Φωτογραφία: FELIX LARHER/Madame Figaro
Σε αυτή την παράλογη εποχή του ατέρμονου scroll σε φωτογραφίες από εξωτικούς προορισμούς που γεμίζουν το feed μας, μια νέα μορφή, εξίσου παράλογου άγχους κάνει την εμφάνισή του. Οι ειδικοί το ονομάζουν "travel dysmorphia".
"Πού θα πάτε φέτος διακοπές; Έχετε κανονίσει τίποτα ή είστε της τελευταίας στιγμής;"... Κάποτε αυτές οι ερωτήσεις μου προκαλούσαν χαρά και ανυπομονησία. Τα τελευταία χρόνια μου φαίνονται οριακά αδιάκριτες. Πριν από μερικές εβδομάδες σε μια παρόμοια συζήτηση έπιασα τον εαυτό μου να υποδύομαι τη happy traveller και να ψελλίζω ένα αμήχανο ψέμα: "Λέμε για Φολέγανδρο, αλλά παίζει και το εξωτερικό, ίσως Νότια Ιταλία".
Η αλήθεια είναι ότι τα οικονομικά μου δε μου επιτρέπουν κάτι περισσότερο από το να αποδεχτώ την πρόσκληση μιας φίλης να περάσω λίγες μέρες τον Αύγουστο στο εξοχικό της στον Κάλαμο. Όχι ότι είναι άσχημος ο Κάλαμος, αλλά για κάποιον λόγο η σκέψη και μόνο με κάνει να νιώθω κοινωνικό αποκλεισμό. Δεν το είχα καν συνειδητοποιήσει όλο αυτό μέχρι που έπεσα πάνω σε ένα σχετικό άρθρο, το οποίο εξηγούσε πως πολλοί από εμάς νιώθουμε την ανάγκη να απολογηθούμε επειδή δεν έχουμε την οικονομική ευχέρεια, τον χρόνο ή τη διάθεση να ταξιδέψουμε.
Διαβάστε Επίσης
Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή τα ταξίδια στις μέρες μας δεν είναι πλέον μια συνειδητή αναζήτηση εμπειριών ή ελευθερίας, αλλά μια μορφή καταναγκαστικής παραγωγής content για τα social media. Στην πραγματικότητα, δεν είμαστε εμείς που ταξιδεύουμε, αλλά η δημόσια εικόνα μας.
Η διαρκής αναζήτηση του "άγνωστου", το κυνήγι της αδρεναλίνης, η ανάγκη να ξεχωρίσεις είναι πλέον δεδομένα για τον σύγχρονο ταξιδιώτη. Και σε αυτή την παράλογη εποχή του ατέρμονου scroll σε φωτογραφίες από εξωτικούς προορισμούς που γεμίζουν το feed μας, μια νέα μορφή, εξίσου παράλογου άγχους κάνει την εμφάνισή του. Οι ειδικοί το ονομάζουν "travel dysmorphia".
Ο όρος "ταξιδιωτική δυσμορφία" δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένος κλινικός όρος, ωστόσο ψυχολόγοι και κοινωνικοί επιστήμονες συμφωνούν ότι πρόκειται για μια σοβαρή πηγή στρες για όσους παρακολουθούν με μανία τις εντυπωσιακές εικόνες από τα "ειδυλλιακά" ταξίδια των άλλων στο Διαδίκτυο. Η αίσθηση πως δεν έχεις δει αρκετά, δεν έχεις ζήσει αρκετά, δεν έχεις ταξιδέψει όσο θα έπρεπε δημιουργεί μια εσωτερική πίεση που μετατρέπει το ταξίδι από εμπειρία σε μέτρο αυτοεκτίμησης. Τα συμπτώματά της γίνονται ολοένα και πιο οικεία για κάποιους από εμάς: απογοήτευση, αυτοκριτική και μια αίσθηση ότι η ζωή μας είναι λίγη και μίζερη.
Σύμφωνα με μελέτη της Talker Research που έγινε πρόσφατα στις ΗΠΑ, σχεδόν επτά στους δέκα Αμερικανούς κάθε ηλικίας υποφέρουν από "ταξιδιωτική δυσμορφία", ενώ άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 2.000 ενήλικες έδειξε ότι ποσοστό πολύ μικρότερο από το 50% δηλώνει ικανοποιημένο από το πόσο έχει ταξιδέψει στη ζωή του. Το φαινόμενο γίνεται ακόμα πιο έντονο όταν το κοινό-στόχος είναι η Gen Z.
