Φωτογραφία: Madame Figaro France
Με αφορμή την εισβολή ακτιβιστών της PETA στο fashion show της COS στην Εβδομάδα Μόδας της Νέας Υόρκης, εξετάζουμε αν η πλήρης απαγόρευση του μαλλιού στη μόδα αποτελεί πράγματι βιώσιμη επιλογή.
Όταν ακτιβιστές της PETA εισέβαλαν την Κυριακή στο show της COS κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Μόδας της Νέας Υόρκης, μεγάλο μέρος της συζήτησης στο διαδίκτυο επικεντρώθηκε στη σωματική αντιπαράθεση που ακολούθησε με τον πρόεδρο και CEO του CFDA, Steven Kolb. Στον απόηχο του περιστατικού, η ίδια η διαμαρτυρία πέρασε σε δεύτερο πλάνο. Κι όμως, η πρόταση της PETA να απομακρύνει η μόδα το μαλλί των προβάτων από την εφοδιαστική θα έπρεπε να προβληματίζει τους ανθρώπους του κλάδου.
Το μαλλί αντιπροσωπεύει ένα πολύ μικρό ποσοστό των ινών που χρησιμοποιεί η μόδα και, στους κύκλους της βιωσιμότητας, συχνά παρουσιάζεται ως ένα υλικό με σημαντικές δυνατότητες για καλύτερες πρακτικές εκτροφής, αλλά και ως φυσική εναλλακτική στα συνθετικά υφάσματα. Για αυτό και το ζήτημα που εγείρει η PETA δεν είναι καθόλου απλό.
Διαβάστε Επίσης
Τι λένε οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζωών
Οι οργανώσεις για τα δικαιώματα των ζώων υποστηρίζουν ότι ακόμη και οι αυστηρότερες πιστοποιήσεις δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως την κακομεταχείριση και τις απάνθρωπες συνθήκες. "Το μαλλί είναι το ζωικής προέλευσης υλικό που έχει επωφεληθεί περισσότερο από τις πιο αποτελεσματικές πρακτικές ethics-washing", υποστηρίζει στον διεθνή Τύπο η Emma Håkansson, ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Collective Fashion Justice και συγγραφέας του Total Ethics Fashion.
Η ίδια και άλλοι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων εκστρατεύουν εδώ και δεκαετίες εναντίον του μαλλιού, θέλοντας να αναδείξουν τις πρακτικές κακομεταχείρισης που, σύμφωνα με τους ίδιους, μπορεί να συναντώνται στις αλυσίδες παραγωγής. Σε αυτές περιλαμβάνονται η πρόωρη σφαγή, ο ευνουχισμός και η κοπή της ουράς χωρίς αναλγησία, καθώς και ο βίαιος τρόπος κουρέματος.
Aφού το κούρεμα γίνεται σε ζωντανά ζώα, γιατί οι ακτιβιστές συνδέουν το μαλλί με τη σφαγή, τον ευνουχισμό και την κοπή της ουράς; Η σύνδεση αυτή δεν αφορά τη διαδικασία του κουρέματος καθαυτή, αλλά το γεγονός ότι το κούρεμα αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου, βιομηχανικού κύκλου παραγωγής. Σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις προστασίας των ζώων (όπως η FOUR PAWS και η RSPCA), οι πρακτικές αυτές συνδέονται άρρηκτα με την παραγωγή μαλλιού για τους εξής συγκεκριμένους λόγους:
Κοπή της ουράς και Mulesing
Τα πρόβατα που εκτρέφονται για το μαλλί τους (ειδικά η δημοφιλής ράτσα Merino) έχουν επιλεγεί γενετικά ώστε να έχουν πολλές πτυχώσεις στο δέρμα τους για να παράγουν περισσότερο μαλλί. Στις πτυχώσεις αυτές, ιδιαίτερα γύρω από την ουρά και τα πίσω τεταρτημόρια του ζώου, συγκρατούνται εύκολα κόπρανα και υγρασία. Αυτό προσελκύει μύγες, οι οποίες γεννούν αυγά και οι προνύμφες κυριολεκτικά τρώνε τη σάρκα του ζώου, μια επώδυνη και θανατηφόρα ασθένεια που ονομάζεται flystrike.
Για να προστατευτεί το πολύτιμο μαλλί από τις μολύνσεις και να διευκολυνθεί το μετέπειτα κούρεμα, οι κτηνοτρόφοι προβαίνουν σε κοπή της ουράς. Στην Αυστραλία, εφαρμόζεται επίσης ευρέως η μέθοδος mulesing (ή live lamb cutting), κατά την οποία κόβονται λωρίδες δέρματος από τα πίσω πόδια των αμνών χωρίς αναισθησία. Σκοπός είναι να δημιουργηθεί λείος, ουλώδης ιστός όπου δεν θα φυτρώνει μαλλί και δεν θα μαζεύονται ακαθαρσίες.
