Φωτογραφία: JOSEPH DEGBADJO/Madame Figaro. Μοντέλο: Marlijn Hoek/Women Management
Το καλοκαίρι είναι η ωραιότερη εποχή του χρόνου, σωστά; Όλοι είμαστε χαρούμενοι και ανέμελοι. Κι όμως, δεν είναι έτσι... Υπάρχουν άνθρωποι που δε θεωρούν ότι το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με την ευτυχία!
Πριν από λίγες ημέρες, μιλώντας με τη φίλη μου τη Μαρίνα για τα πλάνα των καλοκαιρινών διακοπών μας, έπιασα τον εαυτό μου να της λέω, αφού πρώτα έβγαλα έναν μικρό αναστεναγμό: "Αχ, ανυπομονώ να τελειώσει το καλοκαίρι!". "Το καλοκαίρι στην πόλη εννοείς; Με τους καύσωνες και το στρίμωγμα στα μέσα μαζικής μεταφοράς μέχρι να φτάσεις στο γραφείο;" ρώτησε εκείνη. Ούτε που της περνούσε από το μυαλό ότι μπορεί να εννοούσα το καλοκαίρι συλλήβδην.
Κι όμως, το εννοούσα. Και όσο πιο πολύ το σκέφτομαι, τόσο πιο ξεκάθαρα το συνειδητοποιώ. Εννοούσα τις μέρες που μεγαλώνουν, τη θερμοκρασία που χτυπάει κόκκινο, τις δύσκολες κοινωνικές συνθήκες, τα πλάνα διακοπών, τις οικογενειακές απαιτήσεις, τις διάφορες υποχρεώσεις, τον λιγότερο ύπνο λόγω ζέστης, λόγω κουνουπιών, λόγω ξενυχτιών… Όλα αυτά –και άλλα πολλά– είναι η αιτία που τους ζεστούς μήνες του χρόνου νιώθω αγχωμένη, ευερέθιστη, νευρική και κακοδιάθετη.
Διαβάστε Επίσης
Μιλώντας με τον ψυχολόγο-ψυχοθεραπευτή Νίκο Βουλαλά, ανακάλυψα ότι δεν είμαι η μόνη. Η SAD (Seasonal Affective Disorder – εποχική συναισθηματική διαταραχή) είναι ένας υπότυπος της κατάθλιψης που εμφανίζεται κυρίως τον χειμώνα, αλλά, απ’ ό,τι φαίνεται, μπορεί να αφορά και την άνοιξη ή το καλοκαίρι. Η "καλοκαιρινή" SAD είναι λιγότερο συνηθισμένη, αλλά υπαρκτή. Άλλωστε, πολλές έρευνες επιβεβαιώνουν ότι υπάρχουν αλλαγές στη διάθεση κατά τη μετάβαση από τη μία εποχή στην άλλη, απλώς δεν είναι της ίδιας βαρύτητας σε όλους τους ανθρώπους.
"Μη μου μιλάς για καλοκαίρια"
Το πιο δύσκολο κομμάτι για όσους βιώνουν αυτή τη θλίψη του καλοκαιριού είναι ότι όλοι οι υπόλοιποι, οι περισσότεροι τουλάχιστον, θεωρούν δεδομένο ότι ο ήλιος φτιάχνει τη διάθεση. Επιπλέον, το καλοκαίρι συνοδεύεται από την έντονη προσδοκία ότι πρέπει να νιώθουμε καλά, να κοινωνικοποιούμαστε και να αξιοποιούμε στο έπακρο τις μεγαλύτερες μέρες. Όπως μας εξηγεί ο ειδικός, "για κάποιον που ήδη αντιμετωπίζει συναισθηματικές δυσκολίες αυτή την εποχή, η συγκεκριμένη προσδοκία μπορεί να γίνει αρκετά βαριά. Το καλοκαίρι φαντάζει κάτι σαν τα Χριστούγεννα, μια περίοδο του χρόνου όπου αναμένεται να είμαστε όλοι χαρούμενοι, αγαπημένοι και καλόκαρδοι.
