top article

Το τελευταίο διάστημα γίνεται πολύς λόγος για τη συνεπιμέλεια που πρόκειται να αλλάξει πολλά από όσα γνωρίζαμε για την ανατροφή των παιδιών μετά από ένα διαζύγιο των γονιών τους. Ο όρος περιλαμβάνεται στο ανανεωμένο οικογενειακό δίκαιο που τέθηκε πρόσφατα σε δημόσια διαβούλευση και αναμένεται να έρθει σύντομα για ψήφιση στην Βουλή. Τι ακριβώς όμως προβλέπει και πώς θα επηρεάσει την καθημερινότητα ενός παιδιού χωρισμένων γονιών; Ζητήσαμε από τον  Στέφανο Οικονόμου, δικηγόρο στο Άρειο Πάγο, να λύσει τις πιο βασικές από τις απορίες μας και να μας εξηγήσει όσο πιο απλά γίνεται το θέμα της συνεπιμέλειας. 

Πριν περάσουμε στο τι αναμένεται να αλλαξει στο μέλλον, ας ξεκινήσουμε από το παρόν. Τι ισχύει σήμερα σε ό,τι αφορά την επιμέλεια ενός παιδιού μετά το διαζύγιο των γονιών του;

Σήμερα, ο νόμος προβλέπει την επιμέλεια του ανήλικου παιδιού ως μέρος της ευρύτερης έννοιας της γονικής μέριμνας. Η επιμέλεια του παιδιού περιλαμβάνει τον καθορισμό του τόπου της διαμονής του και τις αποφάσεις για την καθημερινότητά του. ιδίως την ανατροφή του, την επίβλεψή του και την εκπαίδευσή του. Η επιμέλεια δεν περιλαμβάνει αποφάσεις για το παιδί που θεωρούνται μεγαλύτερης σημασίας όπως παραδείγματος χάριν το όνομα που θα δοθεί στο παιδί ή την απόφαση για μία σοβαρή εγχείρηση που περιλαμβάνονται στη γονική μέριμνα.

Με τον ισχύοντα νόμο μετά την διάσπαση της συμβίωσης των συζύγων, αυτό που συμβαίνει πρακτικά είναι ότι η γονική μέριμνα παραμένει και στους δύο γονείς αλλά η επιμέλεια συνήθως δίνεται αποκλειστικά στον ένα γονέα με τον οποίο και διαμένει το παιδί και ο άλλος γονέας έχει απλώς δικαίωμα επικοινωνίας.

Τι ακριβώς είναι η συνεπιμέλεια;

Η συνεπιμέλεια υπάρχει και σήμερα ως έννοια στο οικογενειακό δίκαιο και σημαίνει ότι κανένας γονέας δεν έχει την αποκλειστική επιμέλεια, ότι οι γονείς πρέπει να συναποφασίζουν για όλα τα θέματα και το παιδί μένει ένα διάστημα με τον ένα γονέα και ένα διάστημα με τον άλλο. Η αλήθεια είναι ότι στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, τα δικαστήρια αναθέτουν την αποκλειστική επιμέλεια των παιδιών στην μητέρα, κρίνοντας την ως πλέον κατάλληλη για αυτόν τον ρόλο. Η στάση αυτή των δικαστηρίων, πιστεύω ότι συμβαδίζει με τις συνήθειες της ελληνικής οικογένειας και της ελληνικής κοινωνίας όπου ακόμα και όταν το ζευγάρι ζει μαζί, τις περισσότερες φροντίδες των παιδιών τις αναλαμβάνει η μητέρα.  

Η συνεπιμέλεια με το σημερινό καθεστώς είναι σπάνια επειδή πρώτον απαιτεί συμφωνία των γονέων για να την επιβάλλει το δικαστήριο και δεύτερον επειδή στην πράξη δημιουργεί πολλά προβλήματα.

Το μοντέλο που ένα παιδί μένει μία εβδομάδα με τον ένα γονέα και μία εβδομάδα με τον άλλο γονέα είναι πολύ δύσκολο να λειτουργήσει στην πράξη και προσωπική μου άποψη είναι πως στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν είναι προς το συμφέρον του παιδιού. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη να έχουν ένα σταθερό περιβάλλον για να αισθάνονται ασφάλεια. Πέραν αυτού και για πρακτικούς λόγους το να "μετακομίζει" το παιδί κάθε εβδομάδα δεν είναι ότι καλύτερο. Ιδίως ένα παιδί σχολικής ηλικίας θα πρέπει να μεταφέρει κάθε εβδομάδα τα βιβλία του, τα cd του, τα παιχνίδια του από το ένα σπίτι στο άλλο.

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί σύντομα για ψήφιση;

Παρά τα όσα ακούγονται, το νομοσχέδιο που έχει κατατεθεί δεν προβλέπει τελικά υποχρεωτική συνεπιμέλεια. Προβλέπει πάντως ότι το Δικαστήριο μπορεί να δώσει συνεπιμέλεια ακόμα και αν δεν συμφωνούν και οι δύο γονείς. Οι καινοτόμες διατάξεις του νέου νομοσχεδίου αφορούν κυρίως την επικοινωνία του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το παιδί με αυτό.