Ευνουχισμός
Ο ευνουχισμός των νεαρών αρσενικών αμνών είναι στάνταρ πρακτική σε όλη τη βιομηχανία κτηνοτροφίας και άρα και στα κοπάδια που εκτρέφονται για μαλλί. Γίνεται για τον έλεγχο της αναπαραγωγής μέσα στο κοπάδι, τη μείωση της επιθετικότητας των κριών και τη βελτίωση της διαχείρισής τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους στα βοσκοτόπια, μέχρι να έρθει η ώρα του ετήσιου κουρέματος. Οι ακτιβιστές διαμαρτύρονται γιατί η διαδικασία (συνήθως με σφιχτούς ελαστικούς δακτυλίους ή χειρουργικά) γίνεται τις περισσότερες φορές χωρίς τη χρήση αναλγητικών.
Πρόωρη Σφαγή
Αν και το πρόβατο δεν πεθαίνει για να του πάρουν το μαλλί, η οικονομική βιωσιμότητα της επιχείρησης επιβάλλει τη σφαγή του όταν παύει να είναι αποδοτικό. Ένα πρόβατο σε φυσικό περιβάλλον μπορεί να ζήσει περίπου 10 έως 12 χρόνια. Ωστόσο, καθώς γερνάει (συνήθως γύρω στα 5 με 6 έτη), η ποιότητα του μαλλιού του υποβαθμίζεται. Μόλις η συντήρηση του ζώου κοστίζει περισσότερο από την αξία του μαλλιού που παράγει, το ζώο οδηγείται στο σφαγείο για την αγορά του κρέατος (θεωρούνται ζώα "διπλής χρήσης"). Επομένως, η βιομηχανία του μαλλιού χρηματοδοτεί και καταλήγει απευθείας στη βιομηχανία του κρέατος.
Τι λέει η βιομηχανία της μόδας
Οι οίκοι και οι εταιρείες μόδας απορρίπτουν σε μεγάλο βαθμό την άποψη ότι η κακομεταχείριση είναι συστημική, παραπέμποντας σε πιστοποιήσεις όπως οι Nativa και Responsible Wool Standard, οι οποίες, ωστόσο, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο ερευνών της PETA. Την ίδια στιγμή, το knitwear γνωρίζει μεγάλη άνθηση, ενώ το International Woolmark Prize, που ενθαρρύνει νέους σχεδιαστές να εξερευνήσουν τις δημιουργικές δυνατότητες του αυστραλιανού μαλλιού, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς ανάδειξης νέων ταλέντων στη μόδα. Ανάμεσα στους νικητές του βρίσκονται ο Duran Lantink, creative director του Jean Paul Gaultier, αλλά και ιστορικές μορφές όπως οι Karl Lagerfeld, Valentino και Saint Laurent.
Με αφορμή τη διαμαρτυρία στη Νέα Υόρκη, εκπρόσωπος της H&M Group, στην οποία ανήκει η COS, δήλωσε σε διεθνές μέσο ότι η εταιρεία αντιμετωπίζει "με τη μεγαλύτερη σοβαρότητα" κάθε καταγγελία για παραβιάσεις της καλής μεταχείρισης των ζώων και ότι προμηθεύεται ζωικές ίνες αποκλειστικά από πιστοποιημένες φάρμες και ανακυκλωμένες πηγές. Για το μαλλί, συγκεκριμένα, η εταιρεία αναφέρει ότι όλο το παρθένο μαλλί που χρησιμοποιείται στα προϊόντα της προέρχεται από φάρμες πιστοποιημένες σύμφωνα με το Responsible Wool Standard, ένα σύστημα πιστοποίησης τρίτου φορέα που ανήκει και διοικείται από την Textile Exchange.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση Materials Market Report της Textile Exchange, το μαλλί προβάτου είναι η πιο διαδεδομένη ζωική ίνα στη μόδα, με παγκόσμια παραγωγή 1,1 εκατομμυρίων τόνων το 2024. Πρόκειται, ωστόσο, για μόλις περίπου 0,9% της συνολικής παραγωγής ινών. Για να καταλάβουμε το μέγεθος, το βαμβάκι έφτασε τους 24,1 εκατομμύρια τόνους, περίπου 19% της συνολικής παραγωγής, ενώ ο πολυεστέρας κυριάρχησε με περίπου 77,7 εκατομμύρια τόνους, δηλαδή 59%.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η απαίτηση της PETA για καθολική απαγόρευση θα έπρεπε να προβληματίζει. Για πολλούς, άλλωστε, η μόδα έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά στην κατεύθυνση που ζητά η οργάνωση. Η γούνα ζωικής προέλευσης έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη βιομηχανία, καθώς οίκοι, retailers και fashion councils έχουν υιοθετήσει απαγορεύσεις. Η φετινή Εβδομάδα Μόδας της Νέας Υόρκης ήταν μάλιστα η πρώτη μετά την εφαρμογή της απαγόρευσης της γούνας στις πασαρέλες, που προώθησε ο CFDA.
