Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Η έκθεση του Jeff Koons στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης συνεχίζεται έως τις 28 Σεπτεμβρίου, με αφετηρία ένα γυναικείο ειδώλιο περίπου 28.000 ετών.
Στο Μέγαρο Σταθάτου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, η πορτοκαλί "Αφροδίτη" του Jeff Koons συνεχίζει την αθηναϊκή της παρουσία έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026, μετά την παράταση της έκθεσης που επιμελούνται ο Παναγιώτης Ιωσήφ και ο Ιωάννης Φάππας. Αφετηρία της είναι μια συνάντηση ανάμεσα σε δύο γυναικείες μορφές που τις χωρίζουν περίπου 28.000 χρόνια, το παλαιολιθικό ειδώλιο της "Αφροδίτης του Lespugue" και η σύγχρονη εκδοχή του από τον Αμερικανό καλλιτέχνη.
Το Balloon Venus Lespugue (Orange), έργο της περιόδου 2013 έως 2019 από τη Συλλογή Homem Sonnabend, παρουσιάζεται σε αυτή την έκθεση για πρώτη φορά στο κοινό. Πλαισιώνεται από δέκα πιστοποιημένα αντίγραφα παλαιολιθικών "Αφροδιτών", καθώς τα πρωτότυπα παραμένουν στα ευρωπαϊκά μουσεία που τα φυλάσσουν. Η διάκριση έχει σημασία για όποιον σχεδιάζει την επίσκεψή του, αφού η παρουσίαση οργανώνεται γύρω από τη σύγκριση των μορφών και τη μεταμόρφωσή τους μέσα στον χρόνο.
Η αντίθεση αποκτά σχεδόν κινηματογραφική ένταση μέσα από τη διαδοχή των χώρων. Τα μικρά ειδώλια παρουσιάζονται σε μια σκοτεινή αίθουσα που παραπέμπει σε σπήλαιο, ενώ το γλυπτό του Koons βρίσκεται μόνο του σε γειτονική αίθουσα του νεοκλασικού μεγάρου, με λευκές επενδύσεις στους τοίχους. Στην πορτοκαλί επιφάνειά του, το δωμάτιο επανεμφανίζεται παραμορφωμένο, καθώς οι αντανακλάσεις ακολουθούν τις διογκωμένες καμπύλες του σώματος.
Διαβάστε Επίσης
Το προϊστορικό ειδώλιο πίσω από το γλυπτό
Η ιστορία του προτύπου περιλαμβάνει μια ανακάλυψη που υπήρξε ταυτόχρονα και τραυματισμός. Στις 9 Αυγούστου 1922, κατά τις ανασκαφές στο σπήλαιο Rideaux της νότιας Γαλλίας, ένα χτύπημα αξίνας έφερε στο φως τη μικρή γυναικεία μορφή, σπάζοντάς την σε κομμάτια. Σκαλισμένη σε χαυλιόδοντα μαμούθ και με ύψος περίπου δεκαπέντε εκατοστών, η "Αφροδίτη του Lespugue" ανήκει σήμερα στις συλλογές του Musée de l’Homme στο Παρίσι.
Το περίγραμμά της οργανώνεται σαν ρόμβος, με τους όγκους να αναπτύσσονται στο κέντρο και τη μορφή να στενεύει προς τα άκρα. Το στήθος και οι γλουτοί αποδίδονται με ιδιαίτερη έμφαση, ενώ το κεφάλι στερείται διακριτών χαρακτηριστικών προσώπου. Αυτή η άνιση κατανομή της λεπτομέρειας προσφέρει έναν συγκεκριμένο τρόπο να προσεγγίσουμε το ειδώλιο, παρακολουθώντας πώς η ανθρώπινη ανατομία γίνεται σύνθεση όγκων, πώς ορισμένα στοιχεία μεγεθύνονται και άλλα περιορίζονται σχεδόν μέχρι την εξαφάνισή τους.
Ο Koons εξήγησε ότι η συγκεκριμένη παλαιολιθική μορφή τού θύμιζε γλυπτό του Alberto Giacometti, ιδιαίτερα όταν την παρατηρούσε από το πλάι. Η σύνδεση προσφέρει ένα χρήσιμο κλειδί για τη δική του προσέγγιση, στρέφοντας την προσοχή από την ηλικία του αντικειμένου στον τρόπο με τον οποίο έχει κατασκευαστεί η μορφή του.
