Φωτογράφια: LUC BRAQUET/Madame Figaro
Γιατί ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που αυξάνουν το στρες;
"Δεν είμαι στα καλά μου. Νιώθω σωματικά, αλλά, κυρίως, ψυχικά εξαντλημένη. Είμαι στρεσαρισμένη και με δυσκολεύουν τα πάντα:
η δουλειά, το σπίτι, τα παιδιά, οι σχέσεις με τον σύντροφό μου και τους φίλους μου. Έχω οικονομική ανασφάλεια, δεν μπορώ να επικοινωνήσω ουσιαστικά με κανέναν και με τη λίγη ενέργεια που διαθέτω το μόνο που κάνω είναι να σκρολάρω ασταμάτητα στο κινητό μου". Αυτά μου έλεγε πριν από λίγες ημέρες στο τηλέφωνο η φίλη μου η Πηνελόπη. Τα έχω ξανακούσει και ξανασυζητήσει με φίλους, συναδέλφους, γνωστούς. Μου τα επιβεβαίωσαν και οι επιστήμονες.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The Lancet διαπίστωσε ότι σχεδόν 1,2 δισ. άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σήμερα με κάποια ψυχική διαταραχή – αριθμός διπλάσιος από τον αντίστοιχο του 1990. Κάπως έτσι, οι ειδικοί καταλήγουν στην άποψη ότι η σύγχρονη ζωή ενδέχεται να επηρεάζει τη συναισθηματική μας ευημερία με τρόπους που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε.
Διαβάστε Επίσης
Ένας κόσμος αυξημένου φόρτου
Έχει παρατηρηθεί ότι η ψυχική κατάσταση πολλών από εμάς επιβαρύνθηκε κατά τη διάρκεια αλλά και μετά το πέρας των εγκλεισμών εξαιτίας της πανδημίας COVID-19. "Η πανδημία ήταν μια "καταστροφή” της ζωής όπως την ξέραμε και όσων θεωρούσαμε βεβαιότητες μέχρι τότε και, όπως συμβαίνει μετά από κάθε καταστροφή, τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης αυξήθηκαν κατακόρυφα" εξηγεί ο Νίκος Βουλαλάς, ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής.
"Η αύξηση αυτή αντανακλά τις παρατεταμένες συναισθηματικές επιπτώσεις της πανδημίας, αλλά ακόμα περισσότερο ίσως τις βαθύτερες πιέσεις που είναι συνυφασμένες με τη σύγχρονη ζωή" συνεχίζει. "Αναφέρομαι σε στρεσογόνους παράγοντες που επηρεάζουν την ατομική ζωή και το στενό κοινωνικό περιβάλλον μας, όπως η οικονομική επισφάλεια και ανασφάλεια, η μοναξιά, η επαγγελματική εξουθένωση, η ψηφιακή ζωή και η υπερφόρτωση από πληροφορίες, καθώς και σε στρεσογόνους παράγοντες διεθνούς κλίμακας, όπως η περιβαλλοντική κρίση, οι πολεμικές συρράξεις, οι οικονομικές και οι κοινωνικές πολιτικές και η απώλεια της ιδιωτικότητας".
Επιπλέον, παρόλο που είμαστε πιο συνδεδεμένοι διαδικτυακά από ποτέ, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι αισθάνονται όλο και πιο απομονωμένοι και αποκομμένοι από την κοινότητα και γενικότερα τον κόσμο, γεγονός που αυξάνει τον συναισθηματικό τους φόρτο. Όλα αυτά καλλιεργούν ένα βαθύ επίκτητο αίσθημα ανημπόριας, ένα ψυχολογικό φαινόμενο που, όπως μας εξηγεί ο ειδικός, αναπτύσσεται όταν αντιμετωπίζουμε διαρκώς αντίξοες και ανεξέλεγκτες καταστάσεις που μας δημιουργούν την αίσθηση ότι δεν μπορούμε να επηρεάσουμε με κανέναν τρόπο την έκβαση της ζωής μας και τον κόσμο γύρω μας.
Αλήθεια, πώς αλλιώς μπορεί να αισθάνεται ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει στις καθημερινές υποχρεώσεις του, παρακολουθεί όσα συμβαίνουν στον κόσμο και αντιμετωπίζει καταλυτικά γεγονότα, όπως η πανδημία COVID-19; Αυτή η επίκτητη ανεπάρκεια είναι η αιτία για την απόσυρση, το στρες, την κατάθλιψη ή ακόμα και τη χρόνια κόπωση.
Η εύκολη διέξοδος απ’ αυτό το αίσθημα φαίνεται να είναι η άμεση ικανοποίηση, που θα κάνει τη ζωή μας να μοιάζει λιγότερο άχαρη ή θα τραβήξει το μυαλό μας μακριά από την πραγματικότητα. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, τον οποίο τρέφει η ψηφιακή τεχνολογία. Η αλληλεπίδραση στα κοινωνικά δίκτυα, ο τζόγος, η πορνογραφία, το συνεχές σκρολάρισμα στο κινητό ενεργοποιούν μηχανισμούς ανταμοιβής στον εγκέφαλό μας, με αποτέλεσμα να είναι πολύ δύσκολο να απομακρυνθούμε από αυτές τις συνήθειες.