Στη συγκεκριμένη έρευνα της Talker Research το 47% των νέων ηλικίας 18 έως 29 ετών δήλωσε ότι το περιεχόμενο που ανεβάζουν στις διάφορες πλατφόρμες οι influencers και οι YouTubers συμβάλλει στην "ταξιδιωτική δυσμορφία", ενώ περισσότερο από το 25% παραδέχτηκε ότι νιώθει "ντροπή" για τις δικές του ταξιδιωτικές εμπειρίες και τις θεωρεί "μίζερες".
Οι συνθήκες που επικαλούνται ως τα "βασικά εμπόδια" που δεν τους επιτρέπουν να ταξιδεύουν όσο και όπως θα ήθελαν είναι οι επαγγελματικές και οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η σωματική και η ψυχική κούραση και, φυσικά, το κόστος. Είναι πλέον το ταξίδι μια πολυτέλεια που αφορά μόνο κάποιους προνομιούχους και οι υπόλοιποι είμαστε απλώς καταδικασμένοι να μείνουμε δυστυχισμένοι και κοινωνικά κατακριτέοι;
Η ζωή που δεν έζησα
Ήταν στο μακρινό 2013 όταν το ακρωνύμιο FOMO προστέθηκε επισήμως στα λεξικά του Κέμπριτζ και της Οξφόρδης. Όπως σίγουρα γνωρίζεις, προέρχεται από τις λέξεις "Fear Of Missing Out" και αναφέρεται στο αίσθημα φόβου που μας προκαλεί το να αφήσουμε μια ευκαιρία να πάει χαμένη. Όπως εξηγεί η Αλεξάνδρα Πάλλη, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, διδάκτωρ Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών - ΕΚΠΑ, "πρόκειται για ένα ιδιαίτερα αγχωτικό συναίσθημα που προκύπτει όταν νιώθεις ότι κάτι ενδιαφέρον συμβαίνει κάπου αλλού και δυστυχώς εσύ το χάνεις, κάτι που πήρε μεγάλες διαστάσεις με την ιλιγγιώδη άνοδο των social media. Πέρα όμως από το αίσθημα στέρησης, η σύγχρονη πραγματικότητα έχει φέρει κι άλλες στρεσογόνους παραμέτρους, όπως η εξιδανίκευση της ζωής των άλλων".
Στα social media όλοι προβάλλουν κατά κανόνα τις καλύτερες στιγμές από ό,τι τους συμβαίνει. Όταν, λοιπόν, γινόμαστε παρατηρητές των "τέλειων διακοπών τους", νιώθουμε ότι οι δικές μας είναι μονότονες ή λιγότερο συναρπαστικές. "Μέσα από το σκρολάρισμα μπαίνουμε άθελά μας σε μια άνιση διαδικασία σύγκρισης" συνεχίζει η ψυχολόγος.
"Έτσι, φτάνουμε να αντιλαμβανόμαστε τα ταξίδια ως δείκτη επιτυχίας, οικονομικής άνεσης ή κύρους και βάζουμε στον εαυτό μας μη ρεαλιστικούς στόχους, με αποτέλεσμα να μην περνάμε καλά στις δικές μας διακοπές. Όμως ο άνθρωπος είναι ταξιδευτής από τη φύση του, είναι συλλέκτης εμπειριών. Και όταν μετατρέπεται σε συλλέκτη εικόνων προς επίδειξη, έχει χάσει κάτι πιο σημαντικό από τη χαρά της ζωής. Έχει χάσει ένα κομμάτι του εαυτού του".
"Έχω πάει!": Το ταξίδι ως ανταγωνιστικό σπορ
Αλήθεια, θυμάσαι πώς ήταν στην πραγματικότητα το ταξίδι πριν το μετατρέψουμε σε "περιεχόμενο"; Την εποχή των αλγορίθμων εξελίχθηκε σε έναν καθρέφτη του πώς ο πολιτισμός και η τεχνολογία διαμορφώνουν την αυτοεκτίμησή μας. Για τον σύγχρονο άνθρωπο τα ταξίδια δεν είναι απλώς μια χαρά, είναι και status symbol. Το ηλιοβασίλεμα στην παραλία, η selfie στην business class ή σ’ εκείνο το μικρό καφέ που είναι κρυμμένο στα στενά της Λισαβόνας μετατράπηκαν σε συντομογραφία της επιτυχίας.
