Μια συζήτηση με την Υπουργό Τουρισμού για την ισότητα, τα έμφυλα στερεότυπα, την Ημέρα της Γυναίκας και τη σημασία της.
Σε μια εποχή όπου οι γυναίκες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πολλαπλούς και απαιτητικούς ρόλους, η Όλγα Κεφαλογιάννη αποτελεί ένα παράδειγμα σύγχρονης γυναίκας που κινείται με άνεση ανάμεσα στη δημόσια ευθύνη και την προσωπική ζωή. Υπουργός, πολιτικός με πολυετή παρουσία στο δημόσιο βίο, βουλευτής στην Α' Αθηνών, νομικός, αλλά και μητέρα δύο παιδιών, μιλά ανοιχτά για τις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες σήμερα, από την ισότητα στην εργασία μέχρι τις προκαταλήψεις που επιμένουν στη δημόσια σφαίρα.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, αναφέρεται στη σημασία της ουσιαστικής εφαρμογής των δικαιωμάτων, στη δύναμη της οικογένειας ως πυρήνα στήριξης, αλλά και στη βαθιά της πεποίθηση ότι η αλλαγή νοοτροπίας ξεκινά από τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας.
Μπορεί τελικά μια γυναίκα να βρει αληθινή "ισορροπία" μεταξύ προσωπικής ζωής, οικογένειας και καριέρας;
Για όλες μας η καθημερινότητα είναι ένας διαρκής αγώνας προκειμένου να ανταποκριθούμε σε διαφορετικούς και πολύ σημαντικούς ρόλους της ζωής μας, όπως είναι η μητρότητα, η δουλειά μας, οι κοινωνικές και φιλικές μας σχέσεις. Το κατά πόσο το καταφέρνουμε έχει να κάνει με το πώς ιεραρχούμε τις προτεραιότητές μας και, φυσικά, με το εάν έχουμε υποστήριξη από το οικογενειακό μας περιβάλλον.
Ποιο είναι όμως το τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε για να πετύχουμε αυτή την ισορροπία;
Προσωπικά, δεν θα έλεγα τη λέξη "τίμημα". Προτιμώ τη λέξη "επιλογή". Επέλεξα να γίνω μητέρα, και νιώθω ευλογημένη γι’ αυτό. Για εμένα τα παιδιά μου είναι η απόλυτη προτεραιότητα μέσα σε ένα ευρύ πλαίσιο ευθυνών, που και πάλι από επιλογή έχω να διαχειριστώ από τη θέση που υπηρετώ ως υπουργός και ως βουλευτής της Α΄Αθηνών. Πορεύομαι λοιπόν προτάσσοντας πάντοτε το καλό των παιδιών μου, αλλά και με το ηθικό χρέος που έχω αναλάβει απέναντι στους πολίτες που με τίμησαν με την ψήφο τους για να τους εκπροσωπήσω. Το κλειδί σε αυτόν τον συσχετισμό είναι η δύναμη, η αγάπη αλλά και η υποστήριξη της οικογένειάς μου, που με βοηθάει να ανταποκρίνομαι σε όλους τους ρόλους που επέλεξα να υπηρετήσω.
Έχεις αισθανθεί ποτέ ότι ως γυναίκα είσαι πιο ευάλωτη σε επιθέσεις σε σχέση με έναν άντρα;
Σίγουρα. Πολύ πρόσφατα βίωσα μια προσωπική κρίση και, όπως έχω ξαναπεί, εκβιάστηκα προκειμένου να μην παλέψω δικαστικά για το καλό των παιδιών μου, γιατί θα δεχόμουν καίριο πλήγμα στη δημόσια εικόνα μου. Έγινα δηλαδή στόχος λόγω της ιδιότητάς μου ως Υπουργού, διότι ως μάνα έκανα το χρέος μου, όπως το ένιωθα απέναντι στα παιδιά μου. Και ναι, πράγματι…αυτόν τον εκβιασμό που δέχθηκα θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε "τίμημα".