Το άγχος εκδηλώνεται κατά κανόνα με ταραχώδη ροή σκέψεων, αϋπνία και τελικά εξάντληση του νευρικού συστήματος. Σε άλλους εκδηλώνεται ως συναισθηματικό μούδιασμα, ευερεθιστότητα, επαγγελματική εξουθένωση ή επίμονη αίσθηση ότι η καθημερινή ζωή έχει γίνει πιο δύσκολη για να τη διαχειριστεί, δηλαδή αυτή ακριβώς τη μαθημένη αίσθηση απόγνωσης. Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο The Lancet είναι ο αντίκτυπος που έχουν αυτές οι συνθήκες στους νέους.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας κορυφώνονται μεταξύ των ηλικιών 15 και 19 ετών, κατά τη διάρκεια δηλαδή μιας κρίσιμης αναπτυξιακής περιόδου που διαμορφώνει την ταυτότητα, την αυτοπεποίθηση, τις σχέσεις και τη μελλοντική ευημερία των ανθρώπων. "Οι σημερινοί έφηβοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον συνεχών συγκρίσεων και απαιτήσεων για επίδοση" επισημαίνει ο Νίκος Βουλαλάς.
"Παράλληλα με την ακαδημαϊκή πίεση και τους φόβους για το μέλλον, πολλοί έχουν επίσης περάσει τα χρόνια της διαμόρφωσής τους βυθισμένοι στα ψηφιακά ερεθίσματα. Έτσι, έχοντας συνηθίσει την άμεση διέγερση, τους είναι πιο δύσκολο να αντέξουν την πλήξη, την ηρεμία ή τις πιο αργές μορφές ανταμοιβής".
Back to basics
Για να μπορέσουμε να νιώσουμε καλύτερα, χρειάζεται να προσπαθήσουμε να επέμβουμε στο περιβάλλον μας και να αλλάξουμε κάποιες από τις συνθήκες που μας επιβάλλει. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι ρυθμοί με τους οποίους κινείται ο κόσμος γύρω μας δεν πρόκειται να επιβραδυνθούν. Γι’ αυτό ίσως χρειάζεται να βρούμε τρόπους να επιβραδύνουμε εμείς τους δικούς μας και, για να γίνει αυτό, πρέπει να εκπαιδεύσουμε συνειδητά τον εαυτό μας.
Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Με το να απομακρυνθούμε από τη συνεχή διέγερση και να επιδιώξουμε την ευτυχία αντί για την πρόσκαιρη απόλαυση. Η πραγματική ευτυχία προέρχεται από τη σύνδεση, την ευγνωμοσύνη, την κίνηση, το γέλιο και το αίσθημα ότι είμαστε παρόντες στη δική μας ζωή. Όπως εξηγεί ο ειδικός, "η ψυχική ευεξία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από τη σχέση που έχουν αναπτύξει οι άνθρωποι με τον εαυτό τους και με τους άλλους. Όταν η σχέση αυτή βασίζεται στη συμπόνια και όχι στη συνεχή (αυτο)κριτική ή την επιθετικότητα, ο χώρος στον οποίο ζούμε γίνεται πιο υγιής, δημιουργικός και ευχάριστος".
Μια απλή βοηθητική στρατηγική είναι να επιστρέψουμε στα βασικά: να πιάσουμε ξανά στα χέρια μας βιβλία, να επιλέγουμε συνειδητά τις πηγές από τις οποίες ενημερωνόμαστε, να καλλιεργήσουμε πολιτιστικά ενδιαφέροντα, να συζητάμε για όλα αυτά μέσα στο πλαίσιο μιας ζωντανής επικοινωνίας (και όχι με σχόλια κάτω από αναρτήσεις), να περπατάμε, να περνάμε περισσότερο χρόνο έξω στη φύση.
Μια τέτοια σύνδεση με την κοινότητά μας και τον κόσμο μπορεί να μοιάζει παλιακή, αλλά ίσως είναι η μόνη λύση που μας έχει απομείνει, γιατί μας ενεργοποιεί με πιο ουσιαστικό τρόπο. Γι’ αυτό άλλωστε πολλοί γονείς αλλά και κυβερνήσεις προσπαθούν πλέον να μειώσουν την υπερδιέγερση που προκαλεί ο υπερβολικός χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά σε οθόνες.
Ο μόνος τρόπος να αποκτήσουμε εμείς οι ίδιοι συναισθηματική ανθεκτικότητα αλλά και να δημιουργήσουμε ανθρώπους με αυτό το χαρακτηριστικό είναι η σύνδεση, η υποστήριξη, η ζωντανή επικοινωνία και η αναζήτηση νοήματος στις δύσκολες εμπειρίες, οι οποίες μπορούν να μας οδηγήσουν σε αναπροσαρμογές και αλλαγές.
"Η ελπίδα σε έναν δυστοπικό κόσμο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ψυχική ευεξία, γιατί μας κάνει πιο ευέλικτους και μας επιτρέπει να βιώνουμε και να ζυγίζουμε τη ζωή πολύ διαφορετικά" εκτιμά ο Νίκος Βουλαλάς. Θα πρέπει όμως να μην πέσουμε στην παγίδα της τοξικής θετικότητας ή να προσποιούμαστε ότι η ζωή είναι εύκολη. Δεν είναι καθόλου εύκολη, αλλά ίσως μπορούμε να μην την κάνουμε ακόμα δυσκολότερη.
Διαβάστε Επίσης