Συγκεκριμένα προβλέπεται ότι ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το παιδί έχει δικαίωμα και υποχρέωση να επικοινωνεί όσο το δυνατόν περισσότερο με το παιδί. Μάλιστα ο νέος νόμος θα θέσει και ένα τεκμήριο ότι η δια ζώσης επικοινωνία αυτή δεν πρέπει να είναι λιγότερη από το 1/3 του χρόνου του παιδιού. Αυτό πρακτικά ισοδυναμεί με 4 μήνες τον χρόνο, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει πολλά πρακτικά προβλήματα και να διαταράξει την καθημερινότητα των παιδιών. Κυρίως για τα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο και η καθημερινότητά τους είναι γεμάτη από φροντιστήρια, δραστηριότητες και διάβασμα, το να υποχρεωθούν να περνούν 4 μήνες τον χρόνο με τον γονέα που δεν διαμένουν είναι σε πολλές περιπτώσεις ανεφάρμοστο.

Πώς θα επηρεάσει η συνεπιμέλεια και αυτό το διευρυμένο δικαίωμα επικοινωνίας θέματα όπως η διατροφή;

Πιστεύω ότι θα υπάρξουν αρκετοί γονείς με τους οποίους δεν διαμένει το παιδί, συνήθως δηλαδή οι πατεράδες, που θα υποστηρίξουν ότι εφόσον το παιδί περνάει το 1/3 του χρόνου του μαζί τους θα πρέπει να πληρώνουν τα 2/3 της διατροφής και όχι ολόκληρη. Όμως ένα τέτοιο επιχείρημα είναι λανθασμένο. Οι ανάγκες του παιδιού δεν είναι απλώς το φαγητό του που θα καλύπτει ο γονέας όταν έχει την επικοινωνία του με το παιδί. Οι ανάγκες του παιδιού είναι διαρκείς και κατανέμονται χρονικά σε όλη τη διάρκεια του χρόνου και ως εκ τούτου η αύξηση του χρόνου επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως λόγος μείωσης της διατροφής.

Με ποιο τρόπο θα διεκδικεί ένας γονιός τη συνεπιμέλεια του παιδιού του μετά από τη διάλυση ενός γάμου;

Όπως γίνεται και τώρα, το θέμα της γονικής μέριμνας και της επιμέλειας του παιδιού μπορεί να ρυθμισθεί είτε συναινετικά στα πλαίσια ενός συναινετικού διαζυγίου είτε με απόφαση δικαστηρίου. Προσωπική μας άποψη είναι ότι η καλύτερη λύση είναι μία συμφωνία των γονέων που θα ρυθμίσουν τα θέματα αυτά με γνώμονα μόνο το συμφέρον του παιδιού τους και όχι τους προσωπικούς τους εγωισμούς. Η λύση μέσω δικαστηρίων πρέπει να είναι η τελευταία διέξοδος. Προς αυτή την κατεύθυνση, το νέο νομοσχέδιο ενισχύει τον θεσμό της διαμεσολάβησης στις οικογενειακές διαφορές που όμως μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να έχει αποδώσει καρπούς.

Σε ποια φάση βρίσκεται η διαδικασία νομοθέτησής της;

Ήδη έχει τελειώσει η φάση της διαβούλευσης για το νομοσχέδιο για την αλλαγή του οικογενειακού δικαίου και αναμένεται να έρθει σύντομα για ψήφιση στην Βουλή. Ως χρόνος έναρξης του προβλέπεται ο προσεχής Ιούνιος.

Προστατεύει το νομοσχέδιο για τη συνεπιμέλεια τα παιδιά στις περιπτώσεις που η διάλυση ενός γάμου σχετίζεται με κακοποιητική συμπεριφορά;

Είναι αλήθεια ότι η ενδοοικογενειακή βία και οι κακοποιητικές συμπεριφορές στα πλαίσια ενός γάμου είναι πολύ συχνό φαινόμενο. Το νέο νομοσχέδιο, κατά την άποψή μου, κάνει ένα βήμα πίσω σε αυτό το θέμα επειδή προκειμένου να απαγορεύσει την επικοινωνία του παιδιού με τον γονέα που έχει προβεί σε ενδοοικογενειακή βία ή για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας, απαιτεί αμετάκλητη απόφαση. Αυτό είναι τεράστιο λάθος. Η έκδοση αμετάκλητης απόφασης απαιτεί συνήθως 4 και 5 χρόνια. Τι γίνεται μέχρι τότε; Είναι δυνατόν ένας γονέας που έχει προβεί σε ενδοοικογενειακή βία κατά του παιδιού ή σε έγκλημα γενετήσιας ελευθερίας εναντίον του να έχει το δικαίωμα να επικοινωνεί με το παιδί μέχρι να γίνει η απόφαση αμετάκλητη ;