Το αποτέλεσμα είναι ότι υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που καταλήγουν να αισθάνονται ενοχές επειδή δεν απολαμβάνουν το καλοκαίρι με τον τρόπο που (οι γύρω τους) πιστεύουν ότι θα έπρεπε". Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ της εσωτερικής εμπειρίας και της εξωτερικής πίεσης οδηγεί σε συναισθήματα απογοήτευσης ή ακόμα και απομόνωσης. Επιπλέον, καθώς οι συνθήκες που επικρατούν κατά τους θερινούς μήνες μπορεί να επηρεάσουν τόσο την ποιότητα όσο και την ποσότητα του ύπνου, αυξάνονται οι πιθανότητες να χειροτερέψει η διάθεση και να μειωθούν τα επίπεδα ενέργειας.
Αν σ’ αυτή την εξίσωση προσθέσουμε τη –συχνά ακραία πλέον– ζέστη και υγρασία, καταλαβαίνουμε ότι το σώμα κουράζεται περισσότερο, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε σωματικά εξαντλημένοι και συναισθηματικά ευερέθιστοι. Ειδικά όταν δε βρισκόμαστε σε διακοπές, αλλά είμαστε υποχρεωμένοι να φέρουμε εις πέρας τις καθημερινές μας υποχρεώσεις, μεταξύ των οποίων και η εργασία μας, σε συνθήκες πολύ υψηλών θερμοκρασιών, η ενέργεια πέφτει και η κακή διάθεση κυριαρχεί.
"Επιπλέον, αυτή η εποχή έχει συνήθως περισσότερες κοινωνικές υποχρεώσεις, γάμους, βαφτίσεις, οικογενειακές εξορμήσεις, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και τον φόβο ότι ίσως εμείς δεν αξιοποιούμε στο έπακρο τις εμπειρίες και τις στιγμές που θεωρούνται δεδομένες, όπως οι άλλοι. Για τα πιο εσωστρεφή άτομα, όλα τα παραπάνω μπορεί να μοιάζουν με εφιάλτη" σημειώνει ο Νίκος Βουλαλάς.
Τέλος, ακόμα κι αν μας φαίνεται περίεργο, υπάρχουν έρευνες που συσχετίζουν την κακή διάθεση του καλοκαιριού και με την αύξηση των αλλεργιών που τείνουν να εντείνονται αυτούς τους μήνες. Συγκεκριμένα, φαίνεται πως άτομα με καλοκαιρινή SAD μπορεί να παρουσιάσουν επιδείνωση της διάθεσής τους τις ημέρες με υψηλά επίπεδα γύρης.
Αυτή η επιπλέον πίεση για τον οργανισμό αρκεί για να επιδεινώσει τα συμπτώματα σε κάποιον που ήδη αντιμετωπίζει δυσκολίες τους καλοκαιρινούς μήνες. Και προφανώς (!), όπως συμβαίνει και με άλλες διαταραχές της διάθεσης, η SAD αφορά περισσότερο τις γυναίκες, πιθανώς για ορμονικούς λόγους (εμμηνόπαυση, προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο κ.ά.), καθώς η ζέστη μπορεί να επιδεινώσει συμπτώματα όπως τα νεύρα, οι εξάψεις ή οι νυχτερινές εφιδρώσεις.
Μπορεί να συμβεί, μάλιστα, σε κάποιες γυναίκες, ενώ όλα τα προηγούμενα χρόνια απολάμβαναν τους θερινούς μήνες, ξαφνικά κάποιο καλοκαίρι να αρχίσουν να νιώθουν ότι έχουν λιγότερο καλή διάθεση και ενέργεια – συνήθως έπειτα από κάποια ορμονική αλλαγή. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι οι διακοπές, οι εμφανίσεις στη θάλασσα αλλά και το κλείσιμο των σχολείων μπορεί να φέρουν στις γυναίκες περισσότερες απαιτήσεις σχετικά με τη φροντίδα των παιδιών και την εικόνα του σώματός τους.