Πώς διαχειρίζεσαι την κριτική ή τις προκαταλήψεις λόγω φύλου;
Από τα 23 μου χρόνια που πήρα την άδεια άσκησης της δικηγορίας μέχρι σήμερα, έχω ακούσει πάρα πολλά και για διάφορους λόγους. Στα πρώτα βήματα μου ως γυναίκα δικηγόρος και μετέπειτα ως βουλευτής, είχα να αντιμετωπίσω πολλές φορές παρενόχληση και λεκτική βία, ενώ η απόσταση που έπρεπε να διανύσω προκειμένου να αποδείξω ότι αξίζω ήταν πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με τους άντρες συναδέλφους μου. Από τότε τα πράγματα βέβαια έχουν βελτιωθεί, ωστόσο ακόμα και τώρα, σε μια ευαίσθητη περίοδο της οικογενειακής μου ζωής, η κριτική που δέχομαι ως πολιτικός και μητέρα, έχει πολλές φορές στη βάση του το φύλο, επομένως είναι άδικη. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι οι οικογενειακές υποθέσεις δεν πρέπει να γίνονται αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης που σημαίνει ότι μαζί με όλα τα υπόλοιπα δίνω ταυτόχρονα έναν αγώνα να μην τροφοδοτούνται προκαταλήψεις που στοχεύουν στην ιδιωτική σφαίρα της ζωής μου ως γυναίκας πολιτικού.
Ποιο θεωρείς ότι είναι το κλειδί για να μπορέσουμε ως κοινωνία να ξεπεράσουμε κάποια στιγμή τα στερεότυπα των φύλων;
Πιστεύω ότι μια τέτοια αλλαγή ξεκινά από το σπίτι και την εκπαιδευτική διαδικασία. Βεβαίως σε ένα κράτος δικαίου επισφραγίζεται και μέσα από το νομοθετικό πλαίσιο, όμως πρέπει να επιμείνουμε στον κρίσιμο ρόλο που παίζει η διαπαιδαγώγηση. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες όπου η ισότητα δεν είναι θεωρία αλλά καθημερινά βιωμένη πραγματικότητα, είναι εκείνα που θα συμβάλουν πιο αβίαστα στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας χωρίς στερεότυπα. Πάντα πίστευα ότι όταν θέλεις φέρεις μια αλλαγή στη συλλογική νοοτροπία πρέπει να ξεκινήσεις από τα παιδιά. Όταν ένα παιδί λοιπόν αντιλαμβάνεται από νωρίς ότι οι ικανότητες, τα όνειρα και οι υποχρεώσεις δεν έχουν φύλο, τότε στο μέλλον, ως ενήλικας, θα αντιμετωπίζει τη συνάδελφο, τη σύντροφο, την ηγέτιδα με απόλυτο σεβασμό και ισοτιμία.
Στην καθημερινή πρακτική, τι πρέπει να κάνουμε για να μεγαλώσουμε παιδιά με συνείδηση της ισότητας των φύλων;
Τα παιδιά δεν ακούν τι λέμε, βλέπουν τι κάνουμε, που σημαίνει ότι οι πεποιθήσεις τους διαμορφώνονται μέσα από το παράδειγμα που δίνουν οι γονείς. Στην οικογένεια όπου μεγάλωσα οι γονείς μας προέτρεπαν εμένα και τις δύο αδερφές μου να σπουδάσουμε και να ακολουθήσουμε τον επαγγελματικό δρόμο που η καθεμία επιθυμούσε. Ουδέποτε προσέγγισαν τις φιλοδοξίες μας ή την κλίση μας με βάση κοινωνικά στερεότυπα. Το ίδιο αβίαστα θέλω κι εγώ να περάσω και στα δύο μου παιδιά, την πεποίθηση ότι μπορούν να αποφασίζουν για το μέλλον τους, με βάση τις επιθυμίες και τα όνειρά τους ως άτομα και όχι με βάση το φύλο τους. Για μένα, η οικογένεια είναι το σταθερό σημείο της ζωής μας. Ως μητέρα, η υπέρτατη προτεραιότητά μου είναι να προστατεύσω και να γεμίσω ελπίδα το μέλλον των παιδιών μου. Και νιώθω τυχερή που μέσα και από την ιδιότητά μου ως πολιτικού μπορώ να αγωνίζομαι ώστε τα παιδιά όλων μας να ζήσουν σε έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο ασφαλή, όπου οι ευκαιρίες θα είναι πραγματικά ίσες για όλους.
