Από τη δυστοπία του Orwell μέχρι τη σύγχρονη καθημερινότητα, η σιωπή ή, έστω, η απουσία θορύβου μοιάζει όλο και περισσότερο με προνόμιο αλλά και πράξη αυτοπροστασίας.
"Η σιωπή ήταν το μόνο καταφύγιο που του είχε απομείνει. Μόνο μέσα σε αυτήν μπορούσε να σκεφτεί ελεύθερα κι ακόμα κι αυτή ήταν ένα επικίνδυνο προνόμιο" γράφει ο George Orwell στο βιβλίο του 1984. Στο δυστοπικό σύμπαν του έργου του η ησυχία δεν είναι μια αυτονόητη κατάσταση, αλλά μια σπάνια πολυτέλεια, συνδεδεμένη με την ελευθερία της σκέψης. Επιπλέον, το γεγονός ότι ο ήρωας πρέπει να την αναζητήσει κρυφά υπογραμμίζει τον χαρακτήρα της ως προνομίου και όχι ως δικαιώματος. Όμως η ησυχία δε συναντάται ως προνόμιο μόνο στο 1984 του Orwell, αλλά και στον σύγχρονο κόσμο μας, όπου δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε δεδομένη ούτε εύκολο να βρεθεί. Σήμερα, που η ζωή μας είναι πολύβουη και γεμάτη ερεθίσματα, η ησυχία αποτελεί πολυτέλεια περισσότερο από ποτέ – ακόμα μία από τις αξίες που τείνουν να χαθούν στον σύγχρονο κόσμο.
Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό, θα λέγαμε ότι ήχος είναι ό,τι ακούμε, ενώ θόρυβος είναι ο ανεπιθύμητος ήχος. Αυτό όμως δεν είναι κάτι το αντικειμενικό. Κάτι που είναι ήχος για κάποιον (π.χ. η μουσική που ακούει) μπορεί να είναι θόρυβος για κάποιον άλλον (π.χ. τον γείτονα). "Αλλά ο θόρυβος είναι κάτι περισσότερο από αυτό, δεν είναι απλώς κάτι που δε μας αρέσει, αλλά κάτι που μας βλάπτει και δεν μπορούμε να συνηθίσουμε" επισημαίνει ο Γιάννης Καραγιάννης, σύμβουλος ακουστικής, δρ Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. "Πολλές φορές ο ήχος, ακόμα και ο δυνατός, δεν είναι θόρυβος, επειδή λειτουργεί ως πληροφορία που την αξιολογούμε ως σημαντική" συνεχίζει ο ειδικός. "Για παράδειγμα, ο θόρυβος ενός αυτοκινήτου μας προειδοποιεί να προσέχουμε. Η σημασία του συγκεκριμένου θορύβου έγινε πιο σαφής τα τελευταία χρόνια με την εισαγωγή των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, που, επειδή είναι πολύ αθόρυβα, μπορεί να γίνουν και επικίνδυνα".
Στην πραγματικότητα, ο θόρυβος είναι ένα σχετικά πρόσφατο πρόβλημα που σχετίζεται με την ανάπτυξη και την εξέλιξη της τεχνολογίας και δεν αποτελούσε μείζον ζήτημα πριν από 100 χρόνια, για παράδειγμα. Οι άνθρωποι στο παρελθόν δεν ήταν εκτεθειμένοι στον θόρυβο στην καθημερινότητά τους, όπως είναι στις μέρες μας. Σήμερα όμως αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του περιβάλλοντός μας και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο την ποιότητα της ζωής μας όσο και την υγεία μας.
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, ο θόρυβος από την οδική κυκλοφορία σχετίζεται με το άγχος που βιώνουν οι κάτοικοι των πόλεων καθώς και με άλλα προβλήματα, όπως οι διαταραχές του ύπνου, η πρωινή κούραση, οι μαθησιακές δυσκολίες, αλλά και με πιο σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, υψηλή αρτηριακή πίεση, προβλήματα μνήμης κ.ά. Για τον λόγο αυτό οι ειδικοί προτείνουν, όταν νιώθουμε ότι έχουμε κατακλυστεί από τα ερεθίσματα και τους θορύβους του περιβάλλοντός μας, να αναζητήσουμε έναν χώρο ήσυχο, ήρεμο και απομονωμένο. Μικρά καθημερινά διαλείμματα διάρκειας 20 λεπτών σε έναν χώρο ήσυχο θα μας βοηθήσουν πολύ. Αν, πάλι, είναι αδύνατο να βρεθούμε κάπου χωρίς φασαρία, μερικές ασκήσεις αναπνοής ή ο διαλογισμός μπορούν να εξασφαλίσουν λίγη ηρεμία. Ας μην ξεχνάμε ότι η ησυχία είναι ένας σημαντικός τρόπος διαφυγής που μπορεί να λύσει πολλά από τα προβλήματά μας.
