσθηση στις δομές λήψης αποφάσεων δεν αποτελεί ιδεολογική πολυτέλεια. Αποτελεί πολιτισμική αναγκαιότητα και δεν μπορεί να επιτευχθεί με τη μισή ανθρωπότητα σε καθεστώς ορατής ή αόρατης υποεκπροσώπησης.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι απλώς μνήμη αγώνων. Είναι αίτημα επιστημονικής ακρίβειας, κοινωνικής δικαιοσύνης και πολιτισμικής ωρίμανσης. Είναι πρόσκληση να εγκαταλείψουμε τις αφηγήσεις που ήθελαν τη γυναίκα να υφίσταται για τους άλλους και να αναγνωρίσουμε ότι η απόλαυση, η γνώση, η ηγεσία και η ηλικία της ανήκουν εξίσου.
Η νέα συνειδητότητα δεν οικοδομείται πάνω σε ελλείψεις. Οικοδομείται πάνω στην πλήρη, ορατή και αυτεπίγνωστη παρουσία των γυναικών. Όχι ως ρόλων, αλλά ως αυτόνομων και ισότιμων συνδιαμορφωτριών του κοινωνικού και ιστορικού γίγνεσθαι.
Της Δέσποινας Πλουσίου, Trauma Therapist M.A, MFT, Co-founder of Trauma2Therapy