Με το δέρμα, η αλλαγή προχωρά πιο αργά. Νωρίτερα φέτος, ο Luca de Meo, CEO της Kering, έθεσε έναν νέο στρατηγικό στόχο για τον γαλλικό όμιλο πολυτελείας, μείωση κατά 30% της χρήσης παρθένου δέρματος ζωικής προέλευσης έως το 2028. Παράλληλα, ο όμιλος έχει ξεκινήσει νέες επενδύσεις σε καινοτόμες εναλλακτικές. Η Ganni, από την άλλη, κατάργησε πλήρως το παρθένο δέρμα το 2024, χρησιμοποιώντας υλικά όπως το Oleatex, που αξιοποιεί απόβλητα της παραγωγής ελαιολάδου, και το Pelinova, που ανακυκλώνει υπολείμματα δέρματος.
Για την PETA, όμως, ο στόχος παραμένει σαφής. "Η μόδα πρέπει να απομακρυνθεί από οτιδήποτε προέρχεται από ζώα", υποστηρίζει η συνιδρύτρια και πρόεδρος της PETA, Ingrid Newkirk, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιούμε υλικά που έχουν αφαιρεθεί από το σώμα ενός ζώου ή έχουν προϋποθέσει τη θανάτωσή του. Η μόδα, από την άλλη, προτιμά συνήθως τις σταδιακές μεταρρυθμίσεις από τις απόλυτες απαγορεύσεις, φοβούμενη μεταξύ άλλων τους περιορισμούς στη δημιουργικότητα.
Γιατί το ζήτημα είναι περισσότερο περίπλοκο απ’ όσο φαίνεται
Το μαλλί δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στη μόδα για να χρειάζεται σήμερα να απολογηθεί για την ύπαρξή του. Ο άνθρωπος το χρησιμοποιεί εδώ και αιώνες και τα πρόβατα που εκτρέφονται σήμερα έχουν διαμορφωθεί μέσα από εκατοντάδες χρόνια εξημέρωσης ώστε να παράγουν πολύ περισσότερο μαλλί από όσο θα μπορούσαν να αποβάλλουν φυσικά. Για ένα ζώο που δεν μπορεί πλέον να διαχειριστεί μόνο του το τρίχωμά του του, το κούρεμα δεν είναι από μόνο του πράξη κακομεταχείρισης. Το αντίθετο. Η ευζωία του προϋποθέτει ότι γίνεται σωστά.
Αυτό ακριβώς προσπαθούν να ρυθμίσουν τα σύγχρονα standards. Το Responsible Wool Standard απαιτεί το κούρεμα να πραγματοποιείται από καταρτισμένο κουρέα ή υπό την άμεση επίβλεψή του, με εξοπλισμό και τεχνικές που περιορίζουν το στρες και τον τραυματισμό. Προβλέπει επίσης ήπιο χειρισμό των ζώων και συγκεκριμένες διαδικασίες για την πρόληψη τραυματισμών. Δεν πρόκειται για μια αμελητέα ποσότητα παραγωγής. Στο τέλος του 2024 περίπου 23 εκατομμύρια πρόβατα βρίσκονταν υπό πιστοποίηση RWS, ενώ περισσότερα από 29 εκατομμύρια εκτάρια γης συμμετείχαν στο πρότυπο.
Η μόδα έχει κάθε λόγο να απαιτεί καλύτερες πρακτικές από την αλυσίδα παραγωγής της. Η απαίτηση να εξαφανιστεί το μαλλί από αυτήν, όμως, είναι μια εντελώς διαφορετική συζήτηση. Γιατί αν το ερώτημα είναι αν πρέπει να αποδεχτούμε την κακομεταχείριση των ζώων, η απάντηση είναι προφανής. Αν όμως το ερώτημα είναι αν η μόδα πρέπει να εγκαταλείψει μια φυσική, ανανεώσιμη ίνα που μπορεί να παραχθεί υπό αυστηρούς κανόνες ευζωίας, τότε τα πράγματα γίνονται πολύ πιο περίπλοκα.
Διαβάστε Επίσης