Και ο κύκλος της performance γίνεται ολοένα και πιο φαύλος. Καθώς τα κοινωνικά δίκτυα ξεχειλίζουν από ταξιδιωτικά βίντεο, επιμελημένα δρομολόγια και "κρυμμένα διαμάντια", οι άνθρωποι αισθάνονται μια μόνιμη ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα το ταξίδι να γίνεται πλέον λιγότερο για τη χαρά και περισσότερο για την επιβεβαίωση.
Μαθαίνοντας να ορίζουμε την ευτυχία
Σύμφωνα με την ειδικό, "η ευτυχία βασίζεται στην ισορροπία μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών ερεθισμάτων. Όταν η ισορροπία γέρνει προς την εξωτερική επιβεβαίωση, η ικανοποίηση εξασθενεί. Όταν οι άνθρωποι καταναλώνουν συνεχώς εξιδανικευμένο ταξιδιωτικό περιεχόμενο, ο εγκέφαλος αρχίζει να συνδέει την ικανοποίηση με την ιδέα του να βρίσκεσαι κάπου αλλού. Με την πάροδο του χρόνου αυτό οδηγεί σε άγχος, δυσαρέσκεια και συναισθηματική κόπωση. Επιπλέον, το άγχος αυτό συνδέεται με τον πόνο της αναβολής: η σκέψη "κάποια μέρα θα το κάνω” είναι η σιωπηρή πεποίθηση ότι θα κατακτήσουμε την ευτυχία μόλις μπορέσουμε να αντέξουμε οικονομικά αυτό το ταξίδι.
Έτσι, ζούμε με μια διαρκή αίσθηση αναμονής, αναστέλλουμε τη χαρά μέχρι να πετύχουμε κάτι ορατό, ξεχνώντας ότι η ικανοποίηση χτίζεται στις συνηθισμένες μέρες, στην καθημερινότητα, σε ένα καφέ κοντά στο σπίτι, μια βόλτα μετά τη δουλειά – σε όλα αυτά που πλέον μοιάζουν βαρετά ή ανεπαρκή. Όμως, για τους περισσότερους από εμάς η ζωή συμβαίνει σε αυτούς τους άχαρους χώρους, όχι σε καταλύματα 5 αστέρων και εξωτικούς προορισμούς".
Αντί, λοιπόν, να κυνηγάς τη μακρινή ουτοπία, ανακάλυψε ξανά το άγνωστο μέσα στο οικείο. Περπάτησε στην πόλη σου σαν να την επισκέπτεσαι. Και πριν σχεδιάσεις ένα ταξίδι, αναρωτήσου γιατί θέλεις να πας: για να ξεκουραστείς, να μάθεις ή να ανακαλύψεις instagrammable σημεία; Το αληθινό νόημα βρίσκεται στην πρόθεση και όχι στην εικόνα. Ο σκοπός του ταξιδιού δεν ήταν ποτέ να ξεφύγεις από τη ζωή, αλλά να επιστρέψεις σε αυτήν καλύτερος.
Γιατί, τελικά, το να κυνηγάμε το επόμενο φτηνό εισιτήριο είναι συχνά ένας τρόπος να δραπετεύσουμε από έναν εαυτό που αρνούμαστε να βελτιώσουμε στην έδρα μας. Όπως έλεγε ο Αμερικανός φιλόσοφος Ralph Waldo Emerson, "στο σπίτι ονειρεύομαι τη Νάπολη... Πακετάρω τη βαλίτσα μου, αγκαλιάζω τους φίλους μου και τελικά ξυπνάω στη Νάπολη. Και εκεί δίπλα μου βρίσκεται ο θλιβερός μου εαυτός, αδυσώπητος, πανομοιότυπος, ίδιος μ’ αυτόν που ήμουν όταν έφυγα".
Διαβάστε Επίσης