Τι σημαίνει για σένα η Ημέρα της Γυναίκας;
Σίγουρα δεν είναι μια συμβολική γιορτή. Είναι μια ημέρα απόδοσης τιμής, συνειδητοποίησης αλλά και ευθύνης να συνεχίσουμε τους αγώνες για μια πιο δίκαιη κοινωνία με πυρήνα την ισότητα, που, ακόμα και σήμερα, δεν έχει επιτευχθεί. Τα δικαιώματα των γυναικών σε πολλές περιπτώσεις δέχονται σοβαρές πιέσεις και παραβιάσεις, αλλά προχωράμε με σταθερά προοδευτικά, αν και αργά βήματα προς τον στόχο της ισότητας. Για παράδειγμα, στη χώρα μας, με την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν γίνει σοβαρές πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις, όπως η ενίσχυση του δικτύου δομών για την υποστήριξη θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας (Συμβουλευτικά Κέντρα, Ξενώνες Φιλοξενίας), η εφαρμογή του Panic Button για γυναίκες που κινδυνεύουν, αλλά και η σύσταση ειδικών Γραφείων Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας σε αστυνομικά τμήματα. Επιπλέον, στην Αγορά Εργασίας και στην Οικογένεια, προωθούνται πολιτικές ίσης εκπροσώπησης στα διοικητικά συμβούλια εταιρειών, εφαρμογής μέτρων για την ισορροπία επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής (π.χ. αύξηση σε άδειες πατρότητας και πατρικής γονικής άδειας) αλλά και ενισχύονται προγράμματα γυναικείας επιχειρηματικότητας κ.α..Ωστόσο, ο δρόμος ακόμα είναι μακρύς. Και φυσικά, καμία θεσμική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αποκαταστήσει πλήρως το αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης, χωρίς αλλαγή νοοτροπίας.
Αν μπορούσες να διασφαλίσεις ότι οι γυναίκες στο άμεσο μέλλον θα έχουν αποκαταστήσει έστω μία από τις ανισότητες που βιώνουν σήμερα, ποια θα ήταν αυτή;
Αξιακά και μόνο θα προτάξω ως απόλυτη προτεραιότητα την εξάλειψη της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, ως την πιο επώδυνη και βλαβερή μορφή ανισότητας λόγω του φύλου. Όταν μάλιστα τα περιστατικά της πιο ακραίας έκφανσής της, που είναι οι γυναικοκτονίες, μαστίζουν ακόμα και τις σύγχρονες, αναπτυγμένες κοινωνίες, όπως είναι η Ελλάδα.
Ως πρόεδρος του Κέντρου Μελετών Πολιτικής για το Φύλο και την Ισότητα έχεις σχηματίσει κάποια εικόνα για τα αίτια που προκαλούν αυτή την έκρηξη της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών;
Ιδρύσαμε το Κέντρο στα τέλη του 2020, όταν τα θλιβερά φαινόμενα ανέπτυξαν επικίνδυνη δυναμική, ως συνέπεια και της πανδημίας και μελετήσαμε σε βάθος το θέμα. Είδαμε ότι οι αιτίες εστιάζονται στην αναπαραγωγή στερεοτύπων μέσα στην οικογένεια, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης κοινωνικής δικτύωσης, σε θρησκευτικές πεποιθήσεις, αλλά και στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, όπου εξακολουθούν να συντηρούνται ανισότητες στις ευκαιρίες με βάση τη διαφορετικότητα. Είδαμε τα προφίλ των δραστών και διαπιστώσαμε ότι πέραν των εγγενών χαρακτηριστικών που τους οδηγούν στη γυναικοκτονία, προηγουμένως και για μεγάλα χρονικά διαστήματα είχαν προηγηθεί επαναλαμβανόμενα κρούσματα έμφυλης βίας. Ουσιαστικά πρόκειται για το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Εδώ ακριβώς είναι που χρειάζεται ενίσχυση των μηχανισμών δράσης σε μια αλληλουχία πρόληψης, παρακολούθησης, έγκαιρης επέμβασης στα περιστατικά και βεβαίως καταστολής. Είπαμε βεβαίως ότι σημαντικά βήματα έχουν γίνει. Ωστόσο τα φαινόμενα επιμένουν. Χρειάζονται ακόμα περισσότερα μέτρα, ικανά και αποτελεσματικά να σταματήσουν τα πρώιμα περιστατικά, πριν φτάσουμε στα ειδεχθή εγκλήματα των γυναικοκτονιών.