Θα έχεις πιθανώς παρατηρήσει ότι, όταν φοράς ακουστικά και περπατάς σε έναν δρόμο με κίνηση, δεν καταλαβαίνεις σε πόσο δυνατή ένταση ακούς μουσική, κάτι που το συνειδητοποιείς όταν βρεθείς ξαφνικά σε ένα πιο ήσυχο περιβάλλον. Αυτό συμβαίνει γιατί ουσιαστικά αυτό που αντιλαμβανόμαστε δεν είναι η στάθμη του ήχου, αλλά η διαφορά της από τον "θόρυβο βάθους". "Κάθε ήχος, όπως, για παράδειγμα, η φωνή η δική μας και των συνομιλητών μας, βρίσκεται σε ένα περιβάλλον θορύβου που ονομάζεται "θόρυβος βάθους”" εξηγεί ο Γιάννης Καραγιάννης.
Το πόσο δυνατά και καθαρά αντιλαμβανόμαστε έναν ήχο εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το πόσο πιο ισχυρός είναι από τον θόρυβο βάθους. Έτσι, για μια παρέα που τρώει σε ένα εστιατόριο ο ήχος των συνομιλιών από τα διπλανά τραπέζια είναι θόρυβος. Όπως και οι δικές τους συνομιλίες είναι με τη σειρά τους θόρυβος για τους διπλανούς. Σε τέτοιες περιπτώσεις, για να γίνει πιο κατανοητός, ο κάθε ομιλητής, χωρίς απαραίτητα να το καταλαβαίνει, δυναμώνει τη φωνή του, ώστε να είναι επαρκώς ισχυρότερη από τον θόρυβο βάθους.
Έτσι όμως αυξάνεται ο θόρυβος στους διπλανούς, που με τη σειρά τους μιλάνε κι εκείνοι πιο δυνατά αυξάνοντας περαιτέρω τον θόρυβο βάθους και ούτω καθεξής. Γι’ αυτό μερικές φορές, όταν επιστρέφουμε στο σπίτι από ένα μπαρ, αντιλαμβανόμαστε ότι έχει κλείσει ο λαιμός μας χωρίς να θυμόμαστε ότι φωνάζαμε. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται "cocktail party effect". Πολύ συχνά μάλιστα η παραπάνω κατάσταση προκαλεί και πονοκέφαλο, καθώς ο εγκέφαλός μας, για να χαρακτηρίσει ως "θόρυβο" τις συνομιλίες των διπλανών, χρειάζεται πρώτα να τις επεξεργαστεί. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι όλο το βράδυ βρίσκεται σε εγρήγορση προκειμένου να εντοπίσει μέσα στις σκόρπιες λέξεις κάποια με πιθανό νόημα, σε μια συνεχή διαδικασία ακρόασης-επεξεργασίας-απόρριψης, που δημιουργεί κόπωση.
Αντίστοιχα, κατά τη διάρκεια της νύχτας ακούμε το "τικ τακ" του ρολογιού –τόσο που καμιά φορά μπορεί να είναι και ενοχλητικό–, ενώ όλη την ημέρα δεν το αντιλαμβανόμαστε γιατί καλύπτεται από τον υψηλότερο θόρυβο. Πρόκειται για ένα φαινόμενο του ήχου που ονομάζεται "επικάλυψη" (masking). Τα καλά νέα είναι ότι το φαινόμενο της επικάλυψης μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για να μειώσουμε την αντίληψη του θορύβου. "Εκπέμποντας έναν ήχο σταθερής εκπομπής και πλούσιο σε συχνότητες (π.χ. white noise), μπορούμε να κάνουμε λιγότερο αντιληπτό έναν δεδομένο θόρυβο που είναι πιο ανεπιθύμητος.
Διαβάστε Επίσης
Σε ένα γραφείο όπου πολύς κόσμος εργάζεται σε ενιαίο χώρο (open office), για παράδειγμα, η εκπομπή λευκού θορύβου ή η ύπαρξη ενός φυσικού ήχου σταθερής εκπομπής (π.χ. ένα σιντριβάνι) μπορεί να εξασφαλίσει την ιδιωτικότητα και να μειώσει την ενόχληση από τον ήχο των παράλληλων δραστηριοτήτων. Η τεχνική αυτή είναι γνωστή ως "noise perfume”" σημειώνει ο ειδικός. Ίσως, τελικά, η ησυχία να μην είναι απλώς η απουσία ήχου, αλλά και η συνειδητή επιλογή να απομακρυνθούμε από ό,τι μας κατακλύζει. Σε μια εποχή όπου ο θόρυβος θεωρείται αναπόφευκτος η αναζήτηση της ησυχίας γίνεται πράξη αυτοφροντίδας και με έναν παράδοξο τρόπο μια μικρή μορφή αντίστασης.