Τι γνωρίζουμε για τη σημασία των "Αφροδιτών"
Η λέξη "Αφροδίτη" χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή όταν χρησιμοποιείται για την προϊστορική περίοδο. Πρόκειται για μια μεταγενέστερη ονομασία, η οποία παραπέμπει στη θεά της ομορφιάς και μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι γνωρίζουμε ήδη τι αντιπροσώπευαν αυτά τα αντικείμενα. Η πραγματική τους χρήση και η συμβολική τους σημασία παραμένουν αβέβαιες. Το Musée de l’Homme επισημαίνει ότι οι συνδέσεις των παλαιολιθικών ειδωλίων με μια λατρεία της γονιμότητας δεν συνιστούν εξακριβωμένη εξήγηση της λειτουργίας τους.
Η επιφύλαξη αυτή ανοίγει μια ουσιαστική συζήτηση για το βλέμμα μας πάνω στο γυναικείο σώμα. Όταν ένα τονισμένο στήθος ή μια έντονη καμπύλη μεταφράζονται αμέσως σε μητρότητα, γονιμότητα ή ιδανική θηλυκότητα, η παρατήρηση έχει ήδη δώσει τη θέση της στην ερμηνεία. Από αυτή τη σκοπιά, μπορούμε να προσεγγίσουμε την έκθεση εξετάζοντας και τις δικές μας συνήθειες ανάγνωσης, όπως και τη σημασία που αποδίδουμε σε μια μορφή προτού ακόμη μάθουμε οτιδήποτε για τον κόσμο από τον οποίο προέρχεται.
Διαβάστε Επίσης
Η λάμψη και η ψευδαίσθηση του μπαλονιού
Στην εκδοχή του Koons, η αλλαγή κλίμακας είναι καθοριστική. Η μικρή προϊστορική μορφή αποκτά ύψος σχεδόν 2,7 μέτρων και κατασκευάζεται από ανοξείδωτο χάλυβα, γυαλισμένο σαν καθρέφτης, με διάφανη χρωματική επίστρωση. Οι καμπύλες θυμίζουν μπαλόνια που έχουν συστραφεί και ενωθεί, δημιουργώντας την εντύπωση ενός αντικειμένου γεμάτου αέρα, παρότι το υλικό του είναι μέταλλο.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παιχνίδια του έργου με την αντίληψη. Η όψη παραπέμπει σε κάτι προσωρινό και ευάλωτο, σε μια επιφάνεια που περιμένουμε ότι μπορεί να πιεστεί, να ξεφουσκώσει ή να σπάσει. Η κατασκευή, αντίθετα, διατηρεί αυτή την εικόνα σε μια σταθερή γλυπτική μορφή. Το μπαλόνι προσφέρει στον Koons μια οικεία οπτική γλώσσα, μέσα από την οποία το προϊστορικό σώμα μπορεί να εμφανιστεί ταυτόχρονα αναγνωρίσιμο και παράξενο.
Ο ίδιος χρησιμοποίησε σε συνέντευξή του την έκφραση "οπτική πολυτέλεια", περιγράφοντας τη λάμψη που προκύπτει από την επεξεργασία ενός βιομηχανικού υλικού. Η διατύπωση επιτρέπει και μια ανάγνωση γύρω από την επιθυμία, καθώς η εντύπωση του πολύτιμου παράγεται από το χρώμα, την τελειότητα της επιφάνειας και την αντανάκλαση. Το ίδιο το δωμάτιο και οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα του συμμετέχουν στην εικόνα του γλυπτού, χωρίς να αποτελούν σταθερά χαρακτηριστικά του.
Πληροφορίες για την επίσκεψη
Η έκθεση φιλοξενείται στο Μέγαρο Σταθάτου, στη συμβολή της Βασιλίσσης Σοφίας με την Ηροδότου 1. Η γενική είσοδος κοστίζει 10 ευρώ και το μειωμένο εισιτήριο 7 ευρώ. Οι επόμενες ξεναγήσεις κοινού είναι προγραμματισμένες για τις Πέμπτες 17 και 24 Σεπτεμβρίου, στις 19.00, με εισιτήριο ξενάγησης 14 ευρώ και μειωμένο 11 ευρώ.