Πολλές συζητήσεις έχει προκαλέσει και το εάν η συνεπιμέλεια θα έχει "υποχρεωτικό" χαρακτήρα ή όχι. Ποια είναι η γνώμη σας;

Θεωρώ ότι η επιβολή της συνεπιμέλειας θα ήταν λάθος. Η συνεπιμέλεια προϋποθέτει καλές σχέσεις των γονέων μεταξύ τους και διάθεση συνεργασίας. Αυτά δεν επιβάλλονται με δικαστική απόφαση. Για αυτόν τον λόγο πιστεύω ότι η συνεπιμέλεια πρέπει να έχει την σύμφωνη γνώμη και των δύο γονέων. Άλλως το παιδί θα βρεθεί στην μέση και κανένας από τους δύο γονιούς δεν θα μπορεί να πάρει μία απόφαση. Όπως είπαμε όμως, παρά τις πολλές συζητήσεις, φαίνεται ότι η συνεπιμέλεια δεν θα γίνει υποχρεωτική με το νέο νόμο όταν ψηφιστεί.

Η συνεπιμέλεια μπορεί να εφαρμοστεί και στις περιπτώσεις γονέων που έχουν από κοινού παιδί εκτός γάμου;

Αν συμφωνούν και οι δύο γονείς ναι. Αν όμως δεν συμφωνούν τότε η γονική μέριμνα του παιδιού ανήκει στην μητέρα του εκτός αν ο πατέρας έχει αναγνωρίσει εκούσια το παιδί ή έχει ασκήσει αυτός αγωγή για να αναγνωριστεί η πατρότητά του οπότε τότε έχουν κοινή γονική μέριμνα.

Μπορεί μια μητέρα να απαιτήσει από τον πρώην σύζυγό της να περνάει το 1/3 του χρόνου του παιδιού μαζί του όπως προβλέπει το νέο νομοσχέδιο, εάν εκείνος δεν εκφράσει αυτή την επιθυμία;

Θέτετε ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα. Μέχρι σήμερα η επικοινωνία του πατέρα με το παιδί ήταν δικαίωμά του και όχι υποχρέωσή του. Με το νέο νομοσχέδιο αυτό αλλάζει και πλέον προβλέπεται και ως υποχρέωσή του. Όμως ο νόμος προβλέπει ότι ο γονέας μπορεί να ζητήσει και μικρότερο χρόνο επικοινωνίας.

Πώς μπορεί να ασκηθεί η συνεπιμέλεια στις περιπτώσεις που υπάρχουν πρακτικά κωλύματα, όπως για παράδειγμα, εάν ο ένας γονιός επιλέξει να ζήσει σε άλλη πόλη ή χώρα;

Η αλλαγή τόπου κατοικίας του ενός γονέα δημιουργεί πράγματι πολλά πρακτικά προβλήματα. Προφανώς η συνεπιμέλεια είναι σχεδόν αδύνατο να εφαρμοστεί αν οι γονείς μένουν σε άλλη πόλη ή χώρα εκτός αν το παιδί δεν έχει σχολικές υποχρεώσεις. Στην πράξη συμβαίνει πολλές φορές μία μητέρα που έχει συνήθως την επιμέλεια του παιδιού να πηγαίνει σε άλλη πόλη για επαγγελματικούς ή άλλους λόγους, οπότε και το δικαίωμα επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί γίνεται ιδιαίτερα δυσχερές. Ο νόμος πλέον προβλέπει ότι η αλλαγή του τόπου διαμονής δεν πρέπει να δυσχεραίνει ουσιαστικά το δικαίωμα επικοινωνίας αλλιώς απαιτείται η σύμφωνη γνώμη και του άλλου γονέα ή δικαστική απόφαση.

Υπάρχουν άλλα σημεία του νέου νομοσχεδίου που θα αλλάξουν το τοπίο στις σχέσεις γονέων και παιδιών μετά την διάσπαση της συμβίωσης του ζευγαριού;

Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική τη νέα διάταξη η οποία προβλέπει ότι αν ο πατέρας ή η μητέρα παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημά τους για την επιμέλεια τότε το δικαστήριο μπορεί να πάρει μέτρα ή ακόμα και να του αφαιρέσει την επιμέλεια. Ως τέτοιες περιπτώσεις κακής άσκησης της επιμέλειας αναφέρονται η διατάραξη της συναισθηματικής σχέσης του τέκνου με τον άλλο γονέα και την οικογένειά του, η παρεμπόδιση της επικοινωνίας με τον άλλο γονέα η παράλειψη του δικαιώματος επικοινωνίας από τον δικαιούχο γονέα αλλά και η αδικαιολόγητη άρνηση του γονέα να καταβάλλει την οφειλόμενη διατροφή στο τέκνο.

Συνεπιμέλεια | Τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο για τους χωρισμένους γονείς
Ο δικηγόρος διαζυγίων Στέφανος Οικονόμου
κεντρική φωτο: istock

Ιούλιος 2018

>