Οδηγός επιβίωσης
Η καλοκαιρινή εποχική διαταραχή της διάθεσης αναγνωρίζεται δυσκολότερα από την αντίστοιχη χειμερινή, επειδή παρουσιάζει πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά. Συνήθως εκδηλώνεται με νευρικότητα, κόπωση, εσωτερική ανησυχία και ευερεθιστότητα ή άγχος και σπανιότερα με κακή διάθεση ή ακόμα και κατάθλιψη. Άλλα συμπτώματά της είναι η δυσκολία στον ύπνο, η μειωμένη όρεξη, η χαμηλή κινητοποίηση, οι πονοκέφαλοι ή οι ημικρανίες, η συναισθηματική αναστάτωση και η επιθυμία για κοινωνική απομόνωση.
Τι μπορεί να βοηθήσει; Η καλή ενυδάτωση και η τήρηση μιας ρουτίνας, ειδικά όσον αφορά τον ύπνο. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να προσέχουμε τις συνθήκες στις οποίες κοιμόμαστε: ένα δροσερό και σκοτεινό δωμάτιο συμβάλλει στον καλύτερο και περισσότερο ύπνο. Όμως, το πιο σημαντικό είναι να μην ξεχνάμε ότι δεν είμαστε υποχρεωμένοι να δεχόμαστε κάθε πρόταση ή πρόσκληση και ότι δεν πειράζει να λέμε "όχι".
Ο στόχος μας πρέπει να είναι όχι να αποκοπούμε από τις κοινωνικές μας συναναστροφές, αλλά να διατηρήσουμε την ψυχική μας ισορροπία. Αν διαπιστώσουμε ξαφνικά ότι η διάθεσή μας άλλαξε, χωρίς στην πραγματικότητα να έχει συμβεί τίποτα, ίσως αυτό είναι ένα σημάδι ότι έχουμε "απορροφήσει" περισσότερα από όσα μας αναλογούν και η μόνη λύση είναι να θέσουμε τα όριά μας. "Γενικά, είναι πολύ βοηθητικό να αναρωτιόμαστε τι είναι αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε σε κάθε περίσταση, ώστε να νιώθουμε πιο κοντά στον εαυτό μας.
Μερικές φορές η λύση μπορεί να είναι λίγος περισσότερος προσωπικός "χώρος” ή χρόνος, αλλαγή περιβάλλοντος ή ξεκούραση, λίγη απομόνωση, άρνηση μιας πρόσκλησης και επιλογή μιας δραστηριότητας που θα απολαύσουμε μόνοι μας. Ακόμα κι αν νιώθουμε ενοχές γι’ αυτή την ανάγκη για προσωρινή απόσυρση, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η ενοχή είναι απλώς ο συναγερμός που χτυπάει ο εγκέφαλος ότι κάνουμε κάτι καινούριο ή ότι αλλάζουμε μια συνήθεια και όχι ότι κάνουμε κάτι λάθος" υπογραμμίζει ο ειδικός.
Ίσως όμως το σημαντικότερο που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να νιώθουμε απέναντι σε μια εποχή. Δε χρωστάμε σε κανέναν τον ενθουσιασμό μας ούτε είμαστε υποχρεωμένοι να αγαπάμε το καλοκαίρι επειδή το αγαπούν οι περισσότεροι. Αντίθετα, έχουμε κάθε δικαίωμα να αναζητούμε τον δικό μας ρυθμό, τις δικές μας συνθήκες ξεκούρασης και τις εμπειρίες που μας κάνουν να νιώθουμε καλά. Ακόμα κι αν ανάμεσά τους περιλαμβάνεται και το να μετράμε αντίστροφα μέχρι να έρθει ο Σεπτέμβριος.
Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τον Νίκο Βουλαλά, ψυχολόγo-ψυχοθεραπευτή.